Có quá nhiều dư luận xung quanh album “Chat với Mozart” của Mỹ Linh. Chuyện vi phạm bản quyền hay không, đã có Trung tâm bảo vệ bản quyền tác giả âm nhạc VN phân xử. Tuy nhiên, việc làm lời cho nhạc không lời của nhạc sĩ thiên tài thế giới thì quả là đáng bàn...
Một tiền lệ thiếu nghiêm túc?
Có ý kiến cho rằng Mỹ Linh và nhóm tác giả album “Chat với Mozart” đã tạo ra một tiền lệ thiếu nghiêm túc cho những người hoạt động trong giới âm nhạc Việt Nam. Trước hết, công chúng nghe nhạc cổ điển từ xưa đến nay đều thả trí tưởng tượng bay bổng theo cảm xúc riêng của mỗi người.
Các nhà soạn nhạc: Mozart, Beethoven, Tchaikovsky, Bizet, Mendelsohn, Haydn... khi viết giao hưởng, concerto, sonade hoặc bất cứ bản nhạc không lời nào đều không gò bó theo một khuôn lời cố định. Các nhạc sĩ Việt Nam khi viết nhạc không lời “Khí nhạc” cũng vậy thôi! Họ viết bằng cảm xúc, biểu đạt sắc thái tình cảm và hình ảnh bằng âm thanh trên các nhạc cụ.
Việc viết lời Việt Nam hiện đại cho nhạc Mozart là sự áp đặt thẩm mỹ âm nhạc khó chịu với người thưởng thức. Đương nhiên, không thể ghép lời của mình cho nhạc không lời của người khác để gọi là “Chat”. “Chat” nghĩa đen còn là đối thoại – Chẳng lẽ lấy nhạc Mozart đối thoại với Mozart?
Tiếp theo, album này có thể bán “chạy” vì các tác giả “Chat với Mozart” là những người làm nhạc có văn hóa. Có thể họ ngẫu hứng làm một chương trình mới, lạ, hấp dẫn để “đắt hàng”, họ chỉ không nghĩ đến hậu quả! Nhưng không loại trừ sau này sẽ có những người “copy” ý tưởng khi thấy album nhạc Mozart lời Việt bán chạy.
Biết đâu, ngày nào đó hàng loạt album Beethoven, Bach, Chopin, Tchaikovsky... lời Việt hiện đại ra đời? Ngôn ngữ hiện đại liệu có dung tục hóa âm nhạc cổ điển vốn được hàng triệu người trên thế giới yêu thích? Những album nhạc nhái nước ngoài đã bị kiện và bị lên án kịch liệt về vi phạm bản quyền tác giả. Vậy nhại nhạc cổ điển hát lời Việt có là vi phạm quyền sở hữu trí tuệ?
Không chỉ là vi phạm bản quyền - Hậu quả không lường
Sau nhiều cuộc tranh luận trên bàn hội nghị và các phương tiện truyền thông, nhạc sĩ Phó Đức Phương (Giám đốc Trung tâm Bảo vệ bản quyền tác giả âm nhạc VN) đã trả lời các phóng viên về tính pháp lý của “Chat với Mozart”: “Sau khi xem xét các điều luật và tham khảo ý kiến các luật sư, chuyên gia hàng đầu về quyền tác giả hiện nay ở nước ta, tôi thấy quả thực album “Chat với Mozart” có sự vi phạm về quyền tác giả tại Việt Nam.
Tôi cũng muốn nói thêm, chúng ta hay một nhóm hoặc cá nhân nào đó rất muốn làm những điều mình thích, thỏa sức sáng tạo, nhưng phải đúng luật. Chúng ta phải tuân thủ pháp luật, bảo vệ và thực hiện đúng luật pháp cũng là nếp sống văn minh, đảm bảo công bằng xã hội.
Nhạc sĩ Phó Đức Phương cho rằng: không nên đặt lời cho tác phẩm nhạc không lời. Đặt lời cho nhạc không lời vô hình trung thu hẹp sự tưởng tượng của người nghe,giống như bị khuôn lại, lập hàng rào cho trí tưởng tượng. Bởi những nét nhạc không lời là sự sáng tạo có một đường truyền và cách cảm thụ riêng, tạo ra một trường tâm tưởng rất khác biệt.
Như vậy “Chat với Mozart” có thể coi là hấp dẫn khi nhóm tác giả ngẫu hứng với bạn bè trong một cuộc vui rồi cho qua đi thì được. Nhưng để lại album cho thế hệ sau thì sẽ thế nào đây? Ngay cả công chúng thời nay, nếu chưa từng nghe nhạc Mozart cũng có thể hiểu lầm: đơn giản Mozart là thế!
Cách hiểu và nghĩ về âm nhạc Mozart nói riêng, nhạc cổ điển nói chung, sẽ không còn thuần chất, thánh thiện như tự thân âm nhạc vốn có, nếu người này, người khác đặt lời tùy tiện cho những bản nhạc bất hủ của nhân loại! Hậu quả sẽ nghiêm trọng hơn nếu các nhạc sĩ thấy “món hàng” này bán chạy, công chúng tò mò và dễ kiếm tiền hơn, nên đổ xô đi đặt lời cho nhạc cổ điển. Những bức tranh bằng âm thanh hoành tráng của Beethoven, Chopin, Rachmaninov... nếu bị nhại nhạc theo cách này có khác gì họ đã nhốt các nhạc sĩ thiên tài vào chiếc lồng chật hẹp tăm tối?
Các nhà quản lý chức năng khi xét duyệt chương trình và cho phép ra album “Chat với Mozart” có nghĩ đến hậu quả gây tác hại cho chính nền âm nhạc Việt Nam? Có thể coi đây là bài học cho ai muốn làm mới, tạo ra cái lạ trong văn học nghệ thuật nước nhà?
Đó cũng là sự cảnh báo sức sáng tạo đang bị nghèo đi, thẩm mỹ âm nhạc đang có xu hướng thiếu nghiêm túc của một số bộ phận công chúng hiện nay.
