Trong tiết ẩm ướt của mưa xuân, chúng tôi đến vùng dịch cúm gia cầm tại khu 4, phường Hải Yên (Móng Cái). Không khí sụt sùi, ảm đạm; không gian vắng vẻ, hiu quạnh dường như đã bao trùm toàn bộ khu vực vừa mới xảy ra dịch cúm gia cầm hồi đầu tháng 2 này. Đầu khu, một biển báo lớn được đặt bên lề đường với dòng chữ “Vùng dịch có dịch gia cầm. Cấm vận chuyển gia cầm ra vào khu vực...”.
* Tiêm phòng dịch chưa đầy đủ
Đi dọc con đường cấp phối, nhầy nhụa bùn đất chúng tôi đến gia đình anh Phạm Văn Tuấn, nơi ổ dịch vừa được phát hiện trên địa bàn tỉnh. Anh Tuấn tâm sự: “Đã hơn 10 năm nay tôi chuyển sang chăn nuôi gia cầm để phát triển kinh tế gia đình và 3 năm trở lại đây đã đầu tư chăn nuôi gia cầm và thuỷ cầm với quy mô lớn. Trong chuồng trại của gia đình thường xuyên có khoảng trên dưới 1 nghìn con. Cuối năm 2007, đầu năm 2008, do thời tiết rét đậm, rét hại kéo dài đã làm giảm sức đề kháng của vật nuôi, thêm vào đó gia đình chủ quan không tiêm vắc xin phòng dịch cúm H5N1 cho đàn gà và ngan; đối với đàn vịt mới chỉ tiêm đợt 1 từ tháng 5-2007, còn đợt 2 không tiêm sợ làm ảnh hưởng đến quá trình sinh đẻ của chúng, vì vậy 200 con gà có trọng lượng từ 2-3 kg đã bị chết hết trước ngày 12-12 âm lịch. Sau đó, từ mùng 1 Tết đến 4 Tết 600 con vịt đẻ và gần 200 con ngan thịt cũng đã bị chết hàng loạt, gây thiệt hại cho gia đình khoảng 150 triệu đồng. Trước sự việc xảy ra, tôi đã trình báo cán bộ thú y cơ sở và đã tiến hành tiêu huỷ số gia cầm nói trên”.
Đường vào vùng dịch tại khu 4, phường Hải Yên (Móng Cái).
Trước sự việc gia cầm chết hàng loạt tại gia đình anh Tuấn, ngày 13-2 Trạm Thú y Móng Cái đã lấy 13 mẫu bệnh phẩm gửi Trung tâm Thú y vùng II để xét nghiệm. Kết quả đã phát hiện thấy vi rút gia cầm H5 trong các mẫu bệnh phẩm kiểm tra.
Như vậy, sự thiệt hại nói trên của gia đình anh Tuấn quả là rất lớn. Sự việc đã để lại một bài học đắt giá cho gia đình anh Tuấn nói riêng và những hộ chăn nuôi nói chung về sự chủ quan lơ là trước những dịch bệnh gia cầm đang bùng phát ở một số tỉnh, thành trong cả nước, trong đó có Quảng Ninh. Để đảm bảo an toàn cho đàn vật nuôi sinh trưởng và phát triển tốt mang lại hiệu quả kinh tế cao, đã đến lúc người chăn nuôi cần phải từ bỏ quan niệm chăn nuôi thuần tuý và thực hiện tốt việc tiêm phòng; không thả rông và không mua bán gia cầm bị bệnh.
* Thêm nguy cơ từ gia cầm nhập lậu
Theo ông Ty Văn Tuấn, Trạm Trưởng Trạm Thú y Móng Cái cho biết: Trong thời gian qua thị xã đã làm tốt công tác phòng ngừa dịch cúm gia cầm nói riêng và các dịch bệnh truyền nhiễm ở gia súc nói chung. Thị xã đã tiến hành tiêm phòng vắc xin 2 đợt trong năm 2007 cho gần 130 nghìn con gia cầm; thường xuyên tiến hành cấp thuốc và phun thuốc khử trùng tại các gia đình chăn nuôi, đồng thời tiến hành cấp sổ theo dõi, quản lý đàn gia cầm cho từng gia đình; hướng dẫn các hộ chăn nuôi theo hướng tập trung.
Như vậy có thể thấy công tác tuyên truyền được thực hiện thường xuyên liên tục trên hệ thống phương tiện thông tin nội bộ và thông qua các tờ rơi, panô áp phích, tuy nhiên dịch bệnh vẫn xảy ra. Vậy nguyên nhân ở chỗ nào?
Nguyên nhân khách quan có thể nhận thấy là do chu kỳ sinh trưởng của vật nuôi quá ngắn, nhất là đối với gia cầm khi thực hiện hình thức chăn nuôi công nghiệp (khoảng 45 ngày/lứa) nên việc để tiến hành tiêm vắc xin cùng một thời điểm là rất khó khăn. Còn nguyên nhân chủ quan, trước hết là do sự lơ là chủ quan trong công tác phòng, chống dịch của người chăn nuôi ở địa phương mặc dù đã có sự cảnh báo liên tục về khả năng dịch có thể xuất hiện trở lại của ngành Thú y. Mạng lưới thú y cơ sở vừa thiếu lại vừa yếu về chuyên môn; không sâu sát, kiểm tra, theo dõi đàn vật nuôi; không kịp thời nắm bắt những thông tin, diễn biến và nguy cơ của dịch bệnh. Về phía chính quyền địa phương còn thụ động; việc xử lý đối với các hộ chăn nuôi cố tình không chấp hành tiêm phòng và các biện pháp phòng ngừa dịch bệnh còn xem nhẹ.
Bên cạnh đó hiện tượng ồ ạt vận chuyển và buôn lậu trái phép gia súc, gia cầm vào thị trường nội địa trong thời gian qua cũng là một trong những nguyên nhân cơ bản làm lây nhiễm, phát tán cúm gia cầm. Theo kết quả trắc nghiệm võ đoán của ngành Thú y tỉnh, trong tổng số 9 vụ buôn bán, vận chuyển gia cầm trái phép được phát hiện trên khu vực biên giới Móng Cái 2 tháng đầu năm 2008, đã thử nghiệm 40 mẫu bệnh phẩm và có tới 4 mẫu dương tính với tỷ lệ trên 50% số gia cầm nhập lậu bị nhiễm bệnh. Như vậy, việc ngăn chặn tốt gia cầm nhập lậu sẽ là cơ sở để chủ động phòng chống đối với dịch cúm gia cầm hiện nay.
Có thể thấy, trong khi các ngành chức năng đang cố gắng tập trung đẩy mạnh công tác phòng chống dịch cúm gia cầm thì những đối tượng buôn bán và vận chuyển gia cầm trái phép vẫn lén lút tuồn hàng tấn gà không rõ nguồn gốc vào thị trường nội địa tiêu thụ kiếm lời. Hậu quả đã dẫn đến một số ổ dịch cúm gia cầm tái phát trở lại trong năm 2007 và đầu năm 2008. Cụ thể tại địa bàn thị xã Móng Cái, dịch cúm gia cầm đã phát sinh từ ngày 14-5 đến 18-5-2007 ở gia đình ông Trịnh Văn Tuyên (thôn 7, phường Hải Yên) đã làm 116 con ngan, 58 con vịt bị chết. Tại huyện Đông Triều, dịch cúm phát sinh từ ngày 17-5-2007 tại gia đình ông Trịnh Xuân An (thôn Tân Lập, xã Tân Việt) và gia đình ông Lương Văn Vĩ (thôn 1) làm 320 con ngan, 50 con gà mắc bệnh. Đến ngày 1-6-2007 dịch bệnh đã lây lan sang 3 xã: Bình Dương, Bình Khê và Yên Thọ. Gần đây nhất là ngày 11-2-2008 ổ dịch tiếp tục được bùng phát trở lại tại khu 4, phường Hải Yên (TX Móng Cái) làm chết 685 con gia cầm trên tổng đàn 983 con.
Hiện nay, vi rút cúm gia cầm đã biến chủng và phù hợp với mọi điều kiện thời tiết. Trong khi chưa có những biện pháp phòng, chống chủ động thì một biện pháp tốt nhất là tích cực phòng, chống dịch đối với môi trường xung quanh ổ dịch và các đường lây truyền cơ học. Các biện pháp phòng chống không thể chỉ tập trung vào gia cầm mà phải trên nhiều mặt: Sinh học, ngăn chặn chim; kiểm soát môi trường, quản lý nguồn nước, khử trùng cho người, trang thiết bị đi ra, vào vùng dịch; ngăn ngừa tiếp xúc với vật thể trung gian như loại gặm nhấm chạy hoang, và các yếu tố khác. Ngoài ra, các cơ quan chức năng cần thực hiện tốt các giải pháp tăng cường kiểm soát khu vực biên giới tránh tình trạng nhập lậu thực phẩm, gia súc, gia cầm và các phụ phẩm gia cầm. Tiêm phòng triệt để cho đàn gia súc, gia cầm, phun thuốc tiêu độc khử trùng ở những nơi có nguy cơ phát bệnh cao. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền đến đông đảo quần chúng nhân dân làm thay đổi nhận thức về nguy cơ của dịch bệnh. Đặc biệt về phía chính quyền địa phương các huyện, thị cần nêu cao cảnh giác không được lơ là, chủ quan; phải chủ động lấy phòng ngừa là chính đừng để tình trạng “nước đến chân mới nhảy” thì hậu quả thật khó lường.
