Nhiều vấn đề cần quan tâm

Quảng Ninh là tỉnh giàu tài nguyên khoáng sản, có các mỏ sét, đá vôi làm nguyên liệu sản xuất xi măng, kaolin và kaolin-pyrophilip, quặng sắt, silíc hoạt tính làm phụ gia xi măng, vật liệu xây dựng, nước khoáng... Các loại khoáng sản này được phân bố ở nhiều huyện, thị xã trên địa bàn tỉnh. Trong những năm qua, hoạt động khai thác khoáng sản có bước tăng trưởng cao, góp phần đáng kể vào sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Tuy nhiên, trong hoạt động khai thác khoáng sản của các đơn vị vẫn còn nhiều vấn đề cần được quan tâm.

* Khai thác nhưng chưa làm thủ tục thuê đất

Hiện nay hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh chủ yếu tập trung tại các huyện Đông Triều, Hoành Bồ, TX Uông Bí, Cẩm Phả và TP Hạ Long. Mặc dù thời gian qua việc cấp phép hoạt động khoáng sản của UBND tỉnh được các đơn vị thực hiện tương đối tốt, đúng nội dung và trình tự thủ tục đã ban hành. Tuy vậy, vẫn còn những tồn tại đó là sự chồng chéo trong việc cấp phép khoáng sản, điển hình như trường hợp Công ty CP Xi măng và Xây dựng Quảng Ninh được UBND tỉnh cấp phép khai thác 3 mỏ đá vôi làm vật liệu xây dựng gồm: Mỏ đá Phương Nam và Núi Con Rùa (Uông Bí), Hà Phong (Hạ Long). Tuy nhiên, việc khai thác đá sản xuất xi măng lại thuộc thẩm quyền Bộ Tài nguyên và Môi trường cấp phép. Ngày 17-4-2007, UBND tỉnh có Quyết định số 1241/QĐ-UBND cho phép Công ty CP Xi măng và Xây dựng QN khai thác mỏ đá vôi Núi Con Rùa (xã Phương Nam, Uông Bí) và ngày 19-4-2007, UBND tỉnh có công văn số 1728/UBND-CN1 gửi Văn phòng Chính phủ, Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Xây dựng và Công ty Xi măng Hải Phòng đề nghị cho phép Công ty CP Xi măng và Xây dựng Quảng Ninh khai thác mỏ đá vôi Núi Con Rùa. Trong khi khu vực mỏ đá này Bộ Công nghiệp (nay là Bộ Công thương) đã cấp giấy phép thăm dò cho Công ty Xi măng Hải Phòng từ năm 2002. Và cho đến nay Công ty CP Xi măng và Xây dựng QN vẫn chưa làm thủ tục trình Bộ Tài nguyên và Môi trường cấp giấy phép khai thác đá làm xi măng tại khu vực này.

* Không có mỏ nhưng vẫn tiêu thụ khoáng sản(?)

Đối với các hoạt động khai thác mỏ, hiện mới có 3 khu vực khai thác đá đã tạo tầng khai thác theo thiết kế được duyệt là Công ty TNHH Hương Phong tại mỏ đá Hà Phong (Hạ Long); Công ty CP Xi măng và Xây dựng Quảng Ninh tại mỏ đá Phương Nam (Uông Bí) và Công ty Xi măng Cẩm Phả tại Quang Hanh. Các khu vực còn lại khai thác chưa đảm bảo theo đúng thiết kế mỏ được thẩm định phê duyệt, đó là thực hiện khai thác không đúng trình tự từ trên xuống dưới, không cắt tầng khai thác, tầng bảo vệ, chiều cao tầng và gốc dốc bờ mỏ lớn hơn thiết kế, chưa lập bản vẽ thi công, bản đồ kế hoạch. Có thể thấy hầu hết các đơn vị chưa quan tâm thực hiện các giải pháp xây dựng các công trình bảo vệ môi trường như đã nêu trong báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM), thiếu quan trắc môi trường định kỳ để đánh giá hiệu quả các giải pháp bảo vệ môi trường. Đặc biệt những tác động từ quá trình sản xuất của đơn vị đến người lao động chưa được quan tâm thực hiện. Một số đơn vị như HTX dịch vụ nông nghiệp Yên Đức, HTX sản xuất kinh doanh dịch vụ tổng hợp Quỳnh Trang... đang áp dụng phương pháp thủ công ở tất cả các công đoạn sản xuất nên chưa đảm bảo vệ sinh an toàn lao động.

Không chỉ vậy, một số doanh nghiệp không có mỏ khoáng sản hoặc có mỏ nhưng không khai thác, song vẫn duy trì hoạt động với lượng tiêu thụ khoáng sản làm nguyên liệu lớn đã gây thất thoát tài nguyên khoáng sản như: Công ty CP Hạ Long 1 Viglacera, Công ty CP Sông Hồng 12 tiêu thụ sét gạch ngói; Công ty Xi măng Lam Thạch tiêu thụ sét xi măng. Đặc biệt việc Nhà máy Xi măng Cẩm Phả có các hợp đồng mua bán khoáng sản làm phụ gia xi măng nhưng khi Thanh tra Sở Tài nguyên và Môi trường kiểm tra danh mục các đơn vị cung cấp khoáng sản cho thấy có nhiều điều khó hiểu như: Công ty Minh Phúc hợp đồng cung cấp quặng silic cho nhà máy nhưng thực tế mỏ silic của Công ty này đã chuyển nhượng cho Công ty Hảo Hảo và mỏ này vẫn chưa đi vào khai thác. Hay Công ty CP cung ứng vật tư Tiến Thành ký hợp đồng cung cấp quặng sắt cho Nhà máy lại ghi địa chỉ là XN Hợp lực Mai Quyền (Vân Đồn), trên thực tế mỏ quặng sắt của XN Hợp lực Mai Quyền đã kết thúc khai thác từ nhiều năm nay. Và cũng Công ty CP cung ứng vật tư Tiến Thành ký hợp đồng cung cấp đá đen cho Nhà máy (trên cơ sở liên doanh với Công ty CP Than Hà Tu-TKV). Tuy nhiên, việc khai thác và tiêu thụ đá đen của Công ty CP Than Hà Tu chưa làm thủ tục xin cấp phép khai thác khoáng sản đi kèm.
Trước tình trạng trên, Thanh tra Sở Tài nguyên và Môi trường đã quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với 32 đơn vị với các hành vi: Chưa thực hiện đầy đủ nội dung bản cam kết BVMT, đánh giá tác động môi trường (ĐTM), thực hiện không đúng thiết kế mỏ được duyệt với tổng số tiền phạt trên 354 triệu đồng. Đến nay, Sở Tài nguyên và Môi trường đã trình UBND tỉnh ra quyết định thu hồi giấy phép khai thác 3 khu vực mỏ đá của Công ty cổ phần Phú Cường với diện tích 5,6 ha; Công ty CP Phương Nam 3,2 ha tại xã Phương Nam (Uông Bí) và toàn bộ khu vực khai thác của Xí nghiệp Cường Thịnh tại xã Hạ Long (Vân Đồn).

Qua thực trạng khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh có thể thấy để xảy ra những tồn tại như vậy có một phần trách nhiệm của ngành chức năng trong việc cấp giao đất cho các đơn vị khai thác khoáng sản, theo quy định thì sẽ không được giao đất cho đơn vị nào chưa có giấy phép khai thác khoáng sản. Bên cạnh đó, nhiều đơn vị khai thác khoáng sản cũng chưa thực hiện nghiêm túc các thủ tục pháp lý, thiếu đầu tư trong khai thác, sản xuất thủ công manh mún kém hiệu quả. Nhiều khu vực mỏ đã được cấp phép nhưng chậm làm các thủ tục pháp lý, chưa tiến hành đầu tư khai thác mỏ. Do đó, để quản lý, chấn chỉnh hoạt động khai thác khoáng sản được tốt theo yêu cầu của pháp luật về khoáng sản cần có sự phối hợp giữa các ngành và địa phương thường xuyên kiểm tra ngăn chặn và xử lý kịp thời những trường hợp vi phạm về khai thác khoáng sản. Đối với các đơn vị khai thác không có giấy phép, giấy phép hết hạn, không đủ thủ tục theo quy định thì kiên quyết đình chỉ hoạt động cho đến khi hoàn thiện thủ tục mới cho phép thực hiện.