Nhạc sĩ An Thuyên được đông đảo công chúng yêu nước biết đến với sáng tác đầu tay “Em chọn lối này” khi anh mới 21 tuổi. Rồi đến “Huế thương”, “Chín bậc tình yêu”, “Neo đậu bến quê”, “Thư tình của núi”, “Ca dao em và tôi”.. Tất cả đều mang một âm hưởng dân ca ngọt ngào, sâu lắng. Chúng tôi đã có cuộc chò chuyện với anh về chuyện đời, về bản lĩnh sáng tác...
- Được sinh ra từ “cái nôi” nhạc dân ca, nếu sáng tác những đề tài đương đại hơn thì ông có tự tin để làm điều đó không?
- Tôi không thể viết với một cái mà tôi không thích, mỗi người nên chọn cho riêng mình cái sở trường. Tôi viết những gì mà mình thích, viết điều mà mình có, mình làm ra và chịu trách nhiệm với nó.
Các sáng tác của tôi không chỉ dừng lại ở tình yêu quên hương, mà nền văn hóa đất nước cũng ảnh hưởng đến tôi rất nhiều, mọi người vẫn thường gọi tôi là “hòn đất dân ca đa mầu sắc” của Việt Nam.
Làm việc ở trường cao đẳng nghệ thuật Quân đội, tôi cũng học được nhiều từ lớp trẻ. Hay làm chương trình Bài hát Việt, chơi với những ca sĩ, nhạc sĩ trẻ, tôi thẩm định các em, nhưng tôi lại học thêm được ở các em rất nhiều điều mới mẻ đương đại hơn.
Tôi cũng đã viết được một số các ca khúc theo kiểu như giới trẻ hiện nay, nhưng vẫn giữ nguyên được bản chất của mình.
- Với sáng tác đầu tay “Em chọn lối này”, nếu được chọn lại ông vẫn chọn con đường nghệ thuật để đi hay một con đường khác?
- Tôi biết yêu từ năm 21 tuổi, khi đó tôi đã có sáng tác đầu tay “Em chọn lối này”, nếu được chọn lại tôi vẫn chọn con đường nghệ thuật để đi. Thực ra sáng tác đầu tiên của tôi là năm 14 tuổi, nhờ có bài hát đó mà tôi nhận được giải thưởng âm nhạc đầu tiên do ông Bí thư Tỉnh uỷ trao tặng, đó cũng là giải thưởng quan trọng nhất trong sự nghiệp sáng tác. “Em chọn lối này” là sáng tác đầu được mọi người biết đế, khi tôi bắt đầu biết về âm nhạc.
- Tại sao ông chỉ tìm thấy sự trong sáng ở người con gái ngày xưa mà không phải con gái thời nay?
- Chúng ta không nên so sánh giữa con gái ngày xưa và con gái thời nay. Con gái ngày xưa có cái chuẩn của ngày xưa, con gái bây giờ có một cái chuẩn khác của bây giờ. Mỗi thời đại có một cái chuẩn riêng, nếu chúng ta cứ lấy thời đại ngày xưa là cái chuẩn cho bây giờ, thì không bao giờ phù hợp.
Khái niệm trong sáng ở đây không phải chỉ có mấy đặc tính nết na, ngoan ngoãn, chăm chỉ... Ngày xưa, con gái là thành phần phụ thuộc còn bây giờ có thể làm Tổng thống. Nếu cho tôi viết nhạc về con gái bây giờ tôi vẫn có thể viết được, nhưng viết theo kiểu khác.
Tôi đang viết 8 ca khúc về những người đàn bà có số phận hẩm hiu như: “Người đàn bà hóa mưa” viết về người phụ nữ yêu hết mình một người đàn ông và bị người đàn ông phản bội, đi dưới mưa rồi tàn ở trong mưa, “Bán mặt trăng” viết về một bà mẹ đi bán mặt trăng là đi bán bánh đa, “Người đàn bà đi giật lùi” tôi lấy ý tưởng từ cái bình gốm khi người ta quay thì chỉ thấy những người trên bình gốm đi giật lùi chứ làm gì có ai tiến...
- Sao ông không viết về số phận những người đàn ông có phải dễ đồng cảm hơn không?
- Với tôi, đàn bà là ý tưởng nghệ thuật, là cái đẹp, còn đàn ông biểu tượng cho cái gì đó mạnh mẽ. Tôi được người bố cho tri thức, người mẹ cho một tài sản quan trọng, đó là tình cảm giữa con người với con người, tình yêu cuộc sống.
Những người con gái trong sáng tác của tôi rất nhiều, nhưng không thể có ở ngoài đời. “Ca dao em và tôi”, “Huế thương”,... đó là tất cả những gì tôi muốn thể hiện trong quá trình đi tìm cái đẹp trong cuộc sống, trong người phụ nữ.
- Nếu được làm Adam mà thượng đế không tạo ra Eva thì sao?
- Thì trong tôi không có nghệ thuật. Truyền thuyết “Adam và Eva” cũng chính là sáng tác của nghệ thuật. Cũng giống như một thế giới chỉ có đàn ông mà không có đàn bà, thì không thể có nghệ thuật, không có những cái gọi là xuất thần và cuộc sống sẽ rất tẻ nhạt.
- “Làm trai đứng ở trong trời đất. Phải có danh gì với núi sông”, nhưng có những người đàn ông dám đảnh đổi cả sự nghiệp vì một người phụ nữ, anh thì sao?
- Có không ít những người đàn ông sẵn sàng đánh đổi tất cả những danh vọng, quyền uy vì một người đàn bà. Đàn bà biểu tượng cho cái đẹp.
Theo tôi, một người đàn ông dám hy sinh cho tình yêu, bỏ tất cả mọi thứ vì tình yêu của mình, thì người đàn ông đó cũng rất đáng trân trọng.
Cái quan trọng là người đó có đủ tỉnh táo nhìn nhận xem người phụ nữ đó có đáng để mình phải hy sinh như vậy không, bởi cuộc sống còn nhiều cái xứng đáng hơn cho mình phấn đấu.
- Đâu là mẫu người phụ nữ của ông?
- Tôi nghĩ đó phải là một người phụ nữ có tri thức, có bản lĩnh, cá tính. Một người chỉ đơn thuần biết chăm sóc gia đình, thương chồng, thương con thì chưa đủ.
Tôi thích những người phụ nữ sống có chiều sâu, có cá tính, được “va đập” nhiều và biết chắt lọc những điều tốt đẹp cho mình. Mà tôi cũng đâu phải là một người “ghê gớm” để đặt ra tột “khuôn mẫu”, hay đòi hỏi ngươi khác phải theo mình.
- Theo ông, một cuộc sống gia đình em ấm cần có những yếu tố gì?
- Với tôi, cuộc sống gia đình rất quan trọng. Một gia đình êm ấm là khi các thành viên trong nhà hiểu được nhau, biết tôn trong, trao đổi ù đắp cho nhau những khiếm khuyết. Bên cạnh đó yếu tố gia đình, chúng ta còn phải làm tốt cả công tác xã hội, nhưng không phải theo kiểu “ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng”, cũng có thể “vác tù và hàng tổng”, nhưng phải nuôi sống được cả gia đình.
Vấn đề gia đình và xã hội, tuy nó là hai mặt nhưng chung một vấn đề, nó có quan hệ mật thiết với nhau, tôi luôn cố gắng làm sao để hài hoà giữa cuộc sống gia đình và ngoài xã hội.
- Được biết cả gia đình ông cùng làm nghệ thuật, vậy nó có khó khăn gì không?
- Cả gia đình làm nghệ thuật đồng nghĩa với việc cả nhà phải... khổ. Lao động nghệ thuật không phải là đơn giản, đặc biệt ở cái thời buổi cơ chế thị trường.
So với các ngành nghề khác thì có vẻ đơn giản hơn, tất nhiên mỗi nghề có một cái phức tạp, khó khăn khác nhau, nhưng làm nghệ thuật là cả một con đường gian nan. Bên cạnh những cái gian khổ đó, nó cũng có cái tốt là cả nhà cùng chung một hướng, dể đồng cảm cho nhau.
- Xin cảm ơn ông về buổi trò chuyện này!
