Trieu Dinh Van từng hy vọng hành trình từ cánh đồng lúa ở miền bắc Việt Nam đến nhà máy ở phía đông của Czech sẽ mang lại cho anh cơ hội đổi đời. Nhưng chàng trai 25 tuổi này đang không việc, không nhà và ngập trong nợ nần.
Van cho biết cha mẹ già của anh ở quê nhà đã phải thế chấp ruộng vườn để vay khoảng 14.000 USD cho anh trả tiền vé máy bay, tiền môi giới và phí xin visa sang Czech. Nhưng chưa đầy một năm sau khi đến miền đất hứa, cuộc khủng hoảng tài chính nổ ra trên toàn cầu đã khiến anh mất việc tại nhà máy sản xuất xe tải của Đức và không thể tiếp tục gửi tiền về nhà. Giờ đây, Van thậm chí lo sợ khi nghĩ đến cảnh phải xin tiền gia đình để tồn tại qua ngày.
"Tôi có thể phải về nhà với đôi bàn tay trắng, không lấy nổi vợ và không xây nổi nhà. Đây là điều hổ thẹn ghê gớm cho tôi", anh thổ lộ.
Van chỉ là một trong số 20.000 lao động Việt Nam đến Czech năm 2007, cùng dòng người từ Trung Quốc, Mông Cổ và một số nước khác đổ đến Đông Âu để làm những công việc không cần nhiều kỹ năng. Khi kinh tế suy thoái, hàng nghìn người mất việc và trở thành tay trắng.
Hồi tháng 2, chính phủ Czech ra chính sách hỗ trợ vé máy bay cùng khoản trợ cấp khoảng 700 USD cho những người tình nguyện về nước. Tuy nhiên, nhiều lao động Việt Nam như Van muốn ở lại và chờ thời cơ.
Cựu bộ trưởng Nội vụ Czech Ivan Langer cho biết ông lo ngại rằng khoảng 12.000 lao động nước ngoài đang thất nghiệp sẽ bị lôi kéo vào các băng nhóm tội phạm có tổ chức hoặc bị bóc lột như nô lệ.
Julie Lien Vrbkova, người phiên dịch tại nhiều nhà máy sản xuất ôtô có lao động Việt Nam, cho biết cô đã sốc trước điều kiện làm việc tồi tệ như nô lệ. Nhiều người phải làm 12 tiếng mỗi ngày và có thể bị đánh nếu họ ngơi tay.
Tuy nhiên, cộng đồng người Việt ở Czech vẫn là một trong những nhóm người nhập cư thành công nhất ở Trung Âu. Nhiều người mở cửa hàng, nhà hàng, nói thành thạo tiếng Czech và con cái họ đứng đầu các lớp học cùng với học sinh bản xứ.
Hiện có khoảng 70.000 người Việt tại Czech, chỉ đứng thứ hai sau cộng đồng người Ukraina tại đây. Lãnh đạo cộng đồng người Việt sở tại lo ngại rằng nhóm lao động người Việt thất nghiệp sẽ ảnh hưởng tới quan hệ cộng sinh mà họ xây dựng suốt nhiều thập kỷ nay trên đất Czech. Hồi tháng 4, một cuộc trưng cầu do cho thấy 66% người Czech không muốn có hàng xóm là người Việt.
Ông Langer cho rằng Czech không cởi mở với người nhập cư như Pháp hay Đức và người bản xứ chưa quen với việc nhìn thấy màu da khác trong trường học.
Jiri Kocourek, nhà xã hội học chuyên nghiên cứu về Việt Nam, cho rằng những hiểu nhầm về văn hóa bị làm nghiêm trọng hơn bởi sự phớt lờ của người Czech, ví dụ tiếng Czech không để dấu trong tên nguyên gốc của người Việt và hàng nghìn người mang cái tên giống nhau "Nguyen" trong giấy tờ.
Tại khu chợ Sapa của người Việt ở Czech, sự khó hòa nhập có thể cảm nhận rõ. Những lao động mới sang có thể tìm thấy đủ thứ đồ Việt và cả người "trung gian". Những người này có thể nói thành thạo tiếng Czech và với mức phí từ 30 đến 7.000 USD, họ có thể thu xếp các việc như đưa những đồng hương chập chững đến bệnh viện hay xin visa. Thậm chí rất nhiều người Việt ở Czech hàng thập kỷ cũng không nói được tiếng bản địa, và vì thế, họ cần đến người trung gian để phiên dịch giúp dù chỉ khi bị cảnh sát dừng xe.
Tran Quang Hung, người quản lý chợ Sapa, cho biết ông đã đề nghị chính phủ Czech lập trường dạy tiếng cho lao động nhập cư để họ có thể làm việc tốt hơn nhưng lời đề nghị đã bị bác bỏ. "Khi nền kinh tế khó khăn, Czech không muốn những lao động này ở đây. Người ta chỉ muốn họ về nước", ông nói.
