Bệnh lao do vi khuẩn gây ra, có thể lây từ người mắc bệnh sang người lành qua đường không khí. Quảng Ninh có nhiều huyện, thị xã, thành phố đông dân cư, ô nhiễm môi trường do bụi than… nên khả năng lây lan lao trong cộng đồng cao. Năm 2007 toàn tỉnh phát hiện 1.047 bệnh nhân lao, trong đó số bệnh nhân lao phổi AFB dương tính (mang vi trùng lao trong đờm) là 628. Số người phát hiện bị bệnh lao chủ yếu tập trung ở các địa phương: Hạ Long (263 người), Cẩm Phả (223), Đông Triều (129), Yên Hưng (95); Uông Bí (90)…
Khó khăn đầu tiên phải kể đến là do ảnh hưởng bởi sự thay đổi về cơ cấu tổ chức của hệ thống y tế tuyến huyện. Trước đây chương trình phòng chống lao do Trung tâm y tế các địa phương quản lý, trong đó có đội phòng chống lao. Từ tháng 9-2007, Trung tâm y tế của nhiều huyện, thị tách thành trung tâm y tế dự phòng huyện và bệnh viện đa khoa huyện. Công tác phòng chống lao tuyến huyện được giao cho Trung tâm y tế dự phòng đảm nhiệm. Đội ngũ làm công tác phòng chống lao gần như thay đổi, hầu hết là người mới đảm nhiệm nên thiếu kinh nghiệm trong việc nắm bắt chương trình, quản lý, giám sát phòng chống lao tại tuyến xã, trong khi còn phải kiêm nhiệm nhiều chương trình khác như da liễu, tâm thần... Khó khăn nữa là do cơ sở vật chất, trang thiết bị để triển khai chương trình chống lao tại các Trung tâm y tế dự phòng các huyện hầu như chưa có, bởi các thiết bị trước đây dùng để khám, phát hiện lao tại tuyến huyện (kính hiển vi, các thiết bị xét nghiệm…) hiện đều để lại tại các bệnh viện đa khoa và cũng đã xuống cấp. Việc kiểm tra, giám sát phòng chống lao tại tuyến xã rất quan trọng, bởi là nơi phát hiện giai đoạn đầu của bệnh. Tuy nhiên, công tác này lại chưa triệt để. Theo quy định, mỗi năm cán bộ làm công tác phòng chống lao tuyến huyện phải đi giám sát công tác phòng chống lao tuyến xã 4 lần/xã/năm, nhưng trong năm 2007 chỉ đạt 1,6 lần. Trình độ nhận thức của người dân về bệnh này còn hạn chế, mặc dù việc tuyên truyền phòng chống lao luôn được đẩy mạnh, thể hiện ở tỷ lệ người đi khám, xét nghiệm lao còn thấp. Tâm lý của mọi người chưa tin tưởng ở tuyến huyện và mặc cảm về căn bệnh này, nên khi bệnh nặng họ mới tìm đến Bệnh viện Lao và Phổi để làm xét nghiệm, điều trị. Đây là nguyên nhân khiến một số địa phương như Uông Bí, Vân Đồn... có tỷ lệ bệnh nhân lao phổi AFB (+) được phát hiện tại tuyến tỉnh chiếm hơn 50%.
Quảng Ninh là tỉnh có tỷ lệ điều trị lao khỏi bệnh cao so với các tỉnh thành trong cả nước, tuy nhiên tỷ lệ này đang có chiều hướng giảm. Những năm trước, tỷ lệ điều trị khỏi bệnh lao của tỉnh đạt tới 91-92%, năm 2006 giảm còn 89,1%, năm 2007 chỉ còn 88,7%. Nguyên nhân là do thời gian để điều trị bệnh lao khá dài (8 tháng), đòi hỏi bệnh nhân phải dùng thuốc điều trị liên tục, trong khi đó một số bệnh nhân còn chủ quan, bỏ điều trị giữa chừng, dẫn đến bị kháng thuốc, dễ tái phát bệnh, gây khó khăn hơn cho công tác điều trị. Năm 2007, trong hơn 1.047 bệnh nhân thì 38 trường hợp là tái phát. Nhưng nguy cơ lớn nhất là việc suy giảm hệ miễn dịch ở người có mang vi rút HIV, dẫn đến mắc bệnh lao ở những người này càng nhiều và việc điều trị cũng khó khăn hơn. Năm 2007, Bệnh viện Lao và Phổi tỉnh, đơn vị y tế các địa phương đã tổ chức khám bệnh cho 294 người có HIV, phát hiện 62 người mắc lao các thể. Tâm lý của người có HIV khi mắc lao thường không thiết tha đến việc điều trị, càng dễ làm lây lan bệnh lao cho cộng đồng. Đây có thể sẽ là yếu tố tác động không nhỏ đến sự gia tăng số bệnh nhân lao trong thời gian tới.
Hiện Bệnh viện Lao và Phổi tỉnh đang trong quá trình xây dựng mới, các giường bệnh tạm thời phải rút xuống (từ 150 xuống còn 100), dẫn đến một số bệnh nhân sau khi điều trị xong giai đoạn tấn công (2 tháng) phải chuyển ngược về tuyến huyện hoặc tuyến xã để điều trị. Nếu sự giám sát, điều trị bệnh nhân lao ở tuyến y tế cơ sở không tốt, thì khả năng lây lan bệnh lao trong cộng đồng là rất lớn. Chính vì vậy, việc khắc phục những khó khăn, bất cập cho các tuyến và nâng cao nhận thức cho người dân đang là vấn đề bức xúc trong công tác phòng chống lao hiện nay.
