Thị trường bảo hiểm phi nhân thọ tỉnh ta đang rất sôi động với sự cạnh tranh của hơn 10 công ty bảo hiểm. Tuy nhiên, khó khăn vẫn chồng chất với các doanh nghiệp này khi áp lực về thị phần, về kế hoạch doanh thu, lợi nhuận, sự tăng trưởng và cả về nhân lực nữa.
Bên cạnh đó là nguy cơ phải đối mặt với thách thức từ nhiều hành vi gian lận (hay còn gọi là trục lợi) bảo hiểm với nhiều thủ đoạn tinh vi ngày một gia tăng. Trên thực tế, gian lận bảo hiểm đã trở thành “bệnh” và xuất hiện ở hầu hết các nghiệp vụ làm đau đầu không chỉ các công ty bảo hiểm mà nó còn ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi chính đáng của số đông người tham gia bảo hiểm chân chính.
1001 cách trục lợi bảo hiểm
Xe ô tô biển 14... bị tai nạn do tự đâm vào núi khi chưa có giấy chứng nhận bảo hiểm. Chủ xe X. đã mượn một xe khác cùng loại và gắn biển số xe của mình vào rồi đi mua bảo hiểm. Ngày hôm sau, ông này báo công an lập biên bản hiện trường và công ty bảo hiểm làm giám định tai nạn. Hành vi gian lận này, bản chất là việc lùi ngày tai nạn để hợp thức hoá với ngày mua bảo hiểm và ngày tai nạn. Một trường hợp khác: Xe ô tô có bảo hiểm bị xe khác gây tai nạn và đã được bồi thường với tư cách là người thứ ba. Tuy nhiên, cũng với tai nạn này, chủ xe tiếp tục làm bộ hồ sơ khác với tư cách người tham gia bảo hiểm đòi quyền lợi cho chính mình, trường hợp này cũng bị từ chối bảo hiểm bởi khách hàng đã lợi dụng phần mỏng của Luật Bảo hiểm để “mưu cầu” gian lận nhằm “moi tiền” của các công ty bảo hiểm.
Lại có trường hợp ông A, khách hàng tham gia loại hình bảo hiểm tai nạn hỗn hợp tại công ty bảo hiểm B có giấy yêu cầu bồi thường cho trường hợp của mình với hồ sơ là chứng nhận giấy phẫu thuật, giấy ra vào viện hợp pháp. Tuy nhiên, qua xác minh cho thấy toàn bộ giấy tờ bệnh viện của ông A là giấy tờ khống, ông A không hề qua cuộc phẫu thuật thực tế nào và cũng không nằm viện ngày nào. Điển hình, năm 2005, một cán bộ của Công ty than C đã làm giả con dấu, giả giấy tờ bệnh viện trục lợi của 3 công ty bảo hiểm lớn trên địa bàn tỉnh là Bảo Minh, Bảo Việt và Pjico, với số tiền rút được lên tới hơn 400 triệu đồng. Vụ việc được phát hiện, đối tượng đã phải trả lại tiền đồng thời chịu án phạt tù theo quy định của pháp luật...
Không thể liệt kê hết các hành vi gian lận bảo hiểm mà chỉ có thể kể một số hành vi thường gặp là: Mua bảo hiểm sau tai nạn, tự gây tai nạn rồi đòi bồi thường; khai tăng số tiền tổn thất trong vụ tai nạn; lập hồ sơ hiện trường giả; trục lợi thông qua bảo hiểm trùng; xe bị thiệt hại do sự cố kỹ thuật (thường liên quan đến bộ phận máy móc) sau đó khai báo do tai nạn gây hư hỏng, hay làm giả giấy tờ bệnh viện (giấy ra viện, phiếu mổ, giấy chứng nhận thương tích) v.v...
Có thể nói, thị trường bảo hiểm càng phát triển thì các hình thức trục lợi bảo hiểm cũng ngày càng đa dạng hơn, thủ đoạn tinh vi hơn và số tiền gian lận bảo hiểm cũng ngày càng nhiều hơn. Theo thống kê chưa đầy đủ thì từ năm 2007 đến nay, Công ty Bảo Việt Quảng Ninh đã phối hợp với các cơ quan chức năng điều tra phát hiện gần 20 vụ gian lận bảo hiểm (ở tất cả các nghiệp vụ), với số tiền có ý đồ trục lợi xấp xỉ 300 triệu đồng. ở Công ty Bảo Minh Quảng Ninh, số vụ được phát hiện cũng tương đương và số tiền lên đến hơn 300 triệu đồng. Đây mới là những con số bị phát hiện, con số thật có lẽ còn cao hơn...
Tôn chỉ kinh doanh bị lợi dụng
Trong bối cảnh cạnh tranh của thị trường bảo hiểm hiện nay thì khâu giải quyết bồi thường là yếu tố tiên quyết, để khách hàng lựa chọn doanh nghiệp bảo hiểm. Điều này thể hiện rõ trong phương châm hoạt động của mỗi doanh nghiệp như: “Tận tình phục vụ” (Bảo Minh), hay “Phục vụ khách hàng tốt nhất để phát triển” (Bảo Việt), hay “Tận tâm cho sự an tâm” (Bảo hiểm Ngân hàng Đầu tư và phát triển)... Chính vì vậy mà khi tiếp nhận bất cứ thông tin nào về tai nạn hay những rủi ro khác, “người của bảo hiểm” lập tức lấy thông tin từ khách hàng về sự việc cũng như tình trạng tổn thất và lên đường bất cứ lúc nào bất kể xa hay gần, ngày hay đêm.
Nếu hành vi gian lận được phát hiện, công ty bảo hiểm từ chối bồi thường thì “đường ai nấy đi” nhưng doanh nghiệp bảo hiểm đã phải đơn phương chịu những chi phí phát sinh trong quá trình giám định như: in ấn hồ sơ giấy tờ làm hợp đồng, lương giám định, công tác phí, chi phí cho công tác tố tụng (nếu phải đưa vụ việc ra toà)... Thế nhưng, hầu hết các doanh nghiệp bảo hiểm chọn cách lặng lẽ xếp hồ sơ vào chồng “từ chối bồi thường”, chấp nhận phí tổn. Trong khi đó “thượng đế” của các công ty bảo hiểm lại thản nhiên quay gót, thậm chí có thể rời xa công ty bởi tâm lý bị “bóc mẽ” và không cho phép “danh dự” tổn thương. Tình trạng này diễn ra như một thói quen, lối mòn trong suy nghĩ của người tham gia bảo hiểm có ý đồ trục lợi: “hoặc là được một khoản tiền, hoặc là chẳng mất gì”. Đó là một nghịch lý.
Cần hành lang pháp lý cụ thể
Trước hết, doanh nghiệp bảo hiểm cần thiết phải nâng cao năng lực chuyên môn, quản lý, đầu tư phát triển hệ thống công nghệ thông tin; theo dõi, quản lý, giám sát công tác cán bộ, nâng cao khả năng đánh giá rủi ro trước và sau khi nhận bảo hiểm. Mặt khác, các doanh nghiệp bảo hiểm cũng cần quan tâm công tác tuyên truyền để người dân và các tổ chức không tham gia trục lợi, bởi suy cho cùng thì gian lận bảo hiểm sẽ đánh vào túi tiền của không riêng ai, ảnh hưởng trực tiếp đến tất cả mọi người. Ví dụ như phí bảo hiểm sẽ cao hơn (do phải gánh thêm chi phí từ hành vi gian lận), hay khả năng cung ứng dịch vụ bảo hiểm bị giảm (doanh nghiệp có thể từ chối bảo hiểm đối với lĩnh vực khó chống gian lận) và ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ thanh toán những yêu cầu bồi thường chính đáng do tâm lý cảnh giác, nghi ngờ gian lận. Về phía các cơ quan chức năng quản lý Nhà nước cũng cần phải thường xuyên giám sát tài chính và hoạt động của các doanh nghiệp bảo hiểm, hoàn thiện các chế tài xử phạt nghiêm khắc. Các hành vi trục lợi bảo hiểm phải bị lên án về mặt đạo đức, xử lý nghiêm về mặt pháp luật.
Ông Lê Hoàng Long, Trưởng phòng Bồi thường, Công ty Bảo Minh Quảng Ninh cho biết: Nếu có thể, doanh nghiệp bảo hiểm được quyền chế tài đối với người tham gia bảo hiểm có hành vi gian lận ở một mức độ nào đó, ví như huỷ hợp đồng bảo hiểm mà không cần hoàn phí. Trước mắt là như thế, về lâu dài, nhất thiết phải có hành lang pháp lý riêng; cụ thể hơn cho hoạt động bảo hiểm. Đặc biệt là hành vi gian lận - vấn đề rất bất cập trong kinh doanh bảo hiểm trong bối cảnh thị trường hiện nay.
