Đã từ lâu, việc quy hoạch, sắp xếp các nhà bè trên Vịnh Hạ Long luôn là “vấn đề nóng”, được các cấp chính quyền từ tỉnh đến cơ sở quan tâm giải quyết. Tuy nhiên, xem ra mọi chuyện thật không đơn giản.
Mặc dù tỉnh đã có quy hoạch rồi nhưng nhiều điểm neo đậu bè trái phép vẫn mọc lên, gây ảnh hưởng xấu đến môi trường, cảnh quan, an ninh trật tự...
Nhà bè nuôi trồng thuỷ sản neo đậu trái phép ở khu vực Cảng Mới (phường Bạch Đằng, TP Hạ Long).
Nhà bè - ''Trăm hoa đua nở”...
Cách đây khoảng hơn 15 năm, khu vực ven bờ Vịnh Hạ Long chỉ có khoảng hơn chục hộ sống trên vịnh, chủ yếu là để đánh bắt hải sản. Thế nhưng đến nay, số hộ dân sinh sống ở các nhà bè trên vịnh đã tăng gần 600 hộ. Thường các hộ này lấy bè làm nhà ở kết hợp với nuôi trồng thuỷ sản, bán thuỷ sản; dịch vụ chở đò, bán hàng rong; kinh doanh dịch vụ ăn uống, xăng dầu, nước ngọt, dịch vụ sửa chữa tàu thuyền v.v... Ấy là chưa kể, ngoài ra, còn có cả những nhà bè hoạt động bất hợp pháp như khai thác, buôn bán san hô, ăn xin...
| Theo thống kê của TP Hạ Long, hiện nay trên địa bàn có 563 nhà bè các loại với khoảng 2.000 nhân khẩu, trong đó có 393 bè nuôi trồng thuỷ sản, còn lại là các bè kinh doanh dịch vụ, sửa chữa tàu thuyền... Điều đáng nói, trong số 563 nhà bè này chỉ có 303 nhà bè neo đậu ở các điểm đã được quy hoạch, số còn lại đều neo đậu tự phát, tập trung ở khu vực Bồ Nâu, khu vực ven biển Tuần Châu, Đại Yên, Cảng Mới... |
Xét về một khía cạnh nào đó, nhà bè là nét sinh hoạt của dân cư khá đặc biệt của TP Hạ Long. Những làng chài như Vông Viêng, Cửa Vạn (phường Hùng Thắng) là những địa chỉ du lịch hấp dẫn và độc đáo đối với du khách, nhất là khách du lịch nước ngoài. Khu nhà bè kinh doanh dịch vụ ăn uống ở Cột 5 (phường Hồng Hà) cũng đã tạo dựng được ''thương hiệu'' riêng, góp phần làm phong phú thêm các loại hình dịch vụ du lịch phục vụ khách đến với Hạ Long... Tuy nhiên, sự tồn tại và phát triển của các nhà bè trên địa bàn thành phố cũng là một vấn đề làm đau đầu các nhà quản lý. Theo thống kê của thành phố Hạ Long, hiện nay trên địa bàn có 563 nhà bè các loại với khoảng 2.000 nhân khẩu, trong đó có 393 bè nuôi trồng thuỷ sản, còn lại là các bè kinh doanh dịch vụ, sửa chữa tàu thuyền... Điều đáng nói, trong số 563 nhà bè này chỉ có 303 nhà bè neo đậu ở các điểm đã được quy hoạch, số còn lại đều neo đậu tự phát, tập trung ở khu vực Bồ Nâu, khu vực ven biển Tuần Châu, Đại Yên, Cảng Mới... Tình trạng tự phát của các nhà bè đã làm ảnh hưởng rất lớn đến cảnh quan, môi trường Vịnh Hạ Long, khiến cho công tác quản lý gặp rất nhiều khó khăn do hầu hết các nhà bè sống rải rác, di chuyển liên tục. Và đây cũng là một nguyên nhân gây mất an ninh trật tự trên địa bàn. Đặc biệt, nhà bè cũng là nguyên nhân gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường của Vịnh Hạ Long. Hầu hết nước thải sinh hoạt của các nhà bè trên địa bàn TP Hạ Long đều xả thẳng xuống biển. Những bè nuôi trồng thuỷ sản hàng ngày thải ra Vịnh các loại thức ăn thừa của cá, nước thải sinh hoạt của người... Các hộ kinh doanh nhà hàng nổi trên biển cũng đã có các cam kết bảo vệ môi trường nhưng cũng chỉ thực hiện một phần nhỏ. Phần lớn nước thải sinh hoạt, nước thải từ chế biến thực phẩm cũng thải trực tiếp xuống biển mà không qua thiết bị thu gom, xử lý như đã cam kết...
Nhà bè ở khu vực Bến cá (Cột 5) phường Hồng Hà, TP Hạ Long.
Việc quản lý vẫn chỉ như “bắt cóc bỏ đĩa”...
Thực tế cho thấy, vấn đề nhà bè trên Vịnh Hạ Long ngày càng trở nên phức tạp, ảnh hưởng lớn đến môi trường, cảnh quan của Di sản thiên nhiên thế giới. Công tác quản lý nhà bè cũng có nhiều bất cập do chính quyền không thể giám sát, kiểm tra được thường xuyên. Mặc dù từ trước tới nay, công tác quản lý và sắp xếp nhà bè trên Vịnh Hạ Long luôn được chính quyền TP Hạ Long quan tâm thực hiện. Thành phố đã lập tổ công tác và tiến hành rà soát, xác minh nguồn gốc, vị trí neo đậu của toàn bộ nhà bè trên Vịnh, tổ chức tuyên truyền, vận động các chủ nhà bè tự giác di chuyển khỏi nơi không có quy hoạch. Thậm chí, UBND TP Hạ Long cũng đã tổ chức cưỡng chế các trường hợp cố tình vi phạm nhưng kết quả rất hạn chế: Năm 2004, thành phố tổ chức cưỡng chế 14 hộ nhà bè không có hộ khẩu tại địa phương neo đậu ở khu vực Bến Cá (phường Hồng Hà) và khu vực hang Bồ Nâu, hang Sửng Sốt về sông Hốt (xã Đại Yên) và 35 hộ có hộ khẩu thành phố về làng chài Cửa Vạn. Tuy nhiên, sau đó phần lớn các hộ lại quay trở lại nơi cũ khiến cho công tác quản lý, cũng như công tác đảm bảo an ninh trật tự, vệ sinh môi trường càng thêm phức tạp.
Trong khi đó, các văn bản pháp lý cho việc quản lý nhà bè còn thiếu, không đủ cơ sở để giải quyết các vấn đề về dân cư và hoạt động của nhà bè. Mặc dù năm 2008 UBND tỉnh đã phê duyệt quy hoạch 7 điểm dân cư làng chài (dạng nhà bè) trên Vịnh Hạ Long nhưng đến nay vẫn chưa có quy hoạch chi tiết được phê duyệt. Mặt khác, chế tài xử lý các vi phạm của các hộ nhà bè còn lỏng lẻo, chưa đủ sức răn đe và lực lượng kiểm tra, phương tiện kiểm tra còn thiếu... Đồng chí Vũ Văn Hợp, Phó Chủ tịch UBND TP Hạ Long, cho biết: ''Mặc dù còn nhiều khó khăn nhưng TP Hạ Long luôn quan tâm, chấn chỉnh hoạt động của các nhà bè trên Vịnh. Vừa qua, chúng tôi đã giao cho Phòng Tài nguyên - Môi trường chủ trì, tổ chức đoàn kiểm tra việc chấp hành Luật Môi trường của các nhà bè kinh doanh dịch vụ ăn uống. Nếu hộ nào có vi phạm sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định. Mặt khác, chúng tôi sẽ kiên quyết di dời các hộ không đủ điều kiện theo quy định. Đấy là trước mắt. Còn lâu dài chúng tôi sẽ tiếp tục tuyên truyền, vận động các hộ nhà bè bảo vệ môi trường, thu gom rác thải và đảm bảo an ninh trật tự trên biển. Đồng thời, nghiên cứu xây dựng dự án tái định cư cho các hộ di chuyển lên bờ, khuyến khích các cháu thanh thiếu niên lên đất liền học phổ thông, học nghề; xây dựng chính sách chuyển đổi nghề, hỗ trợ việc làm, chỗ ở cho ngư dân khi di dời vào đất liền...”
