Tốt nghiệp khoa Môi trường Đại học Khoa học tự nhiên (Đại học Quốc gia Hà Nội) năm 2001, Phạm Văn Sự về công tác tại Trung tâm Quản lý di tích Yên Tử từ đó đến nay.
Trong gần 10 năm qua, Sự đã dành nhiều thời gian tìm hiểu về tùng - loài cây đã gắn liền với non thiêng Yên Tử và phái thiền Trúc Lâm. Và, chàng trai năm nay 31 tuổi này đã làm được một việc mà nhiều nhà khoa học chưa làm được bao năm qua đó là ươm thành công tùng Yên Tử.
Phạm Văn Sự bên cây tùng 3 năm tuổi ươm thử nghiệm thành công tại vườn nhà.
Tôi ấn tượng với Sự ngay từ lần đầu gặp anh trong dịp cùng đoàn công tác Sở VH-TT&DL đi khảo sát vụ sạt lở ở gần chùa Hoa Yên - Yên Tử dịp tháng 7 vừa rồi. Trong suốt cả chuyến đi hôm ấy, Sự đã say sưa nói với tôi về ý tưởng bảo tồn, gìn giữ các “cụ” tùng Yên Tử, đặc biệt là việc ươm, nhân giống loài cây này. Hẳn ai cũng biết tùng là loài cây gắn liền với non thiêng Yên Tử - tương truyền được trồng từ khi Phật hoàng Trần Nhân Tông tu hành ở đây. Tuy nhiên, do thời gian và cả sự vô thức của con người mà nhiều cây đã và đang bị chết dần, chết mòn. Yên Tử sẽ ra sao nếu một ngày nào đó không còn các “cụ” Tùng nữa…
Từ suy nghĩ ấy, Sự đã dành nhiều thời gian nghiên cứu, tìm đọc các loại sách để hiểu về đặc điểm sinh thái của các “cụ” tùng. Quá trình quan sát, tìm hiểu, anh nhận ra rằng sở dĩ tùng ở Yên Tử không có cây con kế cận là bởi tùng ra hoa, đậu quả và rụng vào khoảng tháng 8 âm lịch. Do quả tùng nhỏ chỉ như hạt thóc, tinh dầu mùi thơm nên khi rụng xuống phần lớn là bị lũ kiến, mối tha mất. Những hạt nào may mắn nảy mầm thì hoặc mọc bên bờ dốc bị mưa rửa trôi, hoặc khi mọc thành cây non thì lại bị sâu ăn mất, bị lá cây khác rụng đè lên... Từ kiến thức học được trong trường với kinh nghiệm dân gian, năm 2005, anh Sự đã thu lượm hạt rồi áp dụng nhiều phương pháp từ gieo thông thường, ngâm ủ như lúa; từ gieo trên đất vườn nhà đến gieo trên đất núi Yên Tử. Không phụ lòng người, sau một số lần thất bại đến năm 2008-2009, Sự đã thành công với tỷ lệ cây con ươm sống đạt trên 60%. Từ chăm sóc các cây con này, Sự rút ra rằng tùng là cây ưa ẩm, lúc nhỏ thì ưa râm, khoảng hơn 1 tuổi trở lên thì mới ưa sáng. Trong khoảng một vài năm đầu tùng lớn rất chậm, cây 3 năm tuổi mà chỉ cao trên 20cm, phải từ 5 tuổi trở đi tùng mới phát triển nhanh.
Hôm tôi đến thăm nhà Sự thuộc tổ 2, khu 9, phường Thanh Sơn (Uông Bí) được thấy tận mắt những cây tùng con do anh ươm đang sinh trưởng tốt. Ngoài tùng, trong vườn nhà anh còn có hàng trăm gốc mai vàng Yên Tử được anh ghép, chiết thành công đang lên xanh tốt. Sự cho biết, mới đây anh đã đưa gần 40 cây mai vàng và một số cây tùng từ vườn này vào trồng ở quanh nhà khách Yên Tử.
Theo ông Nguyễn Trung Hải, Giám đốc Trung tâm Quản lý di tích Yên Tử thì từ thành công ươm giống tùng của Sự, Trung tâm đã đồng ý với đề xuất của anh về xây dựng vườn ươm các giống tùng, mai vàng, đại… tiến tới trồng bổ sung ở di tích Yên Tử. Cùng với ươm nhân giống tùng, Sự còn đang có ý định đề xuất với lãnh đạo giải pháp xây dựng bậc thang gỗ để bảo vệ rễ của các “cụ” tùng ở Đường Tùng (bên dưới tháp Huệ Quang), theo anh như thế khách vãng cảnh Yên Tử vẫn được đi dưới Đường Tùng, mà rễ của các “cụ” không bị ảnh hưởng.
Trước khi chia tay tôi, Sự nhắc đi nhắc lại: “Em làm những việc trên tất cả cũng chỉ là tâm nguyện với Yên Tử, muốn làm một việc gì đó như là trách nhiệm với tiền nhân mà thôi”.
