Tính đến thời điểm này, cơ quan công an đã phát hiện không ít vụ việc “tuồn” than từ kho của doanh nghiệp ra bãi than tư nhân.
Nếu như trước đây, việc ăn cắp tài nguyên than phổ biến dưới các hình thức như đào than trái phép; rút ruột trong quá trình vận chuyển; ăn cắp tại các nhà ga, cảng rót than… Thì nay, “than tặc” được tổ chức quy mô, trang bị những phương tiện hiện đại, và địa điểm ăn cắp là ngay tại các kho than của doanh nghiệp sản xuất để đưa ra bên ngoài tiêu thụ.
Lãnh đạo tỉnh và một số sở, ngành chức năng kiểm tra một số điểm khai thác than trái phép tại huyện Đông Triều.
Tháng 10-2008, Phòng CSGT đường thủy Công an tỉnh đã phát hiện đoàn sà lan đang ở khu vực Cửa Dứa trên Vịnh Hạ Long. Qua kiểm tra, phát hiện không có bất cứ thứ giấy tờ nào chứng minh nguồn gốc số than hiện có trên sà lan. Kết quả kiểm tra, đoàn sà lan chở 1.035 tấn than cám 4A, dư so với hóa đơn 58 tấn. Theo lời khai của Nguyễn Đức Đào (chủ hàng), đối tượng đã móc nối với một số nhân viên làm công tác tiêu thụ, thống kê, cân điện tử của Công ty Than Dương Huy -TKV để ăn cắp than đưa đi tiêu thụ trái phép. 5 đối tượng nguyên là cán bộ của Công ty Than Dương Huy - TKV đã bị khởi tố và xét xử về tội “Tham ô tài sản”. Cũng vào thời điểm cuối năm 2008, tại bãi than của Công ty TNHH Văn Nội (Điền Công, TX Uông Bí) Công an TX Uông Bí đã bắt quả tang một nhóm người đang vận chuyển than trái phép từ bãi xuống tàu Trường Phát 06. Lực lượng chức năng đã tiến hành kiểm tra, phát hiện trên tàu có 400 tấn than cám và trên bãi còn khoảng 200 tấn than cám, toàn bộ số than này không có hóa đơn chứng từ chứng minh nguồn gốc. Trong quá trình điều tra, mở rộng vụ án, ông Vũ Văn Nội, Giám đốc Công ty TNHH Văn Nội, có trụ sở tại xã Điền Công bước đầu khai nhận, thường mua than trái phép của các xe ô tô rồi lợi dụng đêm tối bán cho các tàu, đưa về các tỉnh miền Trung tiêu thụ. Nghiêm trọng hơn, ngày 5-11-2009, Đỗ Ngọc Thành (Quản đốc phân xưởng Vỉa 1, Công ty cổ phần Than Hà Tu - TKV) đã chỉ đạo cán bộ dưới quyền câu kết với một số đối tượng bên ngoài vào lấy than trong khai trường, bán ra ngoài kiếm lời. Để che lấp hành vi của mình, Thành dựng lên màn kịch có 3 công nhân của Công ty đang trực ca tại khai trường bị một số đối tượng khống chế, uy hiếp đưa máy xúc, ô tô vào cướp số than trên. Hiện Đỗ Ngọc Thành đã bị Công an TP Hạ Long bắt về hành vi lạm dụng chức vụ, quyền hạn khi thi hành công vụ. Gần đây nhất, tại Công ty TNHH MTV Than Mạo Khê - TKV, cơ quan CSĐT Công an tỉnh đã điều tra làm rõ, bước đầu xác định một số bảo vệ của Công ty Than Mạo Khê - TKV đã thông đồng với một số người ngoài Công ty vào khai trường để khai thác than trái phép với khối lượng lớn. Hiện Cơ quan CSĐT Công an tỉnh đã ra quyết định khởi tố vụ án về hành vi “nhận hối lộ, thiếu tinh thần trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng, vi phạm quy định thăm dò và khai thác tài nguyên”. Bước đầu, cơ quan chức năng đã bắt tạm giam 5 đối tượng (trong đó có trưởng, phó phòng bảo vệ Công ty Than Mạo Khê - TKV). Ngày 21-4, Tổng Giám đốc TKV Trần Xuân Hòa đã ký quyết định tạm đình chỉ việc điều hành của Giám đốc Công ty TNHH một thành viên Than Mạo Khê Nguyễn Viết Ngự. Quý I-2010, các lực lượng chức năng của tỉnh đã xử lý 295 vụ liên quan tới khai thác, vận chuyển, sàng tuyển than trái phép, thu 31.934 tấn than trái phép các loại; phát mại được trên 12 tỷ đồng nộp ngân sách nhà nước.
Qua những vụ việc thất thoát tài nguyên than, có thể nhận thấy một lỗ hổng lớn là công tác bảo vệ và đối tượng tiếp tay trực tiếp lại chính là lực lượng bảo vệ của các mỏ. Mặc dù lực lượng bảo vệ than ở Quảng Ninh có khoảng 3.200 người, hàng năm TKV vẫn chú trọng tăng cường bổ sung cho lực lượng này. Tại các đơn vị đều có biên chế lực lượng cơ động thường trực đi kiểm tra và xử lý khai thác, vận chuyển than trái phép. Mỗi tháng chi phí cho công tác bảo vệ lên tới hàng trăm triệu đồng. Thậm chí có đơn vị còn phối hợp với lực lượng quân đội hỗ trợ công tác bảo vệ tài nguyên. Nhiều đơn vị đã triển khai lắp đặt camera trong quản lý, giám sát tiêu thụ than, củng cố kho bãi chế biến, tiêu thụ… Tóm lại, tại bất cứ địa điểm nào có thể xảy ra mất cắp đều được bố trí lực lượng bảo vệ, không thể có người bên ngoài vào lấy than với khối lượng lớn mà qua mắt được hệ thống này.
Từ những vụ việc xảy ra cho thấy, những đường dây ăn cắp than được tổ chức chặt chẽ từ khâu xuất than tại khai trường đến việc vận chuyển và ra đến cảng tiêu thụ. Hệ thống “ăn cắp” này gồm nhiều mắt xích, tính từ người điều khiển máy xúc, đến ghi chuyến, trực ca, KCS theo dõi, phòng điều khiển, thủ kho, bảo vệ… Các loại giấy tờ như phiếu xuất kho, phiếu cân hàng, phiếu vận chuyển than, tiếp nhận hàng đều được các đối tượng chuẩn bị đầy đủ và hợp lệ. Và như vậy, tài nguyên than cứ êm ả trôi ra ngoài, chảy vào túi những kẻ làm ăn bất chính. Gần đây, để quản lý tốt hơn tài nguyên than, nhiều đơn vị sản xuất đã cho lắp đặt camera theo dõi, thế nhưng hoạt động này cũng không mang lại hiệu quả. Nguyên nhân do không có lực lượng chuyên trách làm công tác phân tích hình ảnh, kết hợp cùng thống kê số lượng để đưa ra kết luận. Với các kiểu ăn cắp than tinh vi có thể lọt qua hệ thống camera một cách dễ dàng.
Vì vậy những bất cập, hạn chế trong công tác bảo vệ tài nguyên than cần được các đơn vị sản xuất và ngành sớm khắc phục giải quyết để giữ vững kỷ cương trong sản xuất, kinh doanh than.
