Những lão ngư ở làng chài Cửa Vạn

Cửa Vạn là làng chài lớn nhất trong những làng chài trên Vịnh Hạ Long, với khoảng 120 hộ, trên 500 khẩu. Và cũng giống như những già làng của các bản làng người dân tộc thiểu số, những lão ngư chính là những người có uy tín trong làng chài, đặc biệt họ là ''kho tư liệu'' quý về lịch sử, văn hoá của người dân sống thuỷ cư trên Vịnh Hạ Long...

Lão ngư Nguyễn Văn Hưu - người thuộc nhiều nhất các bài hát dân ca truyền thống của ngư dân làng chài trên Vịnh Hạ Long.

Lão ngư Nguyễn Văn Hưu - người thuộc nhiều nhất các bài hát dân ca truyền thống của ngư dân làng chài trên Vịnh Hạ Long.

Đã nhiều lần có dịp ra làng chài Cửa Vạn, nên có thể nói các lão ngư ở đây tôi đều ''thuộc mặt, nhớ tên''. Cao tuổi nhất trong làng hiện nay là cụ Nguyễn Văn Nuôi; cụ nay đã sang tuổi 94 nhưng vẫn còn mạnh khoẻ, minh mẫn lắm. Cả đời gắn bó với nghề chài lưới, ở cụ Nuôi là cả một kho kinh nghiệm về thả lưới, buông câu; cách đánh bắt từng loại cá. Hàng xóm của cụ Nuôi là cụ Nguyễn Văn Hưu năm nay 86 tuổi. Thời gian đã phủ lên mái tóc, chòm râu đến cả cặp lông mày của cụ Hưu một màu trắng bạc như cước. Tuổi cao, không đi biển được, hàng ngày cụ Hưu ở nhà đan lưới, sửa chữa các giằng câu giúp con cháu. Đặc biệt, tuy tuổi cao nhưng cụ Hưu vẫn còn nhớ, còn thuộc rất nhiều các làn điệu dân ca truyền thống của dân chài trên Vịnh, như hát chèo đường, hát đám cưới, hát giao duyên gọi bạn tình... Bởi thế nên cuối năm 2008, khi Sở VH-TT&DL phối hợp với BQL Vịnh Hạ Long tổ chức phục dựng lại tục hát đám cưới của ngư dân làng chài trên Vịnh Hạ Long, cụ Hưu được mời tham gia. Và không phụ lòng tin của Ban tổ chức, cụ đã nhiệt tình đem hết khả năng để truyền dạy cho các nam thanh, nữ tú của làng. Cụ Hưu tự hào kể với tôi rằng, thuở trai trẻ, cụ đã cùng đám thanh niên trong làng sang vùng biển Vân Đồn hay Hà Nam (Yên Hưng) để hát đối tìm bạn tình. Có khi gặp bạn tri kỷ, mọi người cùng hát đến thâu đêm, suốt sáng. Mong muốn lớn nhất của cụ Hưu là những lời ca, điệu hát của ngư dân làng chài sẽ được lớp trẻ kế tục, lưu truyền cho đời sau... Không phụ lòng cụ, những cô Hằng, cô Nhị, cô Minh (hướng dẫn viên Trung tâm Văn hoá nổi Cửa Vạn) đã học thuộc khá nhiều làn điệu dân ca cụ truyền dạy, biểu diễn phục vụ tại Trung tâm khi du khách có yêu cầu.

Mặc dù không có nhiều kinh nghiệm sông nước như cụ Nuôi, không thuộc nhiều làn điệu dân ca của ngư dân làng chài như cụ Hưu, nhưng lão ngư Nguyễn Văn Cho, 67 tuổi, lại là cư dân Cửa Vạn được nhiều du khách biết đến nhất. Lý do là ông (đúng hơn là gia đình ông) có rất nhiều hình ảnh hiện được trưng bày tại Trung tâm Văn hoá nổi Cửa Vạn. Ngay từ khi mới bắt tay xây dựng Trung tâm này, các cán bộ BQL Vịnh Hạ Long đã được ông Cho cùng gia đình giúp đỡ rất nhiều. Ngoài con cháu trong nhà, ông còn vận động bà con trong làng đóng góp, cung cấp tư liệu, hiện vật để trưng bày tại Trung tâm. Trong những hoạt động do BQL Vịnh Hạ Long tổ chức như vận động ngư dân làng chài chấp hành các quy định quản lý Nhà nước về di sản, bảo vệ môi trường Vịnh Hạ Long, dạy hát cho thanh niên... gia đình ông đều nhiệt tình, gương mẫu đi đầu. Hiện nay, Nguyễn Thị Hằng - cô con gái út của ông Cho - là một trong những hướng dẫn viên ''cứng'' của Trung tâm Văn hoá nổi; còn ngôi nhà bè của gia đình ông nằm yên bình bên lớp học nổi là điểm ghé thăm thường xuyên của du khách nước ngoài mỗi khi đến Cửa Vạn.

Một lão ngư nữa của làng chài Cửa Vạn không thể không nói tới, đó là ông Nguyễn Tài Lộc. Năm nay xấp xỉ 70 tuổi, ông Lộc từng là chiến sĩ của Đoàn tàu không số tham gia vận chuyển vũ khí, đạn dược vào miền Nam thời kháng chiến chống Mỹ. Một trong những chuyến đi ấy, tàu của ông bị địch phát hiện, thuyền trưởng phải ra lệnh đánh đắm tàu, một số đồng đội hy sinh, bản thân ông bị thương nặng, đến nay trên mặt vẫn còn rõ dấu vết cháy sạm của thuốc súng. Trở về từ cuộc chiến, ông lại gắn bó với biển, với cái nghề mà tổ tiên, cha ông đã gắn bó, mưu sinh...

Có rất nhiều những câu chuyện thú vị về các lão ngư ở Cửa Vạn mà nếu du khách có dịp tiếp xúc với họ sẽ khám phá được rất nhiều điều bổ ích, thú vị. Tuy khác nhau về tuổi tác, hoàn cảnh gia đình nhưng nét chung của họ đó là sự hồn hậu, chất phác và mến khách. Nếu coi cư dân làng chài là một yếu tố cấu thành các giá trị văn hoá của Vịnh Hạ Long thì họ - những lão ngư ở Cửa Vạn - chính là những điểm nhấn của giá trị ấy.

Cùng chuyên mục