Người Sán Dìu (hay còn gọi là người Sán Dẻo, Mán quần cộc, Mán váy xẻ, Trại đất, Sán Nhiêu…) thuộc nhóm ngôn ngữ Hoa. Người Sán Dìu cư trú tại các vùng trung du thuộc các tỉnh Quảng Ninh, Bắc Giang, Phú Thọ, Thái Nguyên, Tuyên Quang.ở Quảng Ninh, người Sán Dìu cư trú chủ yếu là tại các huyện Vân Đồn, Tiên Yên, Hoành Bồ và TX Cẩm Phả.
Theo số liệu điều tra dân số, người Sán Dìu ở Quảng Ninh hiện có khoảng trên dưới 16.000 người, đứng thứ ba sau người Dao, người Tày và chiếm khoảng 12,6% so với tổng số người Sán Dìu trong cả nước. Người Sán Dìu thường ở thành những xóm nhỏ, nhà ở truyền thống là vách phên tre nứa hay trình tường bằng đất, mái lợp cỏ gianh hay ngói móc. Người Sán Dìu thường có tục nhiều thế hệ gia đình sống chung trong một nhà dài từ 20 - 30 m. Họ chủ yếu làm ruộng nước, có một phần nương, soi, bãi. Thêm vào đó, còn có chăn nuôi, khai thác lâm sản, đánh bắt nuôi thả cá, làm gạch ngói, rèn, đan lát... Từ lâu đời, người Sán Dìu đã sáng tạo ra chiếc xe quệt (không cần bánh lăn) dùng trâu kéo để làm phương tiện vận chuyển. Hình thức gánh trên vai hầu như chỉ dùng cho việc đi chợ.
Về ăn mặc, trang phục nam của người Sán Dìu gần giống với người Kinh, phụ nữ thì có áo, váy, khăn, thắt lưng, yếm. Tất cả đều có màu chàm hoặc đen. Đặc biệt, phụ nữ Sán Dìu có chiếc váy xẻ cổ truyền rất độc đáo. Trong nhà, người chồng, người cha là chủ gia đình, con trai theo họ cha và được thừa hưởng gia tài để lại. Con cái đến tuổi dựng vợ gả chồng phải được so tuổi, xem số. Người Sán Dìu thờ cúng tổ tiên, táo quân, thổ thần, nhiều nhà còn lập bàn thờ bà mụ bảo hộ trẻ con... Trong một năm, thường có các lễ: Thượng điền, hạ điền, cơm mới, cầu đảo v.v... gắn theo từng chu kỳ sản xuất.
Thơ ca dân gian của người Sán Dìu rất phong phú, việc dùng thơ ca trong sinh hoạt hát đối nam nữ rất phổ biến. Tiêu biểu là hát Soọng cô (giao duyên). Ngoài ra còn có hát đám cưới, lễ ca, hát ru, kể chuyện, thơ. Người Sán Dìu có nhiều truyện cổ tích lưu truyền hay như: “Vua Cóc”, “Cô bé mồ côi” v.v... Về múa có múa dâng đèn, múa tầm xích, múa nhảy trừ ma… là những điệu múa thường dùng trong nghi lễ thờ, cúng. Các điệu múa khác như múa sư tử, múa gậy thì thường sử dụng trong các ngày hội. Về nhạc cụ có tù và, kèn, trống, sáo, thanh la, não bạt chủ yếu để phục vụ nghi lễ tôn giáo. Nhiều trò chơi của dân tộc được đồng bào ưa thích là: đi cà kheo, đánh khăng, đánh cầu lông kiểu Sán Dìu, kéo co…
Ngày nay, do nhiều nguyên nhân mà những di sản văn hoá vật thể và phi vật thể độc đáo của người Sán Dìu đã và đang có nguy cơ mất đi. Nhằm bảo tồn và phát huy các di sản văn hoá đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh nói chung, người Sán Dìu nói riêng, vừa qua Sở Văn hoá Thông tin đã xây dựng đề tài khoa học “Sưu tầm, bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá dân gian cổ truyền của người Sán Dìu ở Quảng Ninh”. Một trong những mục tiêu chính của đề tài là sẽ phục dựng, bảo tồn làng cổ của người Sán Dìu ở xã Bình Dân (Vân Đồn) trở thành một điểm du lịch văn hoá sinh thái trong tương lai. Sở dĩ lựa chọn Bình Dân bởi đây là nơi duy nhất trong tỉnh hội đủ các yếu tố đặc trưng của làng người Sán Dìu, dân số toàn xã có tới 98% là người Sán Dìu, họ đã sinh sống ở đây từ rất lâu đời.
Nội dung đề tài gồm có 12 chuyên đề, xoay quanh đời sống của đồng bào Sán Dìu như lao động sản xuất, trang phục, nhà ở, tín ngưỡng, phong tục, văn học dân gian, ngôn ngữ, diễn xướng, hát Soọng cô, người Sán Dìu trong công cuộc bảo vệ và xây dựng đất nước trong lịch sử Quảng Ninh v.v... Theo đánh giá của Sở Văn hoá Thông tin thì đây không chỉ là cách bảo tồn các giá trị văn hoá truyền thống, đặc trưng của đồng bào Sán Dìu hiệu quả nhất mà còn là tư liệu sống động cho nghiên cứu dân tộc học; tạo thêm sản phẩm du lịch văn hoá hấp dẫn, nhất là trong tương lai Vân Đồn sẽ được xây dựng trở thành khu kinh tế trọng điểm của Bắc Bộ.
Được biết, Sở Văn hoá Thông tin hiện đang hoàn chỉnh các phần việc cuối cùng để sớm đưa đề tài vào triển khai, dự kiến, đề tài sẽ hoàn thành vào tháng 9-2008.
