Jill Price đang là một câu đố cho các nhà nghiên cứu về trí nhớ, bởi bà không thể quên tất cả sự kiện xảy ra từng ngày trong cuộc đời kể từ khi 14 tuổi.
Jill Price, 42 tuổi, sống ở ngoại ô thành phố Los Angesles của Mỹ, có một trí nhớ gần như hoàn hảo. Bà thường tới nhà hàng The Grill ở thành phố Beverly Hills trong suốt 23 năm qua. "Tôi tới đây lần đầu tiên vào ngày 20/9/1985. Hôm ấy là thứ sáu. Tôi ngồi với bố tôi ở bàn bên kia và ăn thịt gà có tỏi. Tôi đội một cái mũ rất to", Jill nhớ lại.
Sau khi người ta đưa ra một ngày bất kỳ trong quá khứ, Jill Price sẽ nói ngay những sự kiện mà bà đã trải qua, nhìn thấy hay nghe được trong ngày đó. Bà nhớ rất nhiều kỷ niệm của tuổi thơ, phần lớn những ngày từ lúc 9 đến 15 tuổi, và sau đó ký ức của bà không hề có một chỗ trống. "Từ ngày 5/2/1980 tôi nhớ được tất cả. Đó là một ngày thứ ba."
Jill nhớ cả những sự kiện được giới truyền thông tường thuật lại nếu bà từng nghe được chúng trong quá khứ. Bà có thể trả lời mà không cần suy nghĩ, từ ngày tháng, con số đến cả một câu chuyện về các sự kiện như chiếc máy bay Concorde của Pháp rơi lúc nào và ở đâu, O.J. Simpson bị bắt vào ngày nào hay chiến tranh vùng Vịnh bùng nổ lúc nào.
"Người ta nói với tôi rằng, cô thật là tuyệt vời, có một trí nhớ hoàn hảo thật là tuyệt. Nhưng nó cũng đáng sợ lắm, vì mỗi từ xấu, lỗi lầm, thất vọng, tất cả sợ hãi và đau đớn vẫn hiện diện ở hiện tại một cách tàn nhẫn", bà cười.
Với Jill, thời gian không làm lành được những vết thương. "Tôi không nhìn lại quá khứ qua một khoảng cách. Nó có thể gợi lên cùng những xúc cảm giống nhau vào mọi thời điểm, giống như một bộ phim lẫn lộn lung tung không bao giờ chấm dứt, có thể xâm chiếm tôi hoàn toàn. Và nó không có một nút tắt."
Những mảnh vỡ ký ức cứ trào dâng không ngừng, tự động và không thể kiểm soát được, giống như một vòng vô hạn trong đầu. Thỉnh thoảng nó được một cái gì đó khởi động, như mùi vị, bài hát, từ ngữ. Nhưng ký ức cũng thường tự ập đến. Vô số hình ảnh từ quá khứ - từ tươi đẹp tới đáng sợ, từ quan trọng tới tầm thường - đuổi bắt nhau một cách lộn xộn trong "màn hình nội tâm" của bà và thỉnh thoảng còn xua đuổi hoàn toàn hiện tại.
"Tất cả những cái đó gây mệt mỏi đến mức không thể tưởng tượng được", bà tâm sự. Trong cuộc đời Jill cũng có nhiều tai họa như xung đột gia đình, căn bệnh ung thư của người mẹ hay cái chết đột ngột của người chồng. Những ký ức buồn thảm cứ theo đuổi bà liên tục.
Jill không thể tìm được sự yên tĩnh trong tâm hồn nên mắc bệnh trầm cảm. Lo ngại rằng mình sẽ phát điên nên vào ngày 5/ 6/2000 (một ngày thứ hai) bà đã ngồi trước máy tính và tìm trong Google. Bà đã tìm được cái tên James McGaugh và trở thành một trường hợp nghiên cứu cho khoa học.
James McGaugh, 76 tuổi, là nhà nghiên cứu về trí nhớ hàng đầu của Mỹ. Ông đã thành lập Trung tâm sinh học thần kinh dành cho học tập và ghi nhớ (Center for the Neurobiology of Learning and Memory) tại Đại học California. Ông cũng là tác giả của hơn 500 bài báo chuyên môn và nhiều quyển sách.
Ảnh Jill Price trên tạp chí Newsweek.
Họ theo dõi bà liên tục trong 5 năm liền, tìm những trường hợp tương tự trong sách báo chuyên môn và phát triển nhiều câu hỏi để có thể thử nghiệm khả năng hồi tưởng của bà. Jill có một cuốn nhật ký ghi lại những sự kiện quan trong trong độ tuổi 10-34. Vì thế mà các nhà nghiên cứu có thể kiểm tra trí nhớ của bà. Họ chọn ngẫu nhiên vài trang trong cuốn sổ.
"Ngày 16/8/1977", McGaugh hỏi. "Thứ ba, hôm đó Elvis Presley chết", Jill đáp. "Ngày 18/5/1980 thì sao?". "Chủ nhật. Núi lửa St. Helens phun trào". "Công nương Diane tử nạn khi nào?". "Ngày 30/8/1997 theo giờ Pháp và 31/8/1997 theo giờ Mỹ".
Cuối cùng, ông McGaugh và đồng nghiệp đã khẳng định rằng trí nhớ của Jill, ký ức của bà về những sự kiện đã trải qua và những cảm xúc gắn liền với chúng thật sự xuất sắc, gần như toàn hảo. Một trường hợp như thế chưa từng được mô tả trong các nghiên cứu về trí nhớ. Jill không sử dụng bất kỳ biện pháp nào để nhớ. Bà rất vất vả khi học thuộc lòng một bài thơ hay dãy số. Kiến thức về những sự kiện không có liên quan đến cuộc sống hằng ngày của bà chỉ vào hàng trung bình.
Cách đây 2 năm, các nhà khoa học công bố những thông tin đầu tiên trong một tờ tạp chí chuyên môn nhưng không cho biết danh tính của người tham gia thí nghiệm. Từ đó tới nay hơn 200 người đã liên hệ với McGaugh và nói rằng họ cũng có trí nhớ cũng hoàn hảo như vậy. Phần lớn trong số họ thổi phồng khả năng của bản thân, song có 3 người có khả năng nhớ đáng ngạc nhiên như Jill. "Tính cách của họ rất khác nhau và họ không dè dặt như Jill. Trong thử nghiệm họ cũng đạt được kết quả tương tự", McGaugh nói.
Trên phương diện sinh học thần kinh, một ký ức là mô hình liên kết giữa các tế bào thần kinh trong não được lưu lại. Nó hình thành khi các khớp thần kinh trong một mạng tế bào thần kinh được kích hoạt trong một thời gian ngắn. Trên lý thuyết khả năng liên kết nhiều đến mức não có thể lưu giữ một lượng ký ức không giới hạn.
"Nếu chúng ta có thể nhớ mọi thứ thì bộ não sẽ bị quá tải và làm việc chậm hơn. Quên là một tiền đề cần thiết để trí nhớ có thể hoạt động", McGaugh nhận định. Lập luận này không đúng trong trường hợp của Jill Price và ba người nói trên. Bốn người này cũng làm lung lay một lý thuyết khác của ông, theo đó ấn tượng của những giác quan càng mạnh thì khả năng ký ức được lưu lại càng lớn.
"Chúng tôi đang có tới bốn người không tuân theo quy tắc đó, bởi họ nhớ cả những việc bình thường nhất, hoàn toàn không quan trọng", nhà nghiên cứu nói.
McGaugh và các nhà khoa học thuộc Đại học Harvard đang phân tích những bức ảnh chụp não bằng cộng hưởng từ của 4 người này. Nhóm nghiên cứu đã phát hiện một vài đặc điểm cấu trúc trong cấu trúc não của họ. 20 vị trí trong não của Jill lớn hơn hẳn người bình thường.
Jill Price hy vọng rằng, một lúc nào đó sẽ có nhiều câu trả lời hơn nữa cho việc tại sao bà lại khác với những người bình thường như vậy. "Cộng tác với các nhà khoa học mang lại ý nghĩa cho cuộc sống của tôi", bà nói.
