Năm qua và những tháng đầu năm nay, hệ thống y tế dự phòng phải đối mặt với rất nhiều dịch bệnh xảy ra trên địa bàn như: Tiêu chảy cấp, thuỷ đậu, sốt phát ban dạng sởi... Việc nhanh chóng nắm bắt tình hình, khống chế dập tắt dịch kịp thời của đội ngũ cán bộ y tế dự phòng nói riêng, cán bộ ngành y tế nói chung đã giúp nhiều địa phương tránh được những thiệt hại nặng nề về kinh tế, con người.
Đoàn liên ngành TP Hạ Long kiểm tra hàn the trong chả mực bằng tex thử nhanh.
Thiếu cơ sở vật chất, trang thiết bị
Trước đây, chỉ duy nhất tuyến tỉnh có TTYT dự phòng, còn ở tuyến huyện, hệ dự phòng và điều trị nằm chung trong trung tâm y tế địa phương. Do thiếu bác sĩ, thiếu nhân lực, nhiều trung tâm vẫn huy động các y, bác sĩ của đội y tế dự phòng và đội bảo vệ bà mẹ trẻ em, kế hoạch hoá gia đình tham gia khám, điều trị bệnh, trực cấp cứu… Bởi vậy việc đi chỉ đạo, kiểm tra tuyến bị hạn chế. Từ tháng 9-2007, các địa phương: Móng Cái, Hải Hà, Tiên Yên, Vân Đồn, Cẩm Phả, Yên Hưng, Hoành Bồ, Đông Triều đã tách TTYT để thành lập bệnh viện đa khoa và TTYT dự phòng huyện. Riêng TTYT Hạ Long và TTYT Uông Bí do có các bệnh viện tuyến tỉnh, trung ương đóng trên địa bàn, nên chỉ chuyển tên thành TTYT dự phòng. Tháng 5- 2008, các TTYT dự phòng tuyến huyện lại tiếp tục đổi tên thành trung tâm y tế. Với sự tách riêng này, hệ thống y tế dự phòng được cải thiện đáng kể nhờ có sự đầu tư sâu hơn về nhân lực, chuyên môn... Tuy nhiên, do tách ra, nên hầu hết các TTYT đều phải nhờ trụ sở của bệnh viện, như Cẩm Phả, Hoành Bồ, Hải Hà. Một số đơn vị có trụ sở riêng như: TTYT Tiên Yên, Vân Đồn thì nhà cửa xuống cấp; không đủ phòng cho cán bộ, công nhân viên làm việc.
Trang thiết bị phục vụ công việc ở TTYT tuyến huyện gần như là con số 0. Theo đúng quy chuẩn, TTYT tuyến huyện phải có 62 loại trang thiết bị chuyên môn, như: Máy đo ánh sáng, máy đo độ ẩm, máy đo bức xạ nhiệt, giường cấp cứu, tủ sấy dụng cụ… và 49 loại trang thiết bị xét nghiệm như: Quạt hút đèn cực tím, bộ xét nghiệm đờm tìm vi khuẩn lao, tủ lạnh để bảo quản bệnh phẩm, máy ly tâm máu… Ngay cả chuyện làm các xét nghiệm phục vụ công tác đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, ở tuyến huyện mới chỉ dừng lại ở việc thực hiện bằng những tex thử nhanh mang tính chất định tính, chưa làm được những xét nghiệm mạng tính chất định lượng, bởi không có các loại máy: Xét nghiệm hoá thực phẩm, nồi cất đạm, phân tích nước v.v.. Vì vậy, dù có mặt trong đoàn liên ngành của các địa phương tiến hành công tác thanh kiểm tra VSATTP, các cán bộ TTYT tuyến huyện cũng hạn chế việc lấy các mẫu thực phẩm để làm xét nghiệm, bởi phải chuyển về tuyến tỉnh, chi phí xét nghiệm mỗi mẫu mất đến tiền triệu. Trông chờ vào cơ sở sản xuất kinh doanh để chi trả rất khó, vì nhiều cơ sở nhỏ lẻ, số vốn đầu tư không nhiều.
Mỗi khi có dịch bệnh xảy ra, do thiếu trang thiết bị, khi có người bị mắc các bệnh có thể gây thành dịch, thì việc phát hiện từ tuyến cơ sở chưa nhiều; toàn bộ mẫu bệnh phẩm của bệnh nhân và người nhà đều phải chuyển lên tuyến tỉnh, tuyến trung ương mới có thể làm xét nghiệm được. Xe ô tô chuyên dụng phục vụ công tác phòng chống dịch cũng không có… Đây là những nguyên do làm ảnh hưởng không nhỏ tới việc triển khai khoanh vùng dập dịch ở cơ sở.
Bài toán nhân lực chưa có lời giải
Các TTYT tuyến huyện càng khó hơn với bài toán về nhân lực. Hiện nay, khối dự phòng tuyến huyện thiếu lực lượng có trình độ đại học, nhất là bác sĩ. Tính đến thời điểm này, số biên chế được giao cho các đơn vị y tế dự phòng tuyến huyện là 25-38 người; theo đúng quy định, trong số đó phải có 30-40% là bác sĩ; như vậy, mỗi đơn vị phải có từ 8-15 bác sĩ để đáp ứng được yêu cầu công việc. Tuy nhiên, hiện tại, tổng số bác sĩ của các TTYT tuyến huyện (trừ Đầm Hà, Ba Chẽ, Bình Liêu, Cô Tô) chỉ có 60 người; trong đó, TTYT TP Hạ Long và TTYT TX Uông Bí đã chiếm gần nửa (có cả phòng khám ngoại trú phục vụ công tác điều trị). TTYT Cẩm Phả đông nhất chỉ có 7 bác sĩ, có những đơn vị chỉ có 3-4 bác sĩ như: Móng Cái, Hải Hà…
Công việc của cán bộ y tế làm công tác dự phòng rất vất vả. Chỉ cần vùng nào xuất hiện dịch hoặc nghi ngờ có dịch bệnh, họ phải nhanh chóng có mặt kịp thời, trực tiếp khoanh vùng xử lý ổ dịch; thường xuyên phải đi chỉ đạo tuyến, nắm bắt, giám sát tình hình… Bởi vậy nguy cơ bị nhiễm dịch bệnh rất lớn. Bình quân thu nhập của đội ngũ cán bộ y tế dự phòng thường thấp hơn so với cán bộ y tế ở các cơ sở điều trị, do ở cơ sở y tế làm công tác điều trị có thêm nguồn thu từ viện phí và các dịch vụ khám, chữa bệnh... Đây cũng là nguyên nhân khiến việc tuyển bác sĩ cho các đơn vị y tế dự phòng gặp khó khăn, nhất là khi cả tỉnh đang rơi vào tình trạng thiếu bác sĩ ở tất cả các đơn vị y tế. Đợt thi tuyển viên chức ngành y năm 2008 của tỉnh, mặc dù các đơn vị y tế làm công tác dự phòng ở tuyến huyện có nhu cầu cần tuyển 5-6 bác sĩ, thì chỉ có Trung tâm Y tế Hoành Bồ tuyển được 1 người, các đơn vị dự phòng khác không có hồ sơ nào đăng ký tham gia.
Thiếu nhân lực, thiếu trang thiết bị, cơ sở vật chất khiến hầu hết các TTYT tuyến huyện không thể triển khai thành lập 2 phòng và 5 khoa theo đúng mô hình của TTYT tuyến huyện, gồm: Hành chính tổng hợp; truyền thông giáo dục sức khoẻ; y tế cộng đồng; kiểm soát dịch bệnh, HIV/AIDS; an toàn vệ sinh thực phẩm; chăm sóc sức khoẻ sinh sản; xét nghiệm. Bởi nếu thành lập khoa phải có bác sĩ làm trưởng khoa.
Lượng người, hàng hoá và thực phẩm nhập, lưu chuyển qua địa bàn tỉnh rất lớn; lực lượng lao động ở nơi khác tập trung về cũng đông. Vì thế nguy cơ lây nhiễm, bùng phát dịch bệnh trên địa bàn cao; nguy cơ mất vệ sinh an toàn thực phẩm cũng lớn… Đây là áp lực lớn đối với hệ thống y tế dự phòng trên địa bàn tỉnh. Việc phòng bệnh tốt không chỉ giúp bảo đảm sức khoẻ cho cộng đồng, mà còn tiết kiệm được rất nhiều kinh phí khi không để xảy ra dịch bệnh bùng phát, lan rộng… Bởi vậy hệ thống y tế dự phòng của tỉnh cần được quan tâm nhiều hơn nữa cả về nhân lực, vật lực.
