Cùng với sự phát triển của KH&CN, kỹ thuật bức xạ hạt nhân đang được ứng dụng ngày càng rộng rãi trong sản xuất và đời sống, nhất là trong lĩnh vực năng lượng, chẩn đoán và điều trị bệnh, bảo quản thực phẩm, thăm dò và khai thác tài nguyên...
Tuy nhiên bên cạnh đó, việc sử dụng bức xạ hạt nhân cũng mang lại những ẩn hoạ đối với sức khoẻ của con người và môi trường nếu không được quản lý chặt chẽ. Do đó, vấn đề đảm bảo an toàn bức xạ hạt nhân không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan quản lý, mà còn phụ thuộc rất lớn vào ý thức, trách nhiệm của những cơ sở có sử dụng các thiết bị bức xạ và nguồn phóng xạ cũng như nhận thức, sự cẩn trọng, trách nhiệm của mỗi người dân vì lợi ích và an toàn của bản thân và xã hội.
Bệnh viện Bãi Cháy đầu tư thiết bị hiện đại, đảm bảo tốt các nội quy về ATBX.
Ảnh: Chụp cắt lớp cho bệnh nhân.
Cách đây hai năm (22-8-2008), Sở KH&CN cùng các sở, ngành trên địa bàn tỉnh như: Y tế, Tài nguyên và Môi trường, Công Thương, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam... ký kết thông qua Quy chế phối hợp liên ngành về việc Đảm bảo an toàn bức xạ (ATBX) và an ninh nguồn phóng xạ. Quy chế này được ban hành với mục tiêu triển khai tốt Pháp lệnh An toàn và kiểm soát bức xạ (nay là Luật Năng lượng nguyên tử). Sau hai năm thực hiện quy chế liên ngành này, đã có những thay đổi đáng kể trong công tác đảm bảo ATBX và an ninh nguồn phóng xạ trên nhiều phương diện tại địa phương.
Một trong những hiệu quả rõ nét nhất của sự phối hợp quản lý giữa các ngành, các cấp đó là đã nâng cao hiệu quả trong công tác thanh tra, kiểm tra cơ sở bức xạ trong việc chấp hành Luật Năng lượng nguyên tử. Hàng năm, lực lượng liên ngành đã phối hợp tổ chức nhiều đợt thanh tra, kiểm tra trên diện rộng ở các đơn vị cơ sở có sử dụng bức xạ trên địa bàn. Thông qua đó, lực lượng chức năng đã kịp thời phát hiện, chấn chỉnh các hoạt động vi phạm ATBX tại nhiều cơ sở. Theo thống kê của Phòng Quản lý công nghệ, Sở KH&CN, trong hai năm qua, Sở đã cấp phép cho 97% số thiết bị bức xạ của các cơ sở sử dụng bức xạ. Công tác ATBX, an ninh nguồn phóng xạ được các đơn vị quan tâm hơn. Hầu hết các cơ sở bức xạ đã có kế hoạch cải tạo, xây dựng mới hạ tầng theo đúng quy định, quy trình; các phòng X-Quang đạt tiêu chuẩn theo quy định về đánh giá an toàn; công tác bảo quản, bảo dưỡng, vận hành thiết bị, bố trí các biển cảnh báo… được tuân thủ tốt theo nội quy của đơn vị. Cơ sở bức xạ có nhiều cố gắng và thực hiện tốt về ATBX như: Bệnh viện Đa khoa khu vực Móng cái, Công ty Tuyển than Cửa Ông - TKV, Công ty Địa chất Mỏ - TKV…
Cùng với công tác thanh tra, kiểm tra, quy chế phối hợp liên ngành còn giúp cho việc tăng cường đào tạo nguồn nhân lực, năng lực chuyên môn về ATBX trên địa bàn tỉnh một cách tốt hơn. Hằng năm, Sở KH&CN phối hợp với các đơn vị Trung ương như Viện Năng lượng hạt nhân, Cục ATBX… triển khai mở các lớp đào tạo tập huấn nghiệp vụ chuyên môn về ATBX. Từ năm 2008 đến nay, Sở KH&CN đã phối hợp với các đơn vị này tổ chức tập huấn nghiệp vụ về ATBX cho gần 400 lượt cán bộ lãnh đạo và người phụ trách về ATBX của các cơ sở bức xạ. Ngoài ra, Sở còn phối hợp với Cục ATBX tổ chức các lớp đào tạo và đã cấp chứng chỉ ATBX cho 381 nhân viên bức xạ với mục tiêu nâng cao nhận thức, nhận biết và khả năng vận hành thiết bị, đáp ứng yêu cầu ATBX, xây dựng kế hoạch ứng phó và phòng chống sự cố bức xạ hạt nhân. Từ quy chế phối hợp liên ngành trong đảm bảo ATBX còn tạo điều kiện cho công tác xây dựng cơ sở dữ liệu về ATBX phát huy. Ngoài những số liệu điều tra về cơ sở bức xạ, từ năm 2009, dự án điều tra thành lập bản đồ phông phóng xạ đã được triển khai tại Quảng Ninh. Đây là hệ thống bản đồ phục vụ cho công tác quản lý và kiểm soát bức xạ ở những nơi có nguy cơ phóng xạ cao.
Với mục tiêu đảm bảo các hoạt động bức xạ diễn ra phải an toàn tuyệt đối, Sở KH&CN đã cùng với các ngành chức năng cố gắng tạo điều kiện để tháo gỡ khó khăn cho các đơn vị bức xạ. Các thắc mắc của đơn vị bức xạ được ngành chuyên môn giải đáp kịp thời, tạo điều kiện cho đơn vị tiếp cận với những kiến thức về ATBX mới. Bên cạnh đó, công tác thẩm định cấp phép đã phải bám sát các quy định của Nhà nước, đối với các cơ sở vi phạm, sẽ kiên quyết đình chỉ hoặc không cấp. Song song với đó, Trung tâm Ứng dụng tiến bộ KH&CN (đơn vị duy nhất trên địa bàn tỉnh có thẩm quyền cấp phép cho các cơ sở có sử dụng thiết bị bức xạ) đã được Bộ KH&CN, Sở KH&CN đầu tư, trang bị nhiều máy móc, thiết bị hiện đại để nâng cao khả năng kiểm định thiết bị có bức xạ một cách tốt hơn.
Có thể nói, với sự chung tay vào cuộc của các cấp, ngành về vấn đề đảm bảo an ninh, ATBX trên địa bàn trong thời gian qua đã tạo ra những chuyển biến nhất định ở nhiều phương diện. Bên cạnh những kết quả đạt được, thì hiện nay trong công tác này vẫn một số tồn tại, rất cần các đơn vị liên ngành quan tâm, như: Một số cơ sở đã được cấp phép, nhưng việc thực hiện các công việc mang tính chất định kỳ để đảm bảo ATBX vẫn chưa được duy trì thường xuyên như kiểm định thiết bị, đánh giá an toàn bức xạ, đo đọc liều kế... Vẫn còn tình trạng cơ sở bức xạ còn thực hiện chưa nghiêm túc các quy định về an toàn bức xạ hạt nhân; công tác an toàn cho bệnh nhân trong chụp X-Quang; xây dựng kế hoạch ứng phó bức xạ hạt nhân còn sơ sài; chưa kịp thời xin gia hạn giấy phép sử dụng bức xạ. Một số phòng X-Quang có nguy cơ không đảm bảo ATBX do cơ sở chưa có điều kiện củng cố, khắc phục kỹ thuật cũng là trở ngại trong việc cấp phép tiến hành công việc bức xạ...
Trên thực tế, với sự phát triển không ngừng của nền KHCN, ngày càng có nhiều các máy móc thiết bị chứa bức xạ ra đời. Bên cạnh những lợi ích thì mối nguy hại của các thiết bị này cũng khá lớn. Bởi vậy trách nhiệm đảm bảo an ninh, ATBX đã không còn là một nhiệm vụ riêng của bất cứ ngành nào mà cần sự chung tay giúp sức nhiều hơn của các cấp, ngành, trong đó, công tác tuyên truyền những kiến thức về ATBX cần được tăng cường phổ biến rộng rãi hơn nữa.