Những năm gần đây, hợp tác phát triển kinh tế thương mại ở khu vực biên giới giữa Móng Cái - Quảng Ninh (Việt Nam) và Đông Hưng - Quảng Tây (Trung Quốc) được thực hiện theo đường lối “đổi mới, cải cách và mở cửa” nhờ đó, kinh tế thành phố đã có bước phát triển khá toàn diện với mức tăng trưởng khá.
Tuy nhiên, cùng với sự phát triển nhộn nhịp trong hoạt động giao thương cộng với quá trình đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng đang làm cho nguy cơ ô nhiễm môi trường tại các cửa khẩu, điểm thông quan có chiều hướng tăng dần.
Hàng đông lạnh chứa trong container bị ách tắc tại cửa khẩu Móng Cái không được bảo quản tốt cũng là một trong những nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường.
Hiện nay, các mặt hàng xuất, nhập khẩu diễn ra ở cửa khẩu, điểm thông quan của thành phố chủ yếu là hàng nông sản, thuỷ hải sản, hàng tạp hoá, các thiết bị gia dụng và đặc biệt là các mặt hàng tạm nhập tái xuất, chuyển khẩu, kho ngoại quan... chiếm tới 80% tỷ trọng hàng hoá xuất nhập khẩu qua địa bàn. Đặc biệt trong thời gian vừa qua, do có sự thay đổi về cơ chế chính sách nên hàng thực phẩm đông lạnh tạm nhập tái xuất tạm thời không được làm thủ tục thông quan qua các cửa khẩu, điểm thông quan dẫn tới tình trạng ùn tắc hàng trăm container hàng. Nhiều lô hàng thực phẩm đông lạnh do quá thời gian và không được bảo quản tốt đã bị phân huỷ gây ô nhiễm môi trường khu vực cửa khẩu. Nhiều chủ hàng đã tìm mọi cách để “bỏ của” lợi dụng những địa bàn xa cách khu dân cư để chôn lấp bừa bãi hàng đã bị phân huỷ đã tạo ra nhiều áp lực đối với các cấp ngành chức năng trong việc quản lý, giám sát hoạt động này. Đồng thời, hàng ngày tại các cửa khẩu, điểm thông quan cũng thải ra một lượng rác thải lớn từ các hoạt động xuất nhập khẩu hàng hoá như vỏ, bao bì hàng hoá, rác thải sinh hoạt…
Cùng với đó công tác quản lý môi trường, thu gom rác thải hiện chưa đáp ứng được so với nhu cầu thực tế. Nhiều doanh nghiệp đã vi phạm các quy định về bảo vệ môi trường: Không có đủ thủ tục pháp lý thực hiện về công tác môi trường hoặc đã đủ thủ tục nhưng không thực hiện đầy đủ những nội dung tại bản cam kết bảo vệ môi trường (chưa thực hiện quan trắc môi trường định kỳ); chưa đăng ký chủ nguồn thải chất thải nguy hại đối với một số loại chất thải nguy hại; chưa có phương án ứng cứu sự cố tràn dầu (đối với doanh nghiệp tái xuất dầu), chưa bê tông hoá sân bãi, chưa xây dựng hệ thống cống rãnh, hố tiêu năng theo quy cách của bản cam kết bảo vệ môi trường… Tại khu vực bến xuất Lục Lầm, lượng rác thải tồn nhiều kể cả trên bờ và dưới sông, mặt bến còn lầy lội và bụi bặm. Trong khi đó, việc phân công trách nhiệm giữa các đơn vị được giao quản lý bến bãi chưa rõ ràng. Tại khu vực Lục Lầm hiện có 2 đơn vị quản lý bến xuất. Ngoài Công ty TNHH Quang Phát, HTX dịch vụ bốc xếp và vận chuyển hàng hoá Lục Lầm được giao quản lý bến nhưng việc thu phí lại do Ban Quản lý cửa khẩu thu, vì vậy không xác định được đơn vị chịu trách nhiệm chính tu sửa, phòng chống cháy nổ, bảo vệ môi trường… Vì thế nên lượng rác thải tồn đọng tại khu vực này cứ mỗi ngày một nhiều hơn. Bên cạnh đó, tình trạng các mặt hàng hoá chất, thuốc bảo vệ thực vật được nhập lậu qua địa bàn thành phố thời gian qua cũng đang gây khó khăn cho các cơ quan chức năng trong quá trình phát hiện và xử lý. Không những vậy một số mặt hàng phế thải công nghiệp cũng được vận chuyển vào Việt Nam qua các cửa khẩu ở Móng Cái theo hình thức tạm nhập tái xuất cũng đang có diễn biến phức tạp. Trong thời gian qua các cơ quan chức năng như lực lượng Cảnh sát môi trường, Đội quản lý thị trường, Công an thành phố đã phát hiện hàng chục vụ vận chuyển các loại hàng lậu trên, đây cũng là nguyên nhân khiến cho thực trạng môi trường các cửa khẩu ở Móng Cái bị ô nhiễm. Ngoài ra, hoạt động buôn bán vận chuyển gia cầm các sản phẩm từ gia súc gia cầm trái phép ngày càng tăng, khối lượng bắt giữ và tổ chức tiêu huỷ đối với mặt hàng này hàng năm lên tới hàng trăm tấn, đang là gánh nặng không những cho ngân sách Nhà nước mà còn là hiểm hoạ đối với môi trường tại thành phố cửa khẩu. Hiện xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế đang diễn ra sôi động, quá trình giao thương hàng hoá qua các cửa khẩu ngày càng tăng và sẽ không tránh khỏi bị các doanh nghiệp, tổ chức lợi dụng nhằm đưa hàng phế thải công nghiệp vào nước ta bằng nhiều hình thức. Do vậy, các ngành chức năng thực hiện các nhiệm vụ tại các cửa khẩu cần tăng cường kiểm tra, kiểm soát và phòng ngừa từ xa đối với lĩnh vực này. Có như vậy, vấn đề ô nhiễm môi trường tại các cửa khẩu, điểm thông quan mới hy vọng được kiểm soát.
