Vừa là nhà sử học, vừa là đại biểu Quốc hội, ông Dương Trung Quốc cần mẫn ghi lại diễn biến từng phiên họp. Dưới đây là bài viết của ông về phiên thảo luận tổ ngày 18-10.
1. Ngày 18-10, các đoàn thảo luận về Báo cáo của Thủ tướng. Với hoạt động của QH thì thảo luận tại phiên họp toàn thể sẽ tạo hiệu quả cao hơn, dễ tạo sự đồng thuận hay tranh luận. Nhưng việc chia thành nhiều tổ có thể do tình thế vắng mặt Thủ tướng vì phải đi công tác ở nước ngoài và sẽ tạo ra thời lượng để nhiều người phát biểu hơn.
Và có thể chính không gian hẹp của phòng họp cũng có thể khiến người phát biểu dốc hết ruột gan hơn (chủ yếu là do hiệu ứng tâm lý ). Vấn đề là nếu làm tốt công tác thư ký, tổng hợp và thông tin kịp thời một cách công khai và minh bạch như ở hội trường thì cũng có nhiều ý kiến và thông tin rất bổ ích.
2. Cũng chính nhờ họp hẹp hơn nên được nghe ý kiến về những vấn đề cụ thể của mỗi địa phương cũng như tâm cảm của mỗi người sau bản báo cáo tổng kết một nửa năm nhiều sôi động vừa qua. Một đại biểu của Hà Bắc nêu tình trang quy hoạch tuy không treo nhưng quá dàn trải của một công trình quan trọng liên quan đến quốc phòng trên một địa bàn rộng lớn khiến người dân trong vùng khốn khổ vì cuộc sống không ổn đinh, con nhỏ phải gửi đi học ở xa như thời “sơ tán” vì trong không gian quy hoạch không được xây trường học cũng như nhiều công trình dịch vụ khác.
Cũng lại được nghe ý kiến của một đại biểu vốn là quan chức cao cấp trong cơ quan tư tưởng của Đảng lo lắng khi thấy kinh tế có nhiều khởi sắc nhưng lòng dân thì lại ảm đạm lòng tin chỉ vì những thành quả của phát triển không đến với người dân. Ông còn nói rằng trong thời kháng chiến, tại một ngôi làng mà ông đã từng hoạt động, có những gia đình sẵn lòng và cũng đủ của cải để nuôi cả một đơn vị sống nhiều ngày.
Đến nay, cũng tại ngôi làng ấy khó có ai có được khả năng kinh tế để làm cái điều mà thế hệ trước đã làm cách nay ba bốn thập kỷ. Nhưng đáng buồn hơn là họ không còn niềm tin để gắn bó với cách mạng nữa. Đó là cái không thể phản ảnh được trong những báo cáo của chính phủ. Ông còn đưa ra một nhận xét xác đáng và gây lo lắng là trong khi thấy quyền của chính phủ và quan chức ngày càng lớn thì quyền của người dân càng giảm!
Một vị đại biểu khác phản ảnh thực tiễn ở địa phương mình sau cơn bão số 6. đó là một địa phương đã phấn đấu thoát đói nghèo bằng việc đưa cây cao su về trồng và đang phấn chấn nhờ hiệu quả kinh tế rất cao, đời sống giàu lên trông thấy nhưng chỉ sau cơn bão hầu như mất trắng khiến lúc này không hiểu bằng cách nào để tồn tại, không lẽ lại đăng ký thành xã nghèo để xin phục hồi chương trình 134?... Thực tế được phản ảnh trong thảo luận rất phong phú và sống động nếu tổng hợp được nội dung thảo luận ở tất cả các tổ...
3. Rõ ràng, bản báo cáo năm nay được viết mạch lạc trong bản tóm tắt và cụ thể trong bản hoàn chỉnh. Sự mạch lạc ấy có ấn tượng trong phần gắn nhiệm vụ với giải pháp và dồn lại trong 4 nội dung được coi là trọng tâm (hoàn thiện thể chế kinh tế; tạo chuyển biến mạnh mẽ trong nông nghiệp, nông thôn và nông dân; phát triển toàn diện giáo dục, dào tạo, khoa học và công nghệ cũng như môi trường; tập trung chỉ đạo cải cách hành chính, kiên quyết chống lãng phí và tham nhũng).
Tuy nhiên, người ta vẫn chưa cảm nhận được khả năng đột biến để tránh nguy cơ tụt hậu. Bởi vì, như có đại biểu đã lưu ý đến một loạt các tiêu chí đánh giá về những vấn đề liên quan đến năng lực phát triển của môi trường đầu tư ở Việt Nam mà VietNamNet mới công bố vẫn không mang lại sự an tâm về tính bền vững của tăng trưởng ở Việt Nam. Vấn đề tồn tại từ rất lâu mà chưa khắc phục được.
Tuy nhiên, dường như bản báo cáo được đưa ra như sự thể hiện đầu tiên của thủ tướng mới tại diễn đàn Quốc hội và trong khi tiến hành thảo luận thì vị Tân thủ tướng đã xuất hành chuyến đi ra nước ngoài đầu tiên là sang Nhật trong một mục tiêu mà mọi người đều biết trước là rất khả quan. Nói cách khác là bản báo cáo còn gây được cảm tình của nhiều đại biểu và công chúng trong những đánh giá rất tích cực về những hành xử đầu tiên của chính phủ do một vị Thủ tướng mới vừa được Quốc hội bàu ra tại kỳ họp trước đứng đầu.
4. Như thế, những bản báo cáo mà QH được nghe Chính phủ trình bày mỗi đầu kỳ họp luôn lấy tiêu chí là những chỉ tiêu mà nghị quyết Quốc hội đã thông qua tại kỳ họp trước để đánh giá, và thường thì đều đạt và vượt. Đó là một nỗ lực lớn của một năm có sự kiện Đại hội Đảng dễ bị đóng băng công việc vì những khả năng thay đổi nhân sự và sự án binh bất động nhàm đảm bảo độ an toàn cao. Điều này tôi đã nêu khi thảo luận ở kỳ họp cuối năm 2005 và ngay tức thì đã được vị chủ trì phiên họp ấy “điều chỉnh” bằng việc khẳng định rằng nó sẽ không xảy ra và ngược lại, sẽ là một tinh thần thi đua hướng tới đại hội...
Như vị đại biểu vốn là người đứng đàu ngành tư tưởng xác định rằng hiện tượng đó có xẩy ra nhưng cũng vì thế càng đánh giá cao nỗ lực của chính phủ và toàn xã hội đã phấn đấu nên đạt được nhiều chỉ tiêu quan trọng. Người ta cũng đáng giá cao bản “phản biện” của Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Ngân sách đã đưa ra những đánh giá rất thẳng thắn và xác đáng về bản báo cáo.
Tuy vậy, có lẽ vấn đề đặt ra cho mục tiêu đổi mới báo cáo của chính phủ cũng như sự giám sát của quốc hội phải chăng chính là vấn đề mà vị đại biểu vốn đứng đầu ngành tư tưởng đa nêu lên: làm sao đánh giá được lòng dân, thấy được lợi ích mà người dân được hưởng qua mỗi thành tựu của chính phủ và phải thấy được sự tăng trưởng trong quyền của dân chứ không chỉ ở quyền của chính phủ và quan chức chính phủ.
Nếu ở những kỳ họp sau, báo cáo chính phủ bên cạnh những phần trình bày đã thành công thức lấy chỉ tiêu theo nghị quyết của QH làm chuẩn đánh giá thì làm cách nào để đánh giá, cân đong đo đếm được theo cái tiêu chí cao cả mà chúng ta không ngớt đưa ra như nhyưũng khẩu hiệu lý tưởng: ”của dân-do dân-vì dân”.
Nếu như căn cứ vào những con số của những dự án đầu tư, của các khu công nghiệp và lợi tức thu được của các doanh nghiệp thì ta tin vào một sự tăng trưởng của kinh tế đất nước. Nhưng sẽ không có được những con số và những nội dung không thể diễn đạt bằng những con số cho biết đằng sau những thành tựu ấy chúng ta trả giá như thế nào? Có bao nhiêu gia đình mất đất không được đền bù xứng đáng, bao nhiêu người dân quê bị “vô sản hoá”, bao nhiêu tệ nạn phát sinh... Ở một góc nhìn khác chúng ta có thể đấu tranh để bóc trần những tham nhũng về đất đai, tiền bạc , nhưng làm sao có thể định lượng được sự “tham nhũng lòng tin” đang xói mòn sức mạnh đã từng giúp Đảng , dân tộc ta chiến thắng mọi kẻ thù trong quá khứ...
Quốc hội cần nghiên cứu để cùng với Báo cáo Chính phủ được trình bày theo “truyền thống”, sẽ có một báo cáo mang tính điều tra để đánh giá được tỷ trọng và chất lượng sự thụ hưởng của nhân dân từ những thành tựu mà chính phủ báo cáo. Đó chính là phần báo cáo về chất lượng của một chính phủ “của dân, do dân, vì dân”.
Và có thể chính không gian hẹp của phòng họp cũng có thể khiến người phát biểu dốc hết ruột gan hơn (chủ yếu là do hiệu ứng tâm lý ). Vấn đề là nếu làm tốt công tác thư ký, tổng hợp và thông tin kịp thời một cách công khai và minh bạch như ở hội trường thì cũng có nhiều ý kiến và thông tin rất bổ ích.
2. Cũng chính nhờ họp hẹp hơn nên được nghe ý kiến về những vấn đề cụ thể của mỗi địa phương cũng như tâm cảm của mỗi người sau bản báo cáo tổng kết một nửa năm nhiều sôi động vừa qua. Một đại biểu của Hà Bắc nêu tình trang quy hoạch tuy không treo nhưng quá dàn trải của một công trình quan trọng liên quan đến quốc phòng trên một địa bàn rộng lớn khiến người dân trong vùng khốn khổ vì cuộc sống không ổn đinh, con nhỏ phải gửi đi học ở xa như thời “sơ tán” vì trong không gian quy hoạch không được xây trường học cũng như nhiều công trình dịch vụ khác.
Cũng lại được nghe ý kiến của một đại biểu vốn là quan chức cao cấp trong cơ quan tư tưởng của Đảng lo lắng khi thấy kinh tế có nhiều khởi sắc nhưng lòng dân thì lại ảm đạm lòng tin chỉ vì những thành quả của phát triển không đến với người dân. Ông còn nói rằng trong thời kháng chiến, tại một ngôi làng mà ông đã từng hoạt động, có những gia đình sẵn lòng và cũng đủ của cải để nuôi cả một đơn vị sống nhiều ngày.
Đến nay, cũng tại ngôi làng ấy khó có ai có được khả năng kinh tế để làm cái điều mà thế hệ trước đã làm cách nay ba bốn thập kỷ. Nhưng đáng buồn hơn là họ không còn niềm tin để gắn bó với cách mạng nữa. Đó là cái không thể phản ảnh được trong những báo cáo của chính phủ. Ông còn đưa ra một nhận xét xác đáng và gây lo lắng là trong khi thấy quyền của chính phủ và quan chức ngày càng lớn thì quyền của người dân càng giảm!
Một vị đại biểu khác phản ảnh thực tiễn ở địa phương mình sau cơn bão số 6. đó là một địa phương đã phấn đấu thoát đói nghèo bằng việc đưa cây cao su về trồng và đang phấn chấn nhờ hiệu quả kinh tế rất cao, đời sống giàu lên trông thấy nhưng chỉ sau cơn bão hầu như mất trắng khiến lúc này không hiểu bằng cách nào để tồn tại, không lẽ lại đăng ký thành xã nghèo để xin phục hồi chương trình 134?... Thực tế được phản ảnh trong thảo luận rất phong phú và sống động nếu tổng hợp được nội dung thảo luận ở tất cả các tổ...
3. Rõ ràng, bản báo cáo năm nay được viết mạch lạc trong bản tóm tắt và cụ thể trong bản hoàn chỉnh. Sự mạch lạc ấy có ấn tượng trong phần gắn nhiệm vụ với giải pháp và dồn lại trong 4 nội dung được coi là trọng tâm (hoàn thiện thể chế kinh tế; tạo chuyển biến mạnh mẽ trong nông nghiệp, nông thôn và nông dân; phát triển toàn diện giáo dục, dào tạo, khoa học và công nghệ cũng như môi trường; tập trung chỉ đạo cải cách hành chính, kiên quyết chống lãng phí và tham nhũng).
Tuy nhiên, người ta vẫn chưa cảm nhận được khả năng đột biến để tránh nguy cơ tụt hậu. Bởi vì, như có đại biểu đã lưu ý đến một loạt các tiêu chí đánh giá về những vấn đề liên quan đến năng lực phát triển của môi trường đầu tư ở Việt Nam mà VietNamNet mới công bố vẫn không mang lại sự an tâm về tính bền vững của tăng trưởng ở Việt Nam. Vấn đề tồn tại từ rất lâu mà chưa khắc phục được.
Tuy nhiên, dường như bản báo cáo được đưa ra như sự thể hiện đầu tiên của thủ tướng mới tại diễn đàn Quốc hội và trong khi tiến hành thảo luận thì vị Tân thủ tướng đã xuất hành chuyến đi ra nước ngoài đầu tiên là sang Nhật trong một mục tiêu mà mọi người đều biết trước là rất khả quan. Nói cách khác là bản báo cáo còn gây được cảm tình của nhiều đại biểu và công chúng trong những đánh giá rất tích cực về những hành xử đầu tiên của chính phủ do một vị Thủ tướng mới vừa được Quốc hội bàu ra tại kỳ họp trước đứng đầu.
4. Như thế, những bản báo cáo mà QH được nghe Chính phủ trình bày mỗi đầu kỳ họp luôn lấy tiêu chí là những chỉ tiêu mà nghị quyết Quốc hội đã thông qua tại kỳ họp trước để đánh giá, và thường thì đều đạt và vượt. Đó là một nỗ lực lớn của một năm có sự kiện Đại hội Đảng dễ bị đóng băng công việc vì những khả năng thay đổi nhân sự và sự án binh bất động nhàm đảm bảo độ an toàn cao. Điều này tôi đã nêu khi thảo luận ở kỳ họp cuối năm 2005 và ngay tức thì đã được vị chủ trì phiên họp ấy “điều chỉnh” bằng việc khẳng định rằng nó sẽ không xảy ra và ngược lại, sẽ là một tinh thần thi đua hướng tới đại hội...
Như vị đại biểu vốn là người đứng đàu ngành tư tưởng xác định rằng hiện tượng đó có xẩy ra nhưng cũng vì thế càng đánh giá cao nỗ lực của chính phủ và toàn xã hội đã phấn đấu nên đạt được nhiều chỉ tiêu quan trọng. Người ta cũng đáng giá cao bản “phản biện” của Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Ngân sách đã đưa ra những đánh giá rất thẳng thắn và xác đáng về bản báo cáo.
Tuy vậy, có lẽ vấn đề đặt ra cho mục tiêu đổi mới báo cáo của chính phủ cũng như sự giám sát của quốc hội phải chăng chính là vấn đề mà vị đại biểu vốn đứng đầu ngành tư tưởng đa nêu lên: làm sao đánh giá được lòng dân, thấy được lợi ích mà người dân được hưởng qua mỗi thành tựu của chính phủ và phải thấy được sự tăng trưởng trong quyền của dân chứ không chỉ ở quyền của chính phủ và quan chức chính phủ.
Nếu ở những kỳ họp sau, báo cáo chính phủ bên cạnh những phần trình bày đã thành công thức lấy chỉ tiêu theo nghị quyết của QH làm chuẩn đánh giá thì làm cách nào để đánh giá, cân đong đo đếm được theo cái tiêu chí cao cả mà chúng ta không ngớt đưa ra như nhyưũng khẩu hiệu lý tưởng: ”của dân-do dân-vì dân”.
Nếu như căn cứ vào những con số của những dự án đầu tư, của các khu công nghiệp và lợi tức thu được của các doanh nghiệp thì ta tin vào một sự tăng trưởng của kinh tế đất nước. Nhưng sẽ không có được những con số và những nội dung không thể diễn đạt bằng những con số cho biết đằng sau những thành tựu ấy chúng ta trả giá như thế nào? Có bao nhiêu gia đình mất đất không được đền bù xứng đáng, bao nhiêu người dân quê bị “vô sản hoá”, bao nhiêu tệ nạn phát sinh... Ở một góc nhìn khác chúng ta có thể đấu tranh để bóc trần những tham nhũng về đất đai, tiền bạc , nhưng làm sao có thể định lượng được sự “tham nhũng lòng tin” đang xói mòn sức mạnh đã từng giúp Đảng , dân tộc ta chiến thắng mọi kẻ thù trong quá khứ...
Quốc hội cần nghiên cứu để cùng với Báo cáo Chính phủ được trình bày theo “truyền thống”, sẽ có một báo cáo mang tính điều tra để đánh giá được tỷ trọng và chất lượng sự thụ hưởng của nhân dân từ những thành tựu mà chính phủ báo cáo. Đó chính là phần báo cáo về chất lượng của một chính phủ “của dân, do dân, vì dân”.
Dương Trung Quốc
