Nhà hát giữa biển khơi

Hang Nhà Trò nằm về phía đông xã Bản Sen (Vân Đồn) cách đất liền bằng một bãi triều chừng 150m có thể lội qua dễ dàng vào những ngày nước cạn. Cửa hang nằm ở độ cao 13m so với mực nước biển. Hang sâu khoảng 500m, chỗ rộng nhất khoảng 50m, trong hang có nhiều ngách nhỏ.

Nhà hát giữa biển khơi ảnh 1
Những nhũ đá trong hang Nhà Trò muôn hình dạng khác nhau.

Theo những người cao tuổi ở Bản Sen, thì cái tên hang Nhà Trò có từ lâu lắm rồi, ngay cả người già nhất ở xã cũng không biết cái tên này có từ bao giờ. Người ta chỉ phỏng đoán, Nhà Trò là cách gọi của người Việt cổ, để chỉ một nơi thường diễn các trò múa rối, hát tuồng, ca kịch v.v... giống như nhà hát hiện nay. Ở một vùng xa xôi, khó khăn như Bản Sen thì những chương trình diễn ra ở nhà hát vẫn là một điều xa xỉ nhưng quả thật cái tên hang Nhà Trò không phải tự nhiên mà có. Hang Nhà Trò như là một nhà hát được thiên nhiên kiến tạo giữa biển khơi. Trung tâm của hang là một "sân khấu" rộng chừng 250m2, hình bán nguyệt. Xung quanh sân khấu, có nhiều nhũ đá xếp lớp nhau rất giống những tấm màn nhung ở các sân khấu ngày xưa. Điều đặc biệt là hai bên cánh gà sân khấu thiên nhiên này lại cũng có các ngách hang giống như lối ra vào của diễn viên. Sân khấu này được trang trí bởi các nhũ đá hình thù quái dị, giống như đầu quái vật biển với hàm răng lởm chởm, tượng trưng cho phái ác. Đồng thời, có cả những nhũ đá mang hình đầu người ngộ nghĩnh, hay hình chim thú dân gian tượng trưng cho phái thiện. Có nhũ đá nom giống như lâu đài trong cổ tích hay giống hình các viên tướng thời cổ mà người ta thường thấy xuất hiện trong các sân khấu dân gian.

Không chỉ là một thắng cảnh đẹp, độc đáo, hang Nhà Trò còn là địa điểm khảo cổ có giá trị. Ngay tại cửa hang có thể dễ dàng nhận thấy cả một dải trầm tích hoá thạch dài trên 10m. Các nhà khảo cổ đã tìm thấy trong dải trầm tích này có tầng dày các loại vỏ ốc tròn và dẹt - loại ốc nước ngọt có tên menali, thức ăn chủ yếu của người tiền sử. Lẫn trong tầng hoá thạch còn có xương thú cháy và đá cát - két, thứ công cụ dùng làm chày nghiền thuộc sơ kỳ đá mới cách ngày nay từ 5-7 nghìn năm. Ngoài ra, hang Nhà Trò còn có gốm Cái Bèo (gốm cổ có độ tuổi khoảng 5 - 6 nghìn năm), có các hòn ghè hình rìu đá. Viện Khảo cổ học Việt Nam đã khẳng định: Hang Nhà Trò chính là một chi lưu thuộc văn hoá Hoà Bình và nơi này chính là một "kho báu" lịch sử. Sự phát lộ của hang Nhà Trò được coi là cứ liệu vững chắc làm sáng tỏ nguồn gốc và tính hệ thống, liên tục không thể phủ nhận về một nền văn hoá Hạ Long đã sớm xuất hiện ngay từ sơ kỳ đá cũ và xuyên suốt qua sơ kỳ đá mới thuộc văn hoá Hoà Bình cách ngày nay khoảng 20.000- 5.000 năm.

Hiện nay, hang Nhà Trò đang được huyện Vân Đồn đưa vào quy hoạch khai thác để phát triển du lịch với mục tiêu biến nơi đây thành điểm tham quan hấp dẫn của du khách.