Cuối tháng 11-2006, Chính phủ Nga đã ban hành Nghị định về người lao động và nhập cư, trong đó nội dung quan trọng nhất là kể từ ngày 1-4-2007 cấm người nước ngoài bán lẻ trên các chợ ở toàn nước Nga.
Ông Phạm Dũng Tiến, Giám đốc Trung tâm Thương mại Togi (LB Nga).
Làm thế nào để bà con có thể "trụ lại" và tiếp tục làm ăn lâu dài tại Nga là vấn đề đang được nhiều người quan tâm. VNN thực hiện cuộc trao đổi ngắn với ông Phạm Dũng Tiến, Giám đốc Trung tâm Thương mại Togi, một trong hai "khu chợ" hiếm hoi của người Việt tại Moscow không bị ảnh hưởng bởi Nghị định này.
* Dưới cái nhìn của một doanh nghiệp nước ngoài đã kinh doanh tại Nga hàng chục năm, ông nghĩ sao về Nghị định của chính phủ Nga ngày 1-3-2007 cấm người nước ngoài bán lẻ tại các chợ trên toàn nước Nga?
- Theo góc nhìn của của cá nhân tôi, chính phủ Nga chắc chắn sẽ phải xem xét lại chính sách này, vì nó có ảnh hưởng đến cộng đồng người nước ngoài ở Nga nói chung, trong đó có người Việt.
Theo tôi hiểu, thực chất, chính phủ Nga chỉ muốn hợp thức hoá mọi hình thức lao động mà họ có thể quản lý và thu được thuế, chứ đây không phải là chính sách kỳ thị chủng tộc. Đây là việc đương nhiên mà bất cứ quốc gia nào cũng sẽ phải làm. Tuy bề ngoài, việc này có vẻ như sẽ mang lại cho chính phủ Nga khoảng 8 đến 10 tỉ USD/năm từ việc thu thuế, nhưng bên cạnh đó cũng sẽ có những ảnh hưởng xấu như: giá cả tăng cao, chợ búa vắng vẻ, lưu thông hàng hoá, nhất là thực phẩm, bị đình trệ.
Cần phải nhấn mạnh rằng, người chịu thiệt đầu tiên của chính sách này lại chính là những người lao động nghèo của nước Nga, họ bắt buộc phải mua những hàng hóa thiết yếu cho cuộc sống hàng ngày như thực phẩm, quần áo, giày dép... với giá cao gấp nhiều lần so với trước đây. Nguyên do là vì những người bán lẻ nước ngoài tại Nga chính là đầu mối, là trung gian vận chuyển hàng hoá từ các nước xung quanh vào Nga, đặc biệt là vải vóc, thực phẩm với giá rẻ. Theo dư luận, Quốc hội Nga có vẻ như muốn xem xét lại chính sách này, vì tác dụng tốt chưa thấy xuất hiện mà tác động tiêu cực đã khá nhiều: người dân Nga không ủng hộ, vì nếu kênh bán lẻ của người nhập cư bị cấm thì họ chỉ còn có thể vào siêu thị, nơi mà hàng hoá khá đắt đỏ so với bên ngoài.
* Ông có dự báo gì không?
- Tôi nghĩ, có thể phía Nga sẽ nới lỏng hơn và tăng hạn ngạch sử dụng lao động từ nước ngoài vào của các công ty, được như thế là quá tốt. Trung tâm thương mại Togi vừa qua được phép sử dụng 500 lao động từ nước ngoài vào, nhưng thực tế hiện nay số lao động này vượt gấp 5 lần. Nếu có sự điều chỉnh về hạn ngạch sử dụng lao động nước ngoài, công ty tôi sẽ có thể giúp cho nhiều bà con của mình hợp thức hóa giấy tờ hơn.
Một hình thức có thể sẽ áp dụng sau ngày 1-4, họ sẽ chỉ khống chế số lượng người nước ngoài bán lẻ ở các chợ theo một tỉ lệ nào đó, chứ không cấm tuyệt đối như tinh thần của Nghị định đã ban hành. Lý do vì hiện nay, nước Nga đang thiếu lao động trầm trọng, họ thiếu khoảng 5 triệu lao động, nên chắc chắn họ sẽ không hắt hủi bộ phận lao động nước ngoài. Chỉ có điều, người lao động nước ngoài phải chuẩn bị cho mình một tư thế hợp pháp nếu muốn tồn tại lâu dài tại Nga, tối thiểu là phải có Giấy đăng ký hộ khẩu và Giấy phép lao động.
* Trước tình hình trên, nhiều người chán nản muốn bán tống bán tháo hết cơ nghiệp để quay về Việt Nam, vậy theo ông, lựa chọn khôn ngoan nhất trong lúc này là gì?
- Dưới góc độ một nhà kinh doanh, tôi nhận thấy, Nga vẫn là một thị trường mênh mông chưa được khai thác hết và cơ hội làm ăn phát đạt là rất lớn cho tất cả mọi người. Vì vậy, có lẽ chưa nên về Việt Nam vội, mà ráng cố gắng hợp thức hoá giấy tờ để được phép lao động hợp pháp, vì phía Nga chắc chắn không đóng cửa hoàn toàn. Mỗi năm, họ đều có một số lượng "ân xá" nào đó, để những người bất hợp pháp trở thành hợp pháp.
Công ty Togi cũng đang hợp thức hoá lao động cho bà con một cách tối đa, nhưng gặp rất nhiều khó khăn vì chính sách hạn ngạch. "Cửa thì hẹp", nhưng số lượng bà con đặng ký lại quá đông. Một số bà con cũng ráng đi tìm những cửa khác, nhưng luật Nga hiện giờ cũng khá chặt chẽ và có những mức phạt rất nặng, họ không chỉ phạt người lao động mà còn phạt cả người sử dụng lao động bất hợp pháp với mức phạt cao chưa từng có: 600 ngàn rúp/người/lần, tương đương 20.000 USD
Xin được nói thêm, sở dĩ đến nay, Togi và Asian - 2 khu "chợ" hiếm hoi của người Việt tại Moscow - không chịu ảnh hưởng của lệnh cấm người nước ngoài buôn bán lẻ vì hai nơi này hoạt động theo mô hình Tổ hợp thương mại, thuế má được tính theo số liệu của các máy tính tiền từ những gian hàng bán lẻ chứ không phải là "thuế khoán" như các chợ bán lẻ. Cho đến thời điểm này, về cơ sở vật chất, Togi có thể đảm bảo được việc không bị đóng cửa, nhưng nếu người lao động bên trong không hợp pháp, phía chính quyền sẽ phạt chính công ty. Công ty thì rất khó mời những người không có giấy phép ra khỏi khu thương mại, cả về lý vẫn về tình, chỉ mong bà con thông cảm và hai bên giúp đỡ lẫn nhau để cùng tồn tại.
