Người Việt tại Nga: Về cũng dở, ở không yên

Đã đến ngày 15-1-2007, bắt đầu thực hiện nghị định về lao động và nhập cư đối với người nước ngoài tại Nga. Cái mốc thời gian với rất nhiều dấu hỏi liên quan đến người nước ngoài ở nước Nga, trong đó có biết bao người Việt. Điều gì sẽ xảy ra trong những ngày tới?

Từ khi có những chỉ thị không có lợi cho người nước ngoài ở Nga, từng đoàn người Trung Quốc lặng lẽ về nước. Dân Kapkaz cũng vậy. Cảnh sát đón sẵn ở những nơi đông người qua lại, kiểm tra giấy tờ tùy thân của những người có vẻ có xuất xứ từ Kapkaz. Người nào không có giấy tờ thì được đưa ra tàu về nước. Người Việt cũng không thể đi qua cơn bão này mà không có sứt tróc... 

Về cũng dở, ở không yên!

Những năm trước đây, vào giờ phút như thế này, không khí Tết đã nôn nao. Người người chuẩn bị về phép để được ăn Tết ở quê nhà. Các phòng vé máy bay tấp nập, tiếng chuông điện thoại réo liên tục, nhân viên bán vé khản tiếng vì trả lời khách liên tục, tiếng người nọ át tiếng người kia. Ngoài sân bay, từng đoàn người mỏi mệt xếp hàng chờ làm thủ tục lên máy bay. Nhanh nhanh về ăn Tết với ông bà, cha mẹ, vợ con. Người ta gặp nhau, hỏi han, chúc tụng hay chia buồn về mọi thứ trong năm.

Năm nay, tại văn phòng của một đại lý vé máy bay nổi tiếng cho người Việt ở Matxcơva, số nhân viên giảm hẳn, cũng không thấy khách hàng hay đại lý chầu chực lấy vé nữa. Nhiều người có vé rồi cũng không dám ra sân bay. Về rồi có sang được nữa không? Không sang được thì tiền của bao năm làm lụng trôi về đâu? Sân bay vắng người Việt đi nhiều.

Nhiều chủ hàng giảm lượng hàng “đánh” về. Tình trạng cho lấy hàng trả tiền sau co lại, gần như không còn tồn tại. Công nhân may mặc mất việc vì chủ ngừng sản xuất. Bán sản phẩm ở đâu mà may? Chủ các ký túc xá dành cho người Việt tăng giá. Dân bỏ đi vì không chịu nổi giá phòng tăng cao, mặc dù điều kiện ở vô cùng tồi tàn. Chẳng biết họ đi đâu. Có khi chủ “ốp” cũng không dám thầu “ốp ở” nữa vì… không có dân!

Nhiều trung tâm thương mại của người Việt đóng cửa, trong đó có cả những trung tâm do các hội đồng quản trị đã từng đứng vững mười mấy năm qua. Trung tâm thương mại Sông Hồng đóng cửa từ ngày 1/1/2007 vì hết hạn hợp đồng. Trung tâm thương mại Lion đóng cửa từ ngày 11/1. Hy vọng họ chỉ đóng cửa 10 ngày để làm lại các thủ tục như đã thông báo. Chỉ có điều, hy vọng thật mong manh, giống như mầm hy vọng còn lại trong túi đựng những điều ước đã bay đi của cặp vợ chồng được Chúa trời cho phép xuống trần gian vậy. Sự so sánh này là của một người quen với tôi.

Ai cũng lo phòng bị cho mình

Tại trung tâm thương mại Mekong, thuộc tổ hợp thương mại Emeral, chúng tôi gặp luật sư Bùi Văn Hòa – Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Mekong cùng tổng giám đốc, phó tổng giám đốc và một nhóm nhân viên. Những chén nước chè đen sóng sánh mang ra để tỏ lòng mến khách. Cuộc trò chuyện đơn giản với rất nhiều thông tin. Chúng tôi không giấu được và không muốn giấu những ý nghĩ tốt đẹp về luật sư Hòa và các cộng sự của ông. Họ là những trí thức, và cũng không kém quyết đoán trong thương trường.

Trung tâm thương mại của ông Hòa vẫn khá bình thản trước xoay vần của thế sự. Số lượng hàng hóa, quầy bán hàng đã tăng khá nhiều so với lần chúng tôi đến thăm vào mùa hè qua. Phòng ốc đã sửa sang xong. Hầu hết đã đi vào hoạt động. Dân ở đây chắc cũng có phần ỷ vào bề dày đấu tranh cho quyền lợi của người Việt của ông Hòa.

Trước câu hỏi của chúng tôi: “Trong thời gian sắp tới, phía Nga sẽ tăng cường kiểm tra giấy tờ tùy thân, quyền lao động, đóng cửa các chợ. Ông có lo lắng?”. Câu trả lời rất vững vàng: “Ngay từ khi thành lập, nơi này đã mang một cái tên thể hiện tính chất tồn tại “tổ hợp thương mại đa chức năng”. Mekong – Emeral đáp ứng đủ 5 yêu cầu của chính quyền đối với các trung tâm thương mại. Chúng tôi cũng đã tổ chức để sắp tới dân ở đây dần dần có quyền lao động, hộ khẩu nằm trong công ty Mekong – Emeral. Đây là hình thức bảo đảm an toàn cho dân Việt trước luật pháp Nga, đồng thời là chiến dịch marketing cho Mekong – Emeral. Chúng tôi cũng sẽ nộp thuế đầy đủ. Đó là một trong những điều kiện để tồn tại hợp pháp".

Tuy vậy, ngay ở đây cũng thấy không khí khẩn trương phòng bị. Ông Hòa cùng với các luật sư người Việt và người Nga vẫn tiếp tục bàn luận những biện pháp “tránh bão”. Tâm bão đã đến rất gần rồi. Nhiều lần ông Hòa phải ngắt câu chuyện với khách, để giải quyết các việc khẩn mới phát sinh.

Còn lo cả cho đồng hương cơ nhỡ

Chiều xuống, ông Hòa lái xe đưa chúng tôi đến thăm những người nông dân Việt Nam đang tá túc trong một “ốp ở” phía bên kia thành phố. Họ sang Nga tìm kế sinh nhai, mới được 2 tháng thì mất việc. Hộ chiếu của họ bị dịch vụ đưa người sang giữ vì lý do nào đấy rất riêng tư giữa các dịch vụ. Có hộ chiếu, hộ khẩu thì mới đi lại, xin việc được, mới kiếm tiền về quê hương được. Một cô bé, có vẻ nhanh nhẹn nhất, nói với dòng nước mắt chảy dài trên má: “Em không sợ khổ, em chỉ mong lấy được hộ chiếu, đi làm việc kiếm đủ tiền trả nợ và quay về. Bây giờ về ngay thì không biết lấy gì trả nợ, các anh chị ạ. Chúng em cầm hết nhà cửa để đi sang đây rồi".

Chúng tôi lặng người. Ông Hòa tặng 4 người 200 phút điện thoại để gọi về thông báo cho người thân tình cảnh của họ. Ông cũng tự tay xách đến hai thùng mì tôm để trợ giúp lúc chờ đợi, rồi cùng chúng tôi tìm ban quản trị bàn cách giúp đỡ những người cơ nhỡ ấy.

Bây giờ thì tôi tin câu chuyện: chính ông đã âm thầm thuê một anh lao công người Tadjikixtan hàng ngày quét dọn tượng đài Bác Hồ giữa lòng Matxcơva. Ông làm việc ấy từ lâu, sau một lần đến tượng đài, thấy quanh đài kỷ niệm bừa bộn rác rưởi. Ông làm không điều kiện, không thông báo cho ai biết. Tôi biết điều ấy qua một người thứ ba. Còn chính ông thì khoa tay hết cỡ, phản đối việc nói về điều ấy.

Xong việc, luật sư Hòa đưa chúng tôi về nhà, mặc dù trông ông đã rất mệt. Ngày làm việc của ông bắt đầu từ 8h sáng. Bây giờ là 9h tối, ông vẫn còn trên đường. Vừa lái xe ông vừa trả lời điện thoại. Có ai đó ở dưới tỉnh gọi đến hỏi xem sẽ phải giải quyết thế nào cho những trường hợp không có hộ khẩu từ lâu? Luật sư có tiếp nhận họ không? Ông thẳng thắn từ chối: không thể để số ít những người không có giấy tờ hợp pháp phá vỡ sự an toàn của những người đang làm trong trung tâm. Tuy nhiên, cộng sự của ông sẽ tư vấn cho từng tình huống cụ thể.

Không ai cần nhắc ai, mỗi người đều ám ảnh câu hỏi: Về hay ở? Ở đâu? Làm gì bây giờ? Chúng tôi hy vọng: Có. Trung tâm Mekong – Emeral trải dài từ cây số thứ 25 đến cây số thứ 26 trên đường MKAT ở phía nam Matxcơva. Quanh đây, đất để thu nạp người về vẫn còn nhiều. Anh em người Việt về đây khá hòa hợp với nhau. Còn gì nữa? Thiên thời ư? Chắc trời không nỡ phụ những người đang chống mảng vượt thác.