Nhớ ngày tiếp quản Móng Cái...

Hồi đó, người dân sống trong cảnh “một cổ, hai tròng” nên chịu nhiều khổ cực lắm. Trong làng, quân Pháp và bọn chánh tổng, lý trưởng cùng lũ mật thám suốt ngày đêm đi lùng sục bắt Việt Minh. Nhiều gia đình trong làng nuôi giấu cán bộ Việt Minh như ông Trần Văn Quấn, ông Nguyễn Văn Gấm đều bị mật thám chỉ điểm cho Pháp bắt đi xử bắn. Nham hiểm nhất là tên chánh tổng Nguyễn Văn Phàn, ngoài mặt thì hắn bắt tay với Việt Minh để đánh thực dân, nhưng kỳ thực hắn lại là mật thám cho Pháp. Sau khi bị lật tẩy vì vụ hắn chỉ điểm để Pháp bắn ông Nguyễn Khang là cán bộ Việt Minh, hắn càng trở nên hung hãn hơn, suốt ngày lùng sục, đòi đốt nhà người nọ, đe bắt người kia.

Ông Nhận có ông bác rể là Chủ tịch Uỷ ban Kháng chiến xã Xuân Lạn (nay là Hải Xuân) sống cùng nhà, nên hay có cán bộ Việt Minh về họp, và sau đó ở hẳn trong từ đường họ Trần nhà ông. Từ lúc còn nhỏ, thấy cảnh đất nước bị xâm chiếm, dân làng bị hà hiếp khổ cực, nên ông rất căm ghét bọn lính Pháp và tay sai. Vì thế, khi thấy Việt Minh về làng, ông rất vui sướng và giúp đỡ cán bộ Việt Minh không kể việc gì. Ban ngày, trong quá trình đi làm thuê cho Pháp (xây đồn, làm đường…) ông nắm tình hình địch để về báo cáo với Việt Minh. Những lúc cán bộ Việt Minh cần, ông đi làm liên lạc, đưa thư, dẫn đường cho cán bộ cách mạng ở những châu khác về nhà mình họp… Cũng có lúc tình hình rất nguy hiểm, Việt Minh đang họp mà lính Pháp và tay sai đến, gia đình ông nhanh chóng đưa cán bộ xuống hầm dưới gầm cối xay, rồi đổ thóc vào vờ như đang xay lúa. Ông Nhận mừng nhất là khi ông Lê Quang, cán bộ Việt Minh hay ở nhà ông bắn chết tên chánh tổng Nguyễn Văn Phàn. “Từ lúc đó, tình hình trong làng mới yên ổn đi đôi chút, cán bộ Việt Minh và nhân dân trong làng mới dễ thở hơn”, ông Nhận nhớ lại.

Ông Nhận làm liên lạc, phục vụ cho cán bộ Việt Minh suốt từ lúc còn là thiếu niên cho đến năm 1954 thì ông được phân công làm Trưởng Đoàn Thanh niên của xã. Dưới sự lãnh đạo của Việt Minh, ông tích cực vận động thanh thiếu niên trong xã đi mít tinh, cổ động cho cách mạng. Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ, Hiệp định Giơ-ne-vơ được ký kết, dân làng của ông phấn khởi lắm. “Vui sướng nhất là hôm 2-8-1954, khi bà con đang cấy lúa trên những cánh đồng ven đường số 4 (nay là tỉnh lộ 335 - PV), thấy bọn lính Pháp đi theo hàng ngũ lũ lượt rút ra cảng Mũi Ngọc, lên tàu há mồm để cút xéo, ai cũng hò reo mừng rỡ”, ông Nhận kể. Từ đó, người dân Móng Cái được hưởng sự thanh bình. Ông Nhận tích cực vận động thanh thiếu niên trong xã cùng với bà con xây dựng cuộc sống mới trên quê hương. Ông và nhân dân trong làng, trong xã hăng hái tham gia lao động sản xuất trong các tổ, đội HTX. Ông Nhận đã nhiều năm liền làm Chủ nhiệm HTX của thôn, của xã. HTX của ông và bà con năm nào cũng hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, “thóc không thiếu một cân, quân không thiếu một người” để cùng với đồng bào cả nước đánh Mỹ, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Đến năm 1984 được nghỉ hưu, nhưng ông vẫn tích cực tham gia công tác của xã với nhiều cương vị, như: Chủ tịch Hội Nông dân tập thể, Chủ tịch MTTQ và nay là Chủ tịch Hội Người cao tuổi xã Hải Xuân. Nói về sự đổi thay của quê hương Móng Cái sau 55 năm tiếp quản, ông Nhận tự hào: “Thay đổi nhiều lắm chứ, làm sao mà kể xiết. Xưa kia dân ta một cổ chịu hai tròng, cơm không đủ no, áo không đủ mặc. Nay thì được hưởng độc lập, tự do, nhà nào cũng no đủ, nhiều nhà giàu có. Các cháu thì được học hành tử tế chứ không như mình xưa kia”. Tiễn tôi ra tận đường cái, ông Nhận vẫn vừa đi vừa tiếp tục kể về sự đổi mới của quê hương, mắt ông lúc nào cũng ánh lên niềm vui sướng và tự hào.