Theo báo cáo của đoàn kiểm tra liên ngành TX Móng Cái, bao gồm: Phòng Lao động Thương binh và Xã hội; Liên đoàn Lao động; Bảo hiểm Xã hội cho thấy việc thực hiện Luật Lao động tại 16 đơn vị, doanh nghiệp (DN) trên địa bàn kinh doanh ở các lĩnh vực: Thương mại - xuất nhập khẩu, xây dựng cơ bản, vận tải xếp dỡ, khách sạn, nhà hàng, nuôi trồng thuỷ sản trong thời gian qua chưa được tốt.
Một số DN chỉ nghiên cứu, triển khai thực hiện một số điều của Luật Lao động để đối phó với các cơ quan chức năng trong việc kiểm tra, thanh tra. Việc thực hiện các chính sách với người lao động trong DN chưa được quan tâm. Công tác tuyên truyền, phổ biến luật đến người lao động chưa đầy đủ. Vì vậy, phần đông người lao động chưa thấy được quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Một số quyền lợi cơ bản mà người lao động được hưởng như tiền lương, BHXH, BHYT, điều kiện, thời gian làm việc, nghỉ ngơi, chế độ bảo hộ lao động... có khi không được bảo đảm, người lao động cũng không biết.
Lao động tự do tham gia bốc vác hoàng hóa tại cửa khẩu Ka Long (Móng Cái)
Đối với việc thực hiện pháp luật lao động theo Quyết định 02/2006 của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, hầu hết các DN chưa tự kiểm tra được nên chưa chủ động đánh giá kết quả thực hiện. Nguyên nhân là do các DN không tự giác chấp hành quy định của pháp luật và thiếu sự quan tâm, hướng dẫn, đôn đốc của ngành chức năng. Bên cạnh đó, hoạt động công đoàn tại các DN cũng chưa được quan tâm đúng mức; khi xây dựng và ban hành thang lương, bảng lương, đa số DN chưa tham khảo ý kiến công đoàn cơ sở và công bố công khai trong DN trước khi áp dụng. Một số DN chưa ban hành chế độ phụ cấp lương, định mức lao động, tiền thưởng, tiêu chuẩn cấp bậc kỹ thuật công nhân, chuyên môn, nghiệp vụ để bảo đảm quyền lợi cho người lao động. Trên thực tế, nhiều DN còn không tính mức lương làm thêm giờ ban đêm, ngày nghỉ, ngày lễ, Tết cho công nhân. Đặc biệt, qua kiểm tra cho thấy, nhiều DN vi phạm quy định về đóng BHXH, BHYT cho người lao động. Có DN thực hiện đóng BHYT đầy đủ nhưng khi công nhân ốm đau, thai sản, mắc bệnh nghề nghiệp thì việc khám bệnh, chữa trị tại các cơ sở y tế hầu như không được quan tâm. Điển hình như Công ty TNHH Vận tải Xếp dỡ Hương Hải (phường Ninh Dương). Với 227 lao động (trong đó có 129 lao động thời vụ) nhưng hiện tại 100% công nhân của Công ty chưa được tham gia đóng BHXH. Công ty chưa xây dựng thang bảng lương và nội quy đăng ký với Sở Lao động - Thương binh và Xã hội. Việc thành lập công đoàn cơ sở đã được thực hiện nhưng hoạt động yếu và chưa có thoả ước lao động tập thể. Đặc biệt là mạng lưới an toàn viên và cán bộ y tế chăm sóc sức khoẻ chưa có. Hay Công ty CP Xây dựng Hoàng Việt, khu 7 (Hải Yên) có 162 lao động. Mặc dù là DN hoạt động đã khá lâu trên địa bàn thị xã nhưng Công ty cũng chưa xây dựng nội quy hoạt động DN và xây dựng thang bảng lương theo quy định; chưa xây dựng được phương án an toàn lao động, phòng chống cháy nổ; chưa có công đoàn cơ sở và đại bộ phận công nhân chưa được tham gia BHXH. Hình thức BHXH được Công ty tính vào mức lương theo thoả thuận hợp đồng.
Qua kiểm tra không ít DN cho rằng, việc tham gia BHXH, BHYT là không thiết thực, quyền và lợi ích của công nhân không rõ ràng, làm tăng giá thành sản phẩm, giảm sức cạnh tranh hàng hoá. Bên cạnh đó, số đông người lao động chỉ quan tâm đến những lợi ích trước mắt, ý thức làm chủ tập thể, các quyền lợi về chính trị, xã hội và những lợi ích lâu dài không được coi trọng. Thậm chí ở một số DN lao động không chấp hành kỷ luật lao động, tự ý bỏ việc, đơn phương chấm dứt hợp đồng, gây khó khăn cho người sử dụng lao động... Đó cũng là nguyên nhân khiến quyền lợi của họ không được DN bảo đảm.
Ông Bùi Văn Lưu, Phó trưởng Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội TX Móng Cái cho biết: “Hiện nay, trên địa bàn thị xã có 345 DN, trong đó có 80 DN thuộc tỉnh quản lý. Số lượng lao động làm việc thường xuyên tại các DN là 6 nghìn lao động. Mặc dù chưa thể kiểm tra hết nhưng chắc chắn, số lượng DN vi phạm Luật Lao động trên địa bàn thị xã sẽ rất nhiều. Tuy nhiên, với sự phân cấp quản lý hiện nay, cấp huyện không được tiếp nhận đăng ký sử dụng và theo dõi tổng hợp tình hình sử dụng lao động của các DN; không được tiếp nhận thẩm định và công nhận thang bảng lương, nội quy lao động, thoả ước lao động tập thể. Do đó, khi tiến hành kiểm tra, theo dõi và chấn chỉnh việc thực hiện pháp luật lao động của các DN là rất khó khăn.
Như vậy, đối với Móng Cái, ngoài việc quan tâm tới vấn đề thực hiện chính sách pháp luật về lao động của các DN thì hiện nay, một vấn đề khác cũng cần được quan tâm đó là việc quản lý lực lượng lao động tự do. Theo ước tính, hiện trên địa bàn thị xã có khoảng trên 4 nghìn lao động tự do và chủ yếu là lái và phụ giúp các đò, thuyền trên sông Ka Long. Lực lượng lao động này chưa có một đơn vị hay DN nào đứng ra tổ chức và quản lý. Thiết nghĩ, các cơ quan chức năng TX Móng Cái cần sớm tìm ra giải pháp quản lý chặt chẽ lực lượng lao động nêu trên, một mặt vừa đảm bảo tốt công tác quản lý về lao động, mặt khác góp phần ổn định an ninh trật tự trên địa bàn.
