Hiện nay, trong lĩnh vực y tế, nhiều thiết bị như máy chụp X-quang; máy chụp cắt lớp; thiết bị trị xạ khối u... đã không thể thiếu được trong việc chẩn đoán lâm sàng và điều trị bệnh. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích và hiệu quả to lớn mà công nghệ bức xạ mang lại thì nguy cơ mất an toàn phóng xạ nếu không kiểm soát chặt chẽ là rất lớn, có thể gây tổn thương mang tính bệnh lý đối với các tế bào trong cơ thể, làm biến đổi gien, dẫn tới bệnh vô sinh, ung thư và nhiều bệnh nguy hiểm khác.
Điều đáng lưu ý, bức xạ là hiện tượng gây ra từ các nguyên tố có tính phóng xạ, khi các tia phóng xạ này được phát tán ra ngoài đều không màu, không vị và bằng mắt thường cũng không thể nhận biết được, nếu tiếp xúc với các loại phóng xạ này thường xuyên thì khả năng mắc bệnh càng cao hơn. Chính vì vậy, công tác đảm bảo an toàn, kiểm soát bức xạ (AT- KSBX) tại các cơ sở y tế luôn phải được đặt lên hàng đầu.
Hiện trên địa bàn tỉnh có 41 cơ sở y tế có sử dụng các thiết bị bức xạ (trong đó 28 cơ sở y tế của Nhà nước và 13 cơ sở y tế tư nhân). Đa số các thiết bị bức xạ tại các cơ sở y tế là các thiết bị công nghệ cao. Cùng với đó, hàng năm trên địa bàn tỉnh có hàng chục vạn lượt người đi khám chữa bệnh phải dùng đến các thiết bị chiếu chụp X-quang. Điều này càng khẳng định sự quan trọng của các thiết bị bức xạ trong đời sống. Tuy nhiên, trước đây việc kiểm tra định kỳ và hiệu chỉnh các thông số kỹ thuật của các thiết bị X-quang vô cùng khó khăn và tốn kém, vì tỉnh chưa có nơi nào có đủ năng lực thực hiện việc này, và trong cả nước cũng chỉ có một vài đơn vị đủ năng lực kiểm định X-quang. Thêm vào đó là những khó khăn từ phía nhiều cơ sở y tế có sử dụng các thiết bị bức xạ nhưng lại chưa có ý thức trong việc đảm bảo ATBX cho nhân viên và người bệnh, gây khó khăn trong công tác kiểm soát ATBX của các cơ quan chức năng. Theo số liệu thống kê của sở KH&CN, năm 2004, 100% cơ sở y tế trên địa bàn tỉnh không đảm bảo ATBX; nhân viên vận hành thiết bị bức xạ chưa được đào tạo về ATBX và không được trang bị liều kế cá nhân… Đến năm 2006, Sở KH&CN tỉnh mới được Cục Kiểm soát và An toàn bức xạ hạt nhân uỷ quyền cho phép Trung tâm ứng dụng tiến bộ KH&CN kiểm định thiết bị X-quang y tế và làm dịch vụ đánh giá ATBX. Nhờ đó, các cơ sở y tế đã có thể chủ động hơn trong việc kiểm tra định kỳ, nhằm đảm bảo các thông số kỹ thuật của thiết bị. Đến nay, trên địa bàn tỉnh có khoảng 97% thiết bị bức xạ đã được thẩm định và được cấp phép hoạt động, hầu hết phòng X-quang đang hoạt động đảm bảo tiêu chuẩn an toàn bức xạ theo quy định, các nhân viên được tập huấn nghiệp vụ và trang bị liều kế cá nhân. Sở KH&CN tỉnh bên cạnh việc đôn đốc, hướng dẫn các cơ sở có sử dụng thiết bị bức xạ tiến hành che chắn, xây dựng và cải tạo, để bảo đảm an toàn cho nhân viên, người bệnh và cộng đồng... còn tổ chức nhiều đoàn thanh tra về ATBX, kịp thời chấn chỉnh và quản lý ATBX tại các cơ sở y tế.
Riêng đối với các cơ sở y tế tư nhân, do làm tốt công tác tuyên truyền, hướng dẫn về ATBX nên đa phần các cơ sở này đều tuân thủ theo các quy định về ATBX của Nhà nước. Để nâng cao chất lượng khám chữa bệnh, các cơ sở phòng khám tư nhân hiện nay đã mạnh dạn đầu tư phòng X-quang đạt tiêu chuẩn và thực hiện đầy đủ các quy định về AT-KSBX. Như vậy có thể thấy những chuyển biến tích cực của các cơ sở y tế thời gian qua trong nhận thức cũng như các hoạt động liên quan đến AT-KSBX.
Bên cạnh những kết quả đã đạt được, hiện nay trong công tác quản lý về kiểm soát ATBX không chỉ trong lĩnh vực y tế mà còn trong nhiều lĩnh vực khác đều có chung những khó khăn, vướng mắc như: Nguồn nhân lực và các thiết bị phục vụ triển khai công tác quản lý Nhà nước tuy đã có tiến bộ nhưng vẫn còn thiếu và yếu. Một số lĩnh vực quản lý nhà nước chưa được triển khai hoặc triển khai chậm. Các nhân viên bức xạ dù đã được đào tạo thì sau 3 năm vẫn phải đào tạo lại để đảm bảo về chuyên môn, tuy nhiên nội dung đào tạo lại không được nâng cao so với các khoá trước nên không tạo ra sự đồng thuận cao ở các cơ sở y tế cũng như đối với các nhân viên bức xạ được cử đi học... Đây là những khó khăn không thể giải quyết trong một sớm một chiều cũng như không phải là nhiệm vụ của riêng một sở, ngành nào đó mà cần phải có sự quan tâm đồng bộ của các cấp, các ngành để tạo ra sự chuyển biến trong nhận thức và hành động chung về hoạt động AT-KTBX.
Để thực hiện ngày càng tốt hơn Pháp lệnh AT-KSBX, đặc biệt là đảm bảo ATBX và an ninh nguồn phóng xạ, hiện nay Sở KH&CN đang tập trung đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến thông tin về pháp luật và kiến thức về ATBX, hạt nhân; xây dựng văn hoá an toàn bức xạ tại các cơ sở; kiện toàn hệ thống quản lý về AT-KSBX; tăng cường công tác thanh kiểm tra chất lượng các máy X-quang y tế; xây dựng kế hoạch thay thế các thiết bị X-quang cũ và kém chất lượng gây mất an toàn cho bệnh nhân… Được biết, trong năm 2007, Sở KH&CN được đầu tư thêm 1 bộ kiểm định máy CT cắt lớp. Với những hoạt động ngày càng được nâng cao cả về chất lẫn về lượng trong hoạt động AT-KSBX như vậy, hy vọng trong tương lai AT-KSBX trong ngành y tế sẽ đạt được nhiều thành tựu hơn nữa.
