Khai thác tài nguyên thiên nhiên (TNTN) là một trong những hoạt động kinh tế góp phần quan trọng vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội và tăng trưởng GDP.
Tuy nhiên, điều này cũng để lại hậu quả cho môi trường, đó là sự biến đổi cảnh quan sau khai thác TNTN, đe doạ tính bền vững của quá trình phát triển và gây nên những tác động xấu, tiêu cực cho môi trường. Thực hiện việc lập dự án cải tạo và ký quỹ phục hồi môi trường là một công cụ kinh tế cần thiết trong quản lý tài nguyên môi trường, đóng vai trò tác động trực tiếp đến việc thực hiện trách nhiệm BVMT ngay sau khi khai thác của các tổ chức, cá nhân.
Hệ thống máy bơm cao áp tại Nhà máy Xử lý bùn nước, Công ty Tuyển than Cửa Ông.
Theo kết quả kiểm tra của cơ quan chuyên môn tại các địa phương (Đông Triều, Uông Bí, Yên Hưng, Hạ Long, Hoành Bồ, Cẩm Phả, Đầm Hà, Hải Hà), hầu hết các đơn vị được kiểm tra đều chưa ký quỹ cải tạo, phục hồi môi trường. Một số đơn vị đang lập dự án cải tạo, phục hồi môi trường theo quy định song tiến độ lập dự án còn chậm. Chất lượng lập dự án cải tạo, phục hồi môi trường của các đơn vị chưa cao, có 5 đơn vị (Công ty CP Than Núi Béo, Công ty CP Than Cao Sơn, Tổng Công ty Đông Bắc, Công ty CP Xi măng Hạ Long, Công ty Than Hạ Long) gửi hồ sơ dự án cải tạo, phục hồi môi trường trình Bộ Tài nguyên và Môi trường, nhưng chưa đơn vị nào được Bộ Tài nguyên và Môi trường thẩm định, phê duyệt. Ngoài các vi phạm về cải tạo, phục hồi môi trường, một số đơn vị còn vi phạm các quy định khác về đất đai, khoáng sản và môi trường có ảnh hưởng trực tiếp đến công tác cải tạo, phục hồi. Qua kiểm tra 29 đơn vị trên địa bàn tỉnh có hoạt động khai thác khoáng sản thì có đến 17 đơn vị thực hiện không đúng, không đầy đủ các nội dung báo cáo đánh giá tác động môi trường, cấp phép BVMT được cấp có thẩm quyền phê duyệt; 10 đơn vị không đăng ký chủ nguồn thải, quản lý chất thải nguy hại không đúng quy định; 8 đơn vị quan trắc môi trường định kỳ không đúng tần suất quy định... Một số đơn vị không có bản đồ quy hoạch chi tiết tổng mặt bằng của dự án, thiết kế cơ sở của mỏ được cấp thẩm quyền thẩm định, hồ sơ thuê đất cho các khu vực sản xuất của dự án như: Xí nghiệp Than Hoành Bồ (Công ty Than Uông Bí), Xí nghiệp Than Thăng Long (Tổng Công ty Đông Bắc). Tại khu vực mặt bằng cửa lò mức +270 của Xí nghiệp Than Hoành Bồ, đơn vị chưa thực hiện xây kè chắn đất đá chân bãi thải cửa lò. Khu vực khai thác than mỏ Quảng La của Xí nghiệp Than Thăng Long chưa xây dựng hệ thống xử lý nước thải từ các cửa lò.... Bên cạnh đó, có đơn vị chưa thực hiện việc thiết kế hệ thống thoát nước trong khu vực khai thác sét, nước trong khu vực chủ yếu là tự ngấm và tự chảy theo các hướng dốc trong khai trường, chảy xuống moong khai thác trong khai trường điển hình như Công ty TNHH Thành Tâm (Đông Triều); Công ty CP Phương Mai (Uông Bí). Đáng chú ý, tình trạng khai thác quá quy định của giấy phép khai thác mỏ cũng xảy ra ở một số đơn vị như khu vực phía Nam khai trường mỏ sét Yên Mỹ (Hoành Bồ) của Công ty CP Xi măng Thăng Long, đơn vị đã khai thác tới mức -15m vượt độ sâu so với giấy phép 5m. Về công tác thẩm định ký quỹ các dự án cải tạo, phục hồi môi trường, tính tới thời điểm hiện nay Sở Tài nguyên và Môi trường cùng các đơn vị liên quan tổ chức thẩm định 7 dự án, trình UBND tỉnh xem xét phê duyệt 4 dự án với số tiền ký quỹ gần 14 tỷ đồng; 3 dự án còn lại đang được chủ đầu tư hoàn thiện theo kiến nghị của hội đồng thẩm định.
Có thể nói, trong quản lý tài nguyên thiên nhiên có nhiều công cụ kinh tế được sử dụng đồng thời như thuế tài nguyên, phí bảo vệ môi trường, ký quỹ... Việc đóng thuế, phí khi khai thác tài nguyên thiên nhiên là thực hiện nghĩa vụ trong quá trình khai thác; còn ký quỹ là thực hiện trách nhiệm bảo vệ môi trường chung sau khi hoạt động khai thác đã kết thúc. Chính vì vậy, các đơn vị, doanh nghiệp cần khẩn trương, nghiêm túc thực hiện công tác này.
