Tôi đến thăm ông (ở phường Yết Kiêu, TP Hạ Long) và tình cờ thấy ông đang đọc một tập bản thảo gồm 5 quyển, mỗi quyển dày ngót trăm trang giấy A4...
''- Đây là kịch bản phim mình đã viết trong nhiều năm nay. Cũng chưa biết có dùng được không, nhưng có lẽ do nội dung của nó gắn với nhiều kỷ niệm cũ nên đọc lần nào cũng thấy bồi hồi...” - Nhà báo Nguyễn Huy Trợ nói với tôi.
Nhà báo Nguyễn Huy Trợ đang đọc lại kịch bản phim “Mảnh đất tình người”.
Đó là một kịch bản phim truyện dài nhiều tập, với tên gọi: “Mảnh đất tình người''. Nội dung của nó gần như theo sát những diễn biến chính trong cuộc đời của một thanh niên có tên là Thiện, từ những ngày đầu tham gia cách mạng ở quê nhà trước năm 1945, rồi thoát ly ra Vùng mỏ làm cán bộ Việt Minh; hoà bình lập lại được phân công về phụ trách một tờ báo địa phương v.v... Đọc kịch bản phim, những người quen biết nhà báo Nguyễn Huy Trợ không khó nhận ra “nguyên mẫu'' của nhân vật chính và rất nhiều nhân vật khác trong đó nữa, là tác giả và các bạn bè, đồng nghiệp v.v... của tác giả. Thậm chí, ngoài nhân vật Thiện, nhiều nhân vật ngay đến cả tên họ cũng chỉ thay đổi chút ít, như “Kha” thành “Khá”, “Như Mai” thành “Mai Như” v.v...
Chính vì thế, điều ghi nhận đầu tiên khi đọc kịch bản phim “Mảnh đất tình người” là tính chân thực của nó. Có cảm giác như đây là một cuốn tự truyện của tác giả. Tác giả đã khai thác những sự kiện, những biến cố xảy ra từ chính cuộc đời thực của mình để làm “xương sống” cho quá trình vận động phát triển của kịch bản phim. Điều này tạo cho ông một “lợi thế''; đó là vốn sống hết sức phong phú, dày dặn của một người có hơn nửa thế kỷ lăn lộn với phong trào, từng hoạt động thời kỳ bí mật, làm cán bộ chủ chốt ở một huyện trong kháng chiến chống Pháp, rồi làm Tổng biên tập một tờ báo tỉnh trong suốt nhiều năm liền cho đến những ngày đầu của công cuộc đổi mới đất nước mới nghỉ hưu v.v... “Lợi thế” ấy không phải nhà viết kịch bản phim nào cũng có được! Vì vậy, mặc dù bối cảnh của kịch bản phim diễn ra trên diện rộng (từ chuyện ở một làng quê thuộc đồng bằng Bắc Bộ trước Cách mạng Tháng Tám, đến một huyện miền biển trong kháng chiến chống Pháp, rồi chuyện trong ngành than, trong ngành báo chí những năm sau đó v.v..) nhưng tất cả vẫn không tạo cảm giác hụt hẫng vốn vẫn hay xảy ra với những cây viết thiếu vốn sống thực tế. Không những thế, về một mức độ nào đó ở nhiều trường đoạn, khi đề cập cuộc đấu tranh giữa cái mới và cái cũ trong quá trình vận động phát triển theo chiều hướng đi lên của ngành than, của giới báo chí địa phương v.v... do là “người trong cuộc”, tác giả đã phản ánh khá sinh động những biến cố quan trọng tại từng thời điểm lịch sử cụ thể.
Bên cạnh những mặt mạnh ấy, kịch bản phim “Mảnh đất tình người” cũng bộc lộ rất rõ những điểm hạn chế; đó là sự dàn trải của câu chuyện. Như nói ở trên, đây giống như một cuốn tự truyện; và không biết có phải do tác giả hình như không muốn thêm thắt, hư cấu chăng, mà đọc nó thấy cứ “đều đều” không có những mâu thuẫn được nhen nhóm và đẩy tới cao trào; cũng không có những tình huống, những chi tiết thật đắt nhằm làm bộc lộ tính cách nhân vật; ngôn ngữ nhân vật cũng hơi khô cứng, thiếu sinh động và chưa thể hiện được nét đặc trưng cho từng loại đối tượng v.v... nên không để lại ấn tượng nhiều.
Tuy nhiên, nói gì thì nói, “Mảnh đất tình người” là một kịch bản phim đang ở dạng bản thảo và việc đi sâu phân tích cái hay, cái dở của nó vào thời điểm này là hơi sớm! Nhưng cho dù thế nào thì điều đáng ghi nhận nhất là cái tâm sự nhiệt huyết của tác giả, một nhà báo tuổi đã ngoại tám mươi mà vẫn còn miệt mài, trăn trở với trang viết; không những thế, lại là những trang viết ở một lĩnh vực chưa từng thể nghiệm... Chính điều đó làm tôi thấy xúc động khi ông trao tôi tập bản thảo và nói:
- Cậu đọc giùm mình xem... “nó dở đến mức nào” (!) để mà sửa chữa, biên tập lại! Bởi nó là “máu thịt” của mình đấy!
