Nguy cơ lây lan rộng do không kiểm soát được mầm bệnh

Như vậy sau hơn 1 năm cố gắng gìn giữ (từ tháng 5- 2007, sau đợt dịch xảy ra trên địa bàn huyện Đông Triều) trong bối cảnh dịch đã xuất hiện ở nhiều tỉnh, thành phố trong cả nước, vừa qua, dịch tai xanh đã tái phát trở lại trên địa bàn tỉnh. Điều đáng lo ngại là mầm bệnh đang có nhiều điều kiện thuận lợi để phát tán, lây lan rộng do rất nhiều nguyên nhân khác nhau.

Thời gian qua khi dịch tai xanh đang nóng lên ở một số tỉnh miền Trung, các địa phương, cơ quan chức năng trong tỉnh đã rất tích cực triển khai các biện pháp phòng chống để dịch không lây lan vào Quảng Ninh. Cơ quan chuyên môn đã cảnh báo nếu lợn từ tỉnh khác, từ vùng có dịch hoặc đi qua vùng dịch vẫn được vận chuyển đi qua các địa phương trên địa bàn tỉnh ra cửa khẩu Móng Cái tiêu thụ sang Trung Quốc thì “gôn” dù có được giữ chắc đến mấy cũng sẽ bị thủng. Đúng như dự báo, từ ngày 13- 6 dịch đã tái phát trở lại trên địa bàn tỉnh. Tính đến ngày 9-7 dịch đã xảy ra trên đàn lợn của 16 hộ dân thôn Lâm Sinh 1, Lâm Sinh 2 (xã Minh Thành) và Biểu Nghi 1, Tân Mai (xã Đông Mai, Yên Hưng), với tổng số 426 con lợn bị ốm, 67 con chết. ổ dịch đầu tiên xuất hiện ngày 13- 6 trên đàn lợn 77 con của hộ ông Hoàng Đức Cường, thôn Tân Mai (xã Đông Mai), từ đây dịch nhanh chóng lan rộng, tốc độ nhanh trên đàn lợn của các hộ chăn nuôi khác.

Đến tìm hiểu tình hình dịch bệnh trên đàn lợn của các hộ dân có lợn bị nhiễm bệnh tai xanh tại 2 xã Minh Thành và Đông Mai, chúng tôi thấy khu chăn nuôi của các hộ đều nằm khá biệt lập, chủ yếu trên các vườn đồi, chuồng trại rất sạch sẽ. Theo các hộ dân ở đây cho biết khoảng đầu tháng 6- 2008 một số hộ chăn nuôi đã mua lợn giống từ các tỉnh Hải Dương, Hải Phòng và huyện Đông Triều. Sau 3 - 4 ngày nuôi thấy lợn bỏ ăn, bị sốt cao, toàn thân bị xung huyết và phát ban ở ngoài da, tưởng lợn chỉ bị mắc bệnh thông thường nên các hộ đã tự mua thuốc về chữa trị nhưng vài ngày vẫn không khỏi mà lây lan nhanh sang các ô chuồng khác, lúc đó mới  báo cán bộ thú y đến xem xét. Vào khu chuồng chăn nuôi của ông Nguyễn Văn Đài, thôn Lâm Sinh 1 (xã Minh Thành) chúng tôi thấy hơn 20 con lợn của hộ gia đình này vẫn đang bị ốm nằm la liệt trong chuồng. Ông Đài cho biết: Gia đình tôi có 80 con lợn con và lợn thịt, những nhà trong thôn lợn bị nhiễm bệnh trước đó vài hôm còn đàn lợn nhà tôi đến ngày 26- 6 mới bị ốm. Lúc đầu thấy nó bỏ ăn, bị sốt phát ban tưởng lợn bị cảm sốt thông thường nên đi mua thuốc kháng sinh về chữa nhưng chữa mãi không khỏi. Tôi cũng đã nghe nói về bệnh tai xanh, cứ nghĩ khi mắc bệnh tai nó sẽ bị xanh vì vậy khi thấy lợn của gia đình và các hộ trong thôn không con nào có biểu hiện như vậy nên chẳng ai nghĩ là bị bệnh tai xanh cả.

Chúng tôi đã tìm hiểu ở 16 hộ có lợn bị bệnh thì cả 16 hộ đều nói rằng không biết biểu hiện của bệnh tai xanh mà chỉ nghĩ đàn lợn của họ bị mắc bệnh thông thường. Ngay cán bộ thú y xã Minh Thành, chị Nguyễn Thị Thịnh, cũng không biết biểu hiện ban đầu của loại bệnh này nên khi các hộ báo có lợn bị ốm cũng chỉ tiến hành điều trị thông thường, trong quá trình điều trị chị đi lại giữa các hộ vì vậy dịch càng có điều kiện phát tán nhanh. Ngay bản thân gia đình chị nuôi 17 con lợn do chị đi chữa trị bệnh cho lợn của gia đình khác và đã mang luôn mầm bệnh tai xanh về đàn lợn của đình mình khiến 6 lợn bị mắc bệnh. 

Hậu quả chưa thể lường hết

Sau khi tiến hành điều trị đàn lợn cho các hộ dài ngày không thấy khỏi, ngày 3-7, cán bộ thú y xã mới báo lên Trạm Thú y huyện, huyện báo lên tỉnh, tỉnh cho cán bộ về kiểm tra lấy mẫu xét nghiệm, 2 ngày sau cho kết quả dương tính với bệnh tai xanh. Có được kết quả xét nghiệm thì đã quá muộn vì lúc này dịch đã lây lan ra hầu hết các ô chuồng chăn nuôi của các hộ, số lợn bị ốm chết ngày càng nhiều. Nhiều hộ đã bán tống bán tháo lợn bị  bệnh đi nơi khác. Tính đến chiều 9- 7 đã có 208 con lợn bệnh của 9 hộ được bán chạy đi nơi khác, hộ bán được nhiều nhất là hộ ông Nguyễn Văn Công, thôn Lâm Sinh 2 có 93 con trong đó 25 con bị mắc bệnh và đã bán chạy được 90 con, hiện chỉ còn 3 con lợn nái; hộ ông Hoàng Đức Cường thôn Tân Mai bán được 61 con. Các hộ có lợn bán này đều nói rằng không biết người mua đem lợn bị bệnh đi đâu? Chính vì các hộ bán chạy lợn ra địa bàn khác nên lúc này cơ quan chuyên môn cũng như chính quyền địa phương chưa dám chắc dịch chỉ dừng lại ở 2 xã Đông Mai và Minh Thành hay còn tiếp tục bùng phát tại các địa bàn khác? Điều đáng lo ngại hơn là vi rút tai xanh có khả năng phát tán trong vòng bán kính 3km trong khi các hộ có lợn bị bệnh lại nằm rất gần với Công ty CP Giống vật nuôi - một trung tâm sản xuất tinh lợn lớn nhất tỉnh hiện nay. Theo thạc sỹ Trần Xuân Đông, Trưởng phòng Kỹ thuật, Chi cục Thú y tỉnh thì bệnh tai xanh là do vi rút gây ra làm giảm sức đề kháng của lợn, vì vậy khi ghép với các bệnh như dịch tả, phó thương hàn, tụ huyết trùng... sẽ gây chết ở lợn con, lợn thịt, sảy thai ở lợn nái. Khả năng tồn tại của vi rút tai xanh rất lâu, ở lợn nái, lợn con, lợn choai phải sau 1-7 tháng mới đào thải hết vi rút mang trùng. Vì vậy số lợn đã được bán chạy ra địa bàn khác nếu không kịp thời phát hiện và tiêu huỷ thì mầm bệnh vẫn còn và nguy cơ lây lan, tiếp tục bùng phát các đợt dịch mới ở ngay tại địa bàn đã có dịch hay địa bàn khác rất có thể sẽ xảy ra. Hơn nữa đây là loại bệnh mới ở tỉnh ta nên cán bộ thú y cơ sở chưa có kinh nghiệm nhận biết biểu hiện bệnh khi còn ở giai đoạn đầu.

Vẫn loay hoay với phòng chống dịch bệnh

Mặc dù liên tục được cảnh báo và tỉnh đã có quyết định thành lập các chốt kiểm dịch động vật vào địa bàn nhưng hiệu quả đạt được rất thấp. Hàng ngày vẫn có hàng trăm xe chở lợn từ tỉnh ngoài vào địa bàn tỉnh. Lợn từ các vùng dịch, xe chở lợn đi qua vùng dịch hàng ngày vẫn vào địa bàn nhưng không thể có loại phương tiện, thiết bị, con người nào kiểm tra nhận biết có mang mầm bệnh hay không?

Trên thực tế ngay cơ quan chuyên môn cũng chưa đưa ra được biện pháp phòng bệnh nào tốt nhất trong điều kiện hiện tại. Tiêm vắc xin thì người chăn nuôi không hưởng ứng vì trong nước chưa sản xuất được vắc xin mà vẫn phải nhập ngoại với giá rất cao (10.000 đồng/liều/lần tiêm). Các hộ nuôi theo quy mô gia trại từ 50-100 con/lứa nếu tiêm phòng đầy đủ mỗi con phải chi phí mất hơn 20.000 đồng, như vậy tiền tiêm vắc xin tốn khoảng từ 1-2 triệu đồng/lứa nên người chăn nuôi không dám tiêm. Khi lợn bị mắc bệnh phải điều trị bằng kháng sinh phổ rộng liều cao, khoảng 52.000 đồng/lọ, chỉ tiêm được 2 mũi/ngày nếu phải điều trị dài ngày (từ 5-7 ngày) quá tốn kém nên cứ lợn bị ốm vài ngày là người chăn nuôi bán tống bán tháo đi.

Dịch đã xảy ra, các biện pháp khoanh vùng, khử trùng tiêu độc đã được thực hiện triệt để, tuy nhiên trong điều kiện như hiện nay thì nguy cơ dịch bùng phát ở các địa phương khác rất dễ xảy ra. Vì vậy theo khuyến cáo của cơ quan thú y biện pháp phòng dịch tốt nhất trong lúc này là người chăn nuôi hãy thực hiện tốt các biện pháp vệ sinh chuồng trại, khử trùng tiêu độc đúng định kỳ khu vực chăn nuôi. Khi lợn có biểu hiện ốm phải báo ngay cho cán bộ thú y và chính quyền địa phương lấy mẫu kiểm tra, tuyệt đối không được bán tháo lợn ốm ra địa bàn khác.