Khoảng 10 năm làm Phó Ban Tuyên giáo mà phần lớn thời gian là Phó Ban Thường trực, phụ trách công tác tuyên truyền, điều tôi ghi nhớ nhất là: “Làm thế nào để công tác tuyên giáo không phải là bánh xe thứ 5” như lời đồng chí Tố Hữu, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương đặt vấn đề với Ban Tuyên giáo các tỉnh những năm đầu hoà bình mới lập lại.
Đồng chí phân tích: Sau chiến tranh, công việc cách mạng bề bộn, tình hình tư tưởng, đời sống v.v.. rất nhiều vấn đề phải giải quyết, công tác tuyên giáo phải đi sát thực tế, đi vào cuộc sống, góp phần tích cực giải quyết những vấn đề nóng hổi của sản xuất và đời sống... Đừng biến mình thành bánh xe thứ 5 của chiếc xe 4 bánh. (Lúc đó phổ biến là đi xe U-át có 1 bánh dự trữ đeo ở cuối xe).
Thấm thía câu nói trên, tôi về báo cáo lại trong Ban Tuyên giáo Khu Hồng Quảng. Ban bàn hướng tiến hành công tác tuyên giáo theo tinh thần trên, rồi báo cáo ra tập thể cán bộ đảng viên trong cơ quan để mọi người thấm nhuần góp ý, cùng nhau quyết tâm thực hiện. Liên hệ với công tác tuyên giáo lúc đó, tôi thấy ý kiến đồng chí Tố Hữu rất đúng. Cán bộ Tuyên giáo nhất là bộ phận tuyên truyền nhiều lúc không biết phải làm gì. Đồng chí M. cán bộ tuyên giáo xuống Cửa Ông gặp đồng chí T.N. lúc đó là Thường vụ Khu uỷ phụ trách ngành Than. Đồng chí T.N hỏi đi đâu. Đồng chí M. trả lời: Đi nắm tư tưởng,.. Mấy hôm sau, đồng chí T.N gặp tôi thân mật nói vui: Tư tưởng có phải cái gì chìa ra cho nắm đâu... Mẩu chuyện nhỏ trên làm tôi day dứt...
Cuối năm 1958, Khu mỏ đang vào chiến dịch sản xuất than, nhưng tình hình thực phẩm, nhất là rau xanh khan hiếm ảnh hưởng tới bữa ăn và đời sống của thợ mỏ và nhân dân lao động ở các thị xã. Giữa lúc đó đồng chí Tố Hữu, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương về kiểm tra công tác ở Khu mỏ. Sau khi làm việc với Ban Thường vụ Khu uỷ Hồng Quảng và Ban Tuyên giáo khu, đồng chí Tố Hữu có kế hoạch đi thăm một số cơ sở ở khu vực Cẩm Phả. Tôi được Ban phân công đi với Đoàn. Đến Cẩm Phả, sau khi đi thăm hiện trường sản xuất, nhà ăn trên công trường, nơi ở của công nhân các mỏ Đèo Nai, Thống Nhất, nghe lãnh đạo địa phương và các mỏ báo cáo về tình hình sản xuất và đời sống... đồng chí Tố Hữu yêu cầu cho đi thăm một hợp tác xã trồng rau. Đến HTX rau Cẩm Bình, đồng chí Tố Hữu ra ngay cánh đồng, xuống các ruộng rau lấy que bới đất thấy toàn là đất cát pha mà rau tốt bời bời. Đồng chí tỏ ý khen ngợi và hỏi kỹ mấy xã viên về cách trồng, chăm bón, thời vụ một số loại rau.
Trở lại Hòn Gai, làm việc với Ban Tuyên giáo Khu uỷ Hồng Quảng, đồng chí Tố Hữu đặt vấn đề: Tình hình lao động và đời sống thợ mỏ thế, Ban Tuyên giáo khu nghĩ gì? Có thể có nhiều hợp tác xã như Hợp tác xã rau Cẩm Bình không? Với một địa phương trước đây dân số và công nhân ít, là nơi tiêu thụ lương thực, thực phẩm của tỉnh ngoài là chính, nay số lượng công nhân tăng nhanh, dân số phát triển cần giải quyết vấn đề này thế nào?... Chúng tôi nhìn nhau rồi báo cáo với đồng chí Tố Hữu sẽ bàn bạc kỹ để đề xuất kế hoạch với cấp uỷ và chỉ đạo công tác tuyên truyền phát triển sản xuất lương thực, thực phẩm trong toàn Đảng bộ để phục vụ sự nghiệp phát triển Khu mỏ.
Ngay sau đó Ban Tuyên giáo khu có kế hoạch tuyên truyền đẩy mạnh sản xuất lương thực, thực phẩm trình Thường vụ Khu uỷ. Tiếp đó hội nghị toàn thể Ban Chấp hành Khu uỷ Hồng Quảng đã quyết định: “Đẩy mạnh sản xuất lương thực, thực phẩm trong toàn khu, lập vành đai thực phẩm quanh các mỏ”.
Bám sát nghị quyết trên, Ban Tuyên giáo khu có kế hoạch, đề cương tuyên truyền hướng dẫn Báo, Đài địa phương và Tuyên giáo cơ sở tuyên truyền, phổ biến và hướng dẫn thực hiện nghị quyết. Cử cán bộ cùng với cán bộ nông nghiệp đi sát theo dõi các đơn vị trọng điểm, kịp thời giới thiệu những cách làm hay, kinh nghiệm tốt, biểu dương những điển hình tiên tiến. Các HTX rau Cẩm Bình (Cẩm Phả), Chiến Thắng (Hồng Gai) là những HTX sản xuất rau giỏi, được Báo, Đài địa phương cổ vũ nhiều, được UBND khu tặng bằng khen.
Bản thân tôi theo dõi, bám sát HTX Minh Hà, một hợp tác xã phát triển nông nghiệp tương đối toàn diện của huyện Yên Hưng: Lúa đạt 5 tấn/ha, đơn vị mỗi năm cung cấp cho Khu mỏ hàng vạn quả trứng, hàng tấn thịt vịt và hàng chục tấn cá tôm nuôi thả. Tôi đã viết một bài dài được đăng trên báo Nhân Dân (trong phong trào thi đua với Đại Phong). Sau đó HTX Minh Hà trở thành hợp tác xã lá cờ đầu của Khu Hồng Quảng...
Trong công nghiệp than, Ban Tuyên giáo Khu cũng bắt đầu đi vào vấn đề tổ chức và quản lý dây chuyền sản xuất ở một số xí nghiệp ngành than và vấn đề giáo dục truyền thống đấu tranh của thợ mỏ để nâng cao giác ngộ giai cấp, đấu tranh chống những biểu hiện tiêu cực của công nhân và cán bộ quản lý ngành than v.v..
Sau một số năm hoạt động theo hướng trên, Ban Tuyên giáo đã được Thường vụ Khu uỷ và các ngành, các cấp tín nhiệm hơn. Cuối năm 1959, theo sự lãnh đạo của Trung ương, Khu uỷ Hồng Quảng mở cuộc vận động, “Phát động CNVC nâng cao giác ngộ giai cấp, tinh thần làm chủ tập thể, phân biệt rõ 2 chế độ quản lý, đấu tranh chống tiêu cực trong sản xuất và quản lý ở các xí nghiệp ngành than”. Tôi được Ban Thường vụ Khu uỷ chỉ định vào Ban chỉ đạo cải tiến quản lý xí nghiệp của Khu uỷ. Tài liệu “Nỗi khổ của thợ mỏ thời Tây” và “Ca dao thợ mỏ thợ Tây” do Ban Tuyên giáo ấn hành đã có tác dụng tốt trong việc phát động tư tưởng, giáo dục truyền thống đấu tranh bất khuất của công nhân mỏ.
Cuối năm 1964, đồng chí Nguyễn Thọ Chân, Bí thư Tỉnh uỷ đầu tiên của tỉnh Quảng Ninh, sau một thời gian khảo sát thực tế đã yêu cầu Ban Tuyên giáo cử tôi đi cùng với đồng chí xuống khu đảo Hà Nam và Đầm Nhà Mạc, huyện Yên Hưng để nghiên cứu tình hình. Sau chuyến đó, ý kiến của đồng chí Bí thư Tỉnh uỷ về việc: “Xây dựng khu Hà Nam thành vựa lúa, biển cá, rừng dừa” đã thành đề cương tuyên truyền giáo dục của Ban Tuyên giáo Tỉnh uỷ và Huyện uỷ Yên Hưng, được Đảng bộ và nhân dân các xã khu Hà Nam và cả huyện Yên Hưng nhiệt liệt hưởng ứng, các ban, ngành, đoàn thể của tỉnh tích cực triển khai. Chỉ vài năm sau, khu Đầm Nhà Mạc đã có hàng nghìn ha được khoanh thành vùng nuôi trồng thuỷ sản, mỗi năm cung cấp cho khu mỏ và tỉnh hàng nghìn tấn cá, tôm, cua v.v.. Vùng lúa Hà Nam đã có nhiều cánh đồng 5 tấn và 2 hàng dừa dọc theo đường Sông Chanh - Liên Vị dài hàng chục cây số đã lên xanh tốt.
Nghĩ lại kết quả của công tác tuyên giáo thời kỳ đó, tôi thấy phương thức hoạt động của công tác tuyên giáo - một lĩnh vực rộng lớn rất thực tế nhưng cũng rất trừu tượng, nhiều khó khăn - thật vô cùng quan trọng.
