Đang vào mùa đánh bắt nhưng hàng trăm tàu thuyền của bà con ngư dân trên địa bàn tỉnh vẫn “gác mái” nằm bờ. Đời sống của bà con ngư dân vốn dĩ khó khăn, nay càng khó khăn hơn khi xăng dầu tiếp tục tăng giá.
Mỗi lần ra khơi là mỗi lần phải bù lỗ, cuộc sống của ngư dân đang mắc kẹt trong cơn bão giá xăng dầu.
Nhiều tàu, thuyền đánh cá tuyến khơi ở huyện Vân Đồn đành nằm bờ vì xăng dầu tăng giá.
Tàu đánh bắt tuyến khơi nằm bờ
Chúng tôi có mặt ở cảng cá Cái Rồng (Vân Đồn) vào trung tuần tháng tư, thời điểm đang vào vụ đánh bắt của bà con ngư dân. Tuy nhiên, chính vào thời điểm được coi là “ăn nên, làm ra” thì người đi biển vẫn đang ở trên bờ uống nước chè... nhìn biển. Bước xuống chiếc tàu cá của anh Lê Văn Thuộc, xã Hạ Long chúng tôi cảm nhận được vẻ trầm tư của người ngư phủ này khi mấy tháng nay con tàu 183CV của anh vẫn nằm bờ. Vừa thu gom đồ đạc, ngư cụ trên tàu, anh Thuộc thở dài: Trước đây, khi xăng dầu chưa tăng giá, mỗi chuyến tàu chúng tôi đánh bắt được khoảng từ 5-7 tấn hải sản, sau khi trừ chi phí, lãi từ 10-20 triệu đồng. Đồng thời giải quyết việc làm cho 7-10 lao động/tàu, thu nhập 5 triệu đồng/tháng. Thế nhưng, kể từ khi xăng dầu có những biến động, sản lượng đánh bắt của tàu anh Thuộc cũng như nhiều ngư dân khác trên địa bàn huyện Vân Đồn giảm xuống đáng kể. Theo tính toán của anh Thuộc, bình quân tàu đánh bắt xa bờ, công suất 200CV, sau một chuyến đi biển 20 ngày “ngốn” từ 2.500 đến 3.000 lít dầu. Như vậy, với giá dầu tăng thêm 3.550 đồng/lít, chi phí tiền dầu “đội” thêm gần 10 triệu đồng/tàu/chuyến. Đấy là chưa kể các mặt hàng thiết yếu khác phục vụ cho mỗi chuyến đi biển như: Gas, gạo, ngư cụ, thực phẩm… cũng “đội giá” theo. Chỉ tính riêng mặt hàng đá lạnh, trước đây chỉ 250.000 đồng/tấn, nay đã tăng lên gấp đôi 500.000 đồng/tấn, trong khi sản lượng đánh bắt ngày càng sụt giảm. Tính tổng chi phí cho 1 chuyến đi hiện nay khoảng 60-70 triệu đồng. Từ đầu năm đến nay, chúng tôi đã có 3 chuyến ra khơi, mỗi chuyến đi về đều bị lỗ cả. Bởi chi phí cho chuyến đi biển cao, trong khi nghề đánh bắt phụ thuộc vào luồng cá nên chẳng khác gì đánh cược với biển cả! - anh Thuộc rầu rầu tâm sự Anh Nguyễn Quang Ninh, Phó Phòng Nông nghiệp huyện Vân Đồn cho biết: Hiện nay trên địa bàn huyện có khoảng 1.700 chiếc tàu thuyền các loại, công suất từ 6-400CV, trong đó có khoảng 30 tàu đánh bắt tuyến khơi, với hơn 5.000 lao động thường xuyên bám biển. Tuy nhiên, theo anh Ninh thì sau Tết đến nay, bà con ngư dân đang do dự cho mỗi chuyến ra khơi. Nguyên nhân là do tác động của xăng dầu tiếp tục tăng cao nhưng sản lượng đánh bắt tăng không đáng kể. Do vậy, người dân ra khơi chỉ cầm chừng. Đối với người làm nghề bám biển như những ngư dân ở huyện Vân Đồn thì giá xăng dầu leo thang ảnh hưởng mạnh đến đời sống của họ. Cuộc sống ngư dân từ bao đời nay đều gắn chặt với nghề đi biển. Chỉ cần tạm dừng ra khơi trong vài ngày là người dân nơi đây không biết lấy gì trang trải cuộc sống. Thế nhưng, từ trong Tết đến nay, những chiếc tàu của người dân đành miễn cưỡng nằm bờ.
Đã gần 4 tháng nay, những ngư dân quen “ăn sóng nói gió” như ngồi trên đống lửa, hết gió mùa đông bắc, đến không khí lạnh tăng cường. Điệp khúc “thuyền gác mái” diễn ra trong một thời gian dài đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống của bà con ngư dân. Mọi hy vọng đều dồn hết vào thời điểm ra Tết. Song, thật buồn là sự việc lại trái ngược với mong đợi của bà con. “Tưởng rằng hết không khí lạnh thì chúng tôi sẽ thoải mái ra khơi, ai ngờ giá xăng dầu lại tăng”, ngư dân Nguyễn Văn Khắc than thở.
Với giá xăng dầu như hiện nay, khả năng ra khơi của các ngư dân ở nơi đây là rất khó. Không chỉ Vân Đồn mà các ngư dân ở Hạ Long, Cô Tô, Hải Hà, Đầm Hà... cũng lâm vào hoàn cảnh tương tự. Xăng, dầu tăng giá nên ngư dân gặp khó khăn, tạm dừng ra khơi khai thác dẫn đến tình trạng các doanh nghiệp thu mua, chế biến hải sản thiếu nguyên liệu. Ông Phạm Văn Trung một tư thương chuyên thu mua hải sản ở Vân Đồn cho biết: Từ nhiều ngày nay tôi đành ngồi chơi, uống nước chè vặt vì tàu của các ngư dân... vẫn nằm im trên bờ.
Dù không ra khơi nhưng các ngư dân Vân Đồn vẫn phải thường xuyên kiểm tra ngư cụ.
Cần những giải pháp hỗ trợ ngư dân
Quảng Ninh có 10 huyện giáp biển, cư dân sống ven biển ở các địa phương phần lớn sinh sống từ nhiều năm nay hoặc trải qua nhiều thế hệ nên có kinh nghiệm trong việc khai thác, đánh bắt hải sản. Tuy nhiên, trước những biến động bất thường của thời tiết, giá xăng dầu thì câu chuyện bám biển của ngư dân đang gặp khó khăn từ nhiều phía. Những năm gần đây, cùng với những đổi thay của cơ chế thị trường và sự cạn kiệt nguồn tài nguyên biển khiến nghề cá đánh bắt tuyến khơi ngày một suy giảm. Bởi lẽ, nghề khai thác thuỷ sản là nghề khó khăn, phức tạp, trực tiếp chịu nhiều tác động của thiên tai, rủi ro lớn về tính mạng và tài sản, vốn đầu tư lớn, song cơ chế chính sách nhà nước chưa kịp thời.
Nguồn lợi hải sản suy giảm mạnh dẫn đến năng suất và sản lượng giảm nhanh khiến hiệu quả khai thác thấp. Thêm vào đó, hoạt động đánh bắt của ngư dân chịu ảnh hưởng rất lớn từ những thay đổi của thị trường, nhất là sự leo thang của giá xăng, dầu. Do đó, nhiều ngư dân giờ không còn mặn mà với nghề biển. Đơn cử như ở Vân Đồn, trước đây số lượng tàu đánh bắt tuyến khơi có 30 chiếc thì nay chỉ còn có hơn 10 chiếc, số còn lại do các chủ tàu không thể trụ được đành phải bán để trả nợ. Vì đa phần chi phí đóng tàu các ngư dân đều phải vay vốn ngân hàng. Theo tìm hiểu của chúng tôi, tại hầu hết các địa phương có hoạt động đánh bắt cá, số lao động nghề cá bỏ nghề vài năm trở lại nay chiếm từ 20-30%. Điều đáng nói là đa số những lao động này đều không có trình độ, tay nghề nên họ cũng chỉ đảm nhận được những công việc mang tính chất tạm thời như phụ hồ, khuân vác... vì thế cuộc sống không khá hơn được. Những năm gần đây, sản lượng khai thác trên địa bàn tỉnh giảm do biến động thất thường của thời tiết, giá cả. Nhiều chuyến ra khơi ngư dân phải bù lỗ, khiến lao động dần bỏ nghề, nhiều phương tiện không đủ khả năng ra khơi, ảnh hưởng đến cả hệ thống hậu cần nghề cá. Vì thế, những ngư dân còn bám trụ với nghề đều mong muốn Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ, góp phần giảm bớt khó khăn để tiếp tục ổn định và sống được với nghề vượt qua cơn bão giá xăng dầu và lạm phát.
Trao đổi với chúng tôi về việc hỗ trợ cho ngư dân trước tình hình giá xăng dầu tăng, đồng chí Hà Vân Giang, Phó Chi cục Khai thác nguồn lợi thuỷ sản (Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) cho biết: Năm 2009, Chính phủ có chính sách hỗ trợ cho ngư dân theo Quyết định số 289/QĐ-TTg ngày 18-3-2008 của Thủ tướng Chính phủ về việc hỗ trợ ngư dân trong việc mua mới, đóng tàu; thay máy tàu; hỗ trợ về bảo hiểm thân tàu và dầu cho ngư dân. Từ năm 2010 đến nay ngư dân trên tỉnh vẫn chưa nhận được sự hỗ trợ nào từ các cấp, ngành. Việc ra khơi đánh bắt đều do ngư dân tự xoay xở tìm phương án đối phó. Để ngư dân bám trụ với nghề, chúng tôi mong Nhà nước có những chính sách hỗ trợ hợp lý cho ngư dân. Đồng thời, quản lý việc thu mua hải sản phù hợp với giá thành để tránh tình trạng tư thương ép giá - ông Giang khẳng định.
Đến thời điểm này, khắc phục khó khăn và giảm chi phí đầu vào vẫn là cách để các ngư dân tiếp tục duy trì vươn khơi, bám biển mưu sinh. Tuy nhiên, những giải pháp ngư dân tìm ra chỉ mang tính chất tạm thời. Bởi, hiện nay không chỉ nghề đánh bắt gặp khó mà cả lĩnh vực nuôi trồng, chế biến thuỷ hải sản cũng đứng trước thách thức không nhỏ về chi phí. Chính vì vậy, các cấp, ngành, chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng cần tìm ra giải pháp lâu dài để giúp ngư dân bám biển mưu sinh. Bên cạnh đó, cần tăng cường hướng dẫn các phương pháp bảo quản sản phẩm an toàn để giảm chi phí; đầu tư nâng cao chất lượng các bản tin dự báo ngư trường, nguồn lợi hải sản, nhằm giảm bớt thời gian di chuyển, hạn chế rủi ro trên biển… Ngoài ra, ngành Ngân hàng nên tạo điều kiện cho ngư dân được vay vốn để đầu tư, hoán cải tàu, thuyền, hiện đại hoá trang thiết bị đánh bắt. Có như vậy mới giúp bà con yên tâm bám biển mưu sinh.
