Trời mưa, lầy. Trạm sửa chữa phía Bắc thuộc Phân xưởng sửa chữa ô tô của Công ty cổ phần Than Cọc Sáu nằm khá cao nhưng xe lui tới nhiều, con đường vào xưởng thật vất vả.
Xưởng đang thời điểm bận rộn, tôi ngó vào Phòng điều hành sản xuất thấy vắng hoe, hỏi một nữ công nhân vừa đi tới thì được chỉ ngay phía trước, nơi có tốp thợ đang tập trung sửa chữa một quả giảm xóc, bảo:
- Chú Viết đang ở kia!
Nghe tôi gọi, Viết quay lại cười, bảo:
- Anh vừa tới? Công việc thế đấy, nếu không nhanh là không được đâu.
Nguyễn Duy Viết
Chúng tôi vào Phòng điều hành sản xuất. Trong lúc đợi trà ngấm, Viết vừa tranh thủ ký một tập phiếu vật tư vừa nói: "Anh thông cảm! Em phải tranh thủ ký để lĩnh vật tư kẻo không kịp".
Nhìn Viết cắm cúi với bộn bề công việc, tôi chợt nhớ tới những con số trong bản báo cáo về tiến độ công việc mà Xưởng anh đã làm trong 9 tháng đầu năm 2010: Bảo dưỡng cấp 250h 624 lần xe; cấp 500h 295 lần xe; cấp 1.000h 167 lần xe; từ 2.000h đến 22.000h 64 xe và sửa chữa sự cố thiết bị hư hỏng nặng đột xuất 276 lần. Các chỉ tiêu nói trên đều đạt từ 82 đến 87% kế hoạch đã điều chỉnh của Phân xưởng. Một khối lượng công việc thật ấn tượng đối với một đơn vị sản xuất chỉ có hơn 50 lao động...
Với mảnh bằng trung cấp máy nổ tại chức nhưng Nguyễn Duy Viết lại được đề bạt làm đốc công năm 2007, rồi năm 2008 lên Phó quản đốc Phân xưởng sửa chữa ô tô kể cũng không có gì lạ cả. Viết là người lao động kỹ thuật nghiêm túc, đó là giấy thông hành không gì đổi được.
Sinh năm 1960 tại huyện Cẩm Giàng (tỉnh Hải Dương). Nhà nghèo, học hết lớp 7 trường làng, Nguyễn Duy Viết theo học nghề sửa chữa ô tô tại Hòn Gai - Quảng Ninh. Năm 1980, anh về với vùng than Cẩm Phả rồi gắn đời mình với tầng mỏ Cọc Sáu đầy nắng gió từ đấy. Ngay từ những năm đầu mới ra trường (thợ bậc 2/7) năm 1980, chàng trai Nguyễn Duy Viết đen nhẻm, gầy đét, chưa nổi 45kg, đã có cái nhìn khá sắc sảo về nghề nghiệp. Để rồi năm 1982, anh trình làng một sáng kiến "Lắp hệ thống chống cháy trên xe HD". Sáng kiến của Viết có giá trị bảo đảm an toàn trong công tác phòng chống cháy nổ cho thiết bị khi hoạt động thực sự đã gây ấn tượng với các đồng nghiệp thời bấy giờ. Cũng năm ấy, Viết được suy tôn là chiến sĩ thi đua (CSTĐ). Năm 1985, Viết được kết nạp Đảng và chỉ sau đó hai năm, mới chỉ là thợ bậc 4/7, anh đã được trao nhiệm vụ làm tổ trưởng một tổ sửa chữa có uy tín tại một trung tâm khoa học sửa chữa lớn của Công ty. Ở vị trí mới, công việc càng hối thúc anh phải làm gì cho xứng với niềm tin của mọi người. Và anh đã làm được điều đó. Năm 1987, Viết là thực tập viên duy nhất sửa chữa động cơ nổ của Công ty được bộ Công nghiệp tuyển chọn sang nước bạn Liên Xô để học tập nâng cao trình độ tay nghề và quản lý thiết bị. Trở về Tổ quốc, trước tình hình vật tư khan hiếm, Viết đã phát huy kiến thức đã học ở nước bạn và đã nghiên cứu, cải tiến Pông (cầu) sau thay cho Pông trước trên loại xe xúc chạy bằng lốp do Liên Xô chế tạo. Với thành công này, năm 1990, Viết đã được Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam trao bằng "Lao động sáng tạo". Có thể xem đây là bước khởi đầu cho một loạt sáng kiến, cải tiến của anh sau này, như: Làm mới Pitông căng xích của loại máy xúc thủy lực PC (của Nhật), CAT (của Mỹ) bằng nguồn từ giảm xóc của xe Bela3 (Nga); phục hồi Blốc động cơ xe ô tô CAT của Mỹ; chế tạo thành công bộ điều chỉnh, kiểm soát độ chính xác vòi phun của động cơ CUMIZ do Mỹ sản xuất; thay đổi toàn bộ hệ thống dầu bôi trơn để đảo chiều bị động sang chủ động của giảm tốc quay ở loại máy xúc thủy lực gầu ngược (PC650) do Nhật sản xuất khi vỏ giảm tốc này bị nứt phía chiều chủ động phải hàn gia công; cải tiến Blốc động cơ Cumin C400 do Mỹ sản xuất ở động cơ HD320-3 đã thanh lý để thay thế cho Blốc động cơ xe gạt D85A của Nhật bị mòn, hỏng v.v... Các bạn đồng nghiệp của Viết kể lại, một lần, chiếc xe ô tô CAT do Mỹ sản xuất, động cơ vừa trung tu tại một trung tâm chuyên ngành về, đưa ra hoạt động thì máy nổ tốt mà không hiểu sao, động cơ không thể phát huy được hết công suất. Thợ của trung tâm chuyên ngành theo bảo hành lăn lưng ra làm, từ thay bơm cao áp, rà lại supap đến thay các bạc biên... cả tháng trời mà động cơ yếu vẫn hoàn yếu. Cuối cùng, Phó Giám đốc phụ trách kỹ thuật của vận tải Công ty điện cho Quản đốc phân xưởng Viết, lệnh phải có mặt lập tức. Viết xuất hiện vào giữa buổi chiều. Xe vừa chạy về, máy nóng hầm hập, anh hỏi kỹ thợ bảo hành về tất cả những việc họ đã làm cùng các diễn biến của máy rồi trực tiếp kiểm tra... Xong đâu đấy, Viết bảo lái xe tắt máy rồi báo cáo với Phó Giám đốc: Động cơ ngày mai mới xác định được! Đêm đó, Viết mất ngủ, vì sao động cơ chiếc xe CAT không phát huy được công suất? Ý nghĩ này cứ lởn vởn mãi trong đầu anh... Sáng hôm sau, Viết đi làm sớm, bảo lái xe nổ máy rồi đi pha trà uống. Cạn ấm trà, Viết bảo lái xe tắt máy để anh kiểm tra!. Bàn tay Viết dừng lại ở ống xả máy số 5, một thoáng tư lự trên trán anh "Chẳng lẽ lại đúng là nó"? Cái điều anh suy đoán đã không sai và cũng chỉ 30 phút sau, Viết đã tháo và lắp lại hoàn chỉnh... Viết bảo lái xe nổ máy và xin lệnh chạy thử khi mọi người còn chưa hiểu anh sửa cái gì! Chỉ cần một chuyến tải, đã thấy rõ động cơ phát huy được hết công suất. Viết bảo tài xế đánh xe về đơn vị. Mọi người đều có mặt, Viết báo cáo kết quả công việc, ai cũng ngạc nhiên, không ngờ anh giải quyết mọi chuyện nhanh như vậy. Nhưng có ai biết đâu anh đã suốt đêm qua không ngủ...
Trong 30 năm gắn bó với các thiết bị nổ ở tầng mỏ Cọc Sáu thì 27 năm trực tiếp cầm cale, búa, đục, Viết có tới gần 200 sáng kiến cải tiến kỹ thuật lớn, nhỏ được áp dụng vào sản xuất, có những sáng kiến làm lợi tới vài trăm triệu đồng. Gần đây, anh góp một sáng kiến là dùng sắt si (khung) xe HD đã thanh lý, thiết kế một bộ giá tháo lắp pitông thủy lực của loại máy xúc CAT do Mỹ sản xuất vừa dễ dàng, vừa bảo đảm kỹ thuật và an toàn lao động. Một điều rất đặc biệt, trong đời thợ, Viết đi qua và làm tổ trưởng hai tổ sản xuất thì một tổ được nhận bằng khen của Bộ Công nghiệp, một tổ được nhận bằng khen của Thủ tướng Chính phủ và Huân chương Lao động hạng Ba. Cá nhân Viết, sau 25 năm trong nghề, anh đã đi hết bậc thợ của mình (bậc 7/7). 30 năm làm mỏ, Viết có tới 27 năm là CSTĐ cấp Công ty, 3 lần CSTĐ của ngành Than, 3 lần CSTĐ của Bộ Công nghiệp và nhiều bằng khen của các cấp bộ, ngành. Anh được nhận 5 huy chương Tuổi trẻ sáng tạo của Trung ương Đoàn, 9 bằng Lao động sáng tạo của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam. Năm 1997 anh được nhận bằng khen của Thủ tướng Chính phủ, năm 2003, được Nhà nước trao Huân chương Lao động hạng Ba. Năm 2006, Nguyễn Duy Viết vinh dự là CSTĐ toàn quốc.
