Không ít doanh nghiệp nhà nước thay vì làm ra tiền cho ngân sách lại trở thành cái lò đốt tiền ngân sách. Nhà máy đường Linh Cảm và Công ty Cơ khí Hà Nội là hai điển hình.
Linh Cảm “trống huơ”!
Trên vùng đất rộng 5ha nằm sát đường 8B thuộc xã Tùng Ảnh, huyện Đức Thọ (Hà Tĩnh) hiện lên những khung bêtông đồ sộ. Đi vào giữa vùng đất thấy những khu nhà không mái, tường rào lở lói. Một không gian vắng lặng trùm lên. Chỉ có mấy con bò đang gặm cỏ bên những đống gạch vụn. Người dân địa phương giải thích: “Đây là chứng tích của Nhà máy đường Linh Cảm. Năm 1996 nhà máy rầm rộ làm lễ khởi công xây dựng, nhưng hoạt động được ba năm, do bị thua lỗ, không có nguyên liệu hoạt động nên phải tháo dỡ di chuyển vào tỉnh Trà Vinh”.
Theo lãnh đạo xã Tùng Ảnh, Nhà máy đường Linh Cảm thuộc Tổng công ty Mía đường 1 của Bộ NN&PTNT. Tổng mức đầu tư xây dựng lên tới 129 tỉ đồng với dây chuyền thiết bị của Trung Quốc. Lý do khiến nhà máy ngừng hoạt động là bởi thiếu nguyên liệu, mặc dù trước đó tỉnh đã có đề án xây dựng bốn vùng nguyên liệu lớn từ huyện Can Lộc vào Đức Thọ, lên Hương Sơn, Hương Khê.
Lãnh đạo xã cho biết: “đất vùng này khó tạo được hàm lượng đường lý tưởng cho cây mía. Mặt khác, cơ chế, giá cả về cây mía quá thất thường nên nông dân không thể bỏ sức ra làm, trong khi thu nhập cây công nghiệp thấp hơn cây trồng truyền thống khác như đậu, lạc, ngô”.
Trong thời gian hoạt động, nhà máy liên tục xả nước thải đen ra kênh chính Linh Cảm (kênh bơm, tưới cho hàng ngàn hecta ruộng ba huyện Đức Thọ, Thạch Hà, Can Lộc) kết hợp với ô nhiễm về khói bụi nên bị dân làng phản ứng. Nhà máy không có lãi, công nhân phải lĩnh lương bằng... sản phẩm.
Đầu năm 2007, phần còn lại của nhà máy mới được sơ bộ bàn giao cho huyện Đức Thọ. Thế nhưng, dưới nền khu vực nhà máy có hơn 2.000 cọc bêtông đóng chìm dưới ao hồ nên 5ha này khó có khả năng làm ruộng trở lại.
| Đoàn thanh tra cho biết ở các gói thầu thuộc Hameco tự thực hiện thì hình thức rút tiền gồm: tự lập các phiếu chi với nội dung không có trong hợp đồng; cố tình tính tiền hai, ba lần cho một công việc và lập chứng từ khống với công ty “ma” để rút ngân sách. |
Hameco, đủ cách moi tiền
Công ty Cơ khí Hà Nội (Hameco), một trong những doanh nghiệp có diện tích đất nội thành lớn nhất thủ đô với 12ha. Năm 1998, Bộ Công nghiệp đã phê duyệt dự án “Đầu tư chiều sâu nâng cao năng lực sản xuất Công ty Cơ khí Hà Nội” với tổng vốn 164 tỉ đồng, 95% là vốn ngân sách cấp và tiền vay tín dụng ưu đãi.
Thế nhưng, theo báo cáo của công ty mẹ là Tổng công ty Máy và thiết bị công nghiệp, năm năm qua kể từ khi dự án hoàn thành, chưa khi nào Hameco sản xuất đạt 10% công suất. Liên tục bị đối tác kiện, phạt hợp đồng vì Hameco không đáp ứng được chất lượng, khối lượng, tiến độ. Tiền vay đã đến hạn trả nhưng không có phương án trả khả thi. Thanh tra Bộ Công nghiệp (nay là Bộ Công thương) đã vào cuộc. Câu trả lời cho số phận một dự án gần 200 tỉ đồng ngân sách và ưu đãi tín dụng vì sao đi vào vực thẳm đã hé mở.
Theo kết luận thanh tra, mặc dù chỉ đào tạo ba cán bộ, thời gian ngắn hạn nhưng công ty đã thanh toán đến 100 triệu đồng cho khoản mua tài liệu. Khóa học kéo dài mười tháng nhưng mới khai giảng hai tháng thì Hameco đã nhanh chóng ký biên bản nghiệm thu và biên bản thanh lý hợp đồng. Đoàn thanh tra phát hiện thay vì giảng viên là chuyên gia nước ngoài thì Hameco tự thuê người trong nước. Thanh tra Bộ Công nghiệp kết luận: “Hai bên đã thống nhất lập hồ sơ và nghiệm thu khối lượng trước để giải ngân”.
Ngoài ra còn nhiều chiêu khác để moi tiền nhà nước. Năm 2004, Bộ Công nghiệp có quyết định chỉ định thầu cho Hameco thực hiện ba gói thầu chế tạo điều tốc thủy lực điện tử, tuôcbin và hệ thống đo lường - bảo vệ trạm thủy điện.
Ba gói thầu này thực chất là khoản ngân sách nằm trong chương trình quốc gia về tự động hóa cấp cho hai nhà máy thủy điện ở Gia Lai là Iađăng 3 và Iameur 3. Nếu theo đúng qui định của qui chế đấu thầu thì công ty chọn đối tác đủ năng lực và kinh nghiệm đáp ứng yêu cầu của gói thầu…
Tuy nhiên, tổng giám đốc Lê Sỹ Chung đã “sáng tạo” bằng cách: gọi một số cán bộ công nhân thân cận trong công ty đến để ký hợp đồng khoán gọn cho mỗi người và biến họ làm các B’. Các B’ lại chia nhỏ gói thầu của mình khoán cho các B” khác. Từ đây, bên A và các loại bên B ra sức “vẽ vời” để rút tiền nhà nước.
