Tôi hỏi ông Trần Đại Bổng, người đã có gần 40 năm gắn bó với ngành Giao thông Vận tải Quảng Ninh (giờ đã nghỉ hưu), rằng liệu muốn biết về Bến phà Bãi Cháy trong cái ngày 5-8-1964 lịch sử ấy thì nên gặp ai, ông bảo: “- Theo tớ, cậu nên bắt đầu từ “bố” Thức; rồi từ đó mà tìm đến những người khác...”
Ông Thức (bên phải) và ông Bổng bồi hồi nhớ lại những ngày ấy "Bố Thức" mà ông Trần Đại Bổng nói chính là ông Cao Thức, nguyên Đoạn trưởng Đoạn Quản lý đường bộ 1 những năm từ 1964 –1972; sau đó là Phó Ty, rồi Trưởng Ty Giao thông và đến năm 1985 thì chuyển sang làm Phó Ban Kinh tế Tỉnh uỷ Quảng Ninh cho đến khi nghỉ hưu. Bây giờ, khi đã bước sang tuổi 79, ông lại khiến nhiều người ngạc nhiên khi “gánh” một trách nhiệm mới: Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Vận tải khách thuỷ Quảng Ninh... “Chẳng phải ham hố chức vị gì cả. Chẳng qua thấy kinh nghiệm và tiếng nói của mình còn có ích cho cái Công ty này, lại được các cổ đông tín nhiệm bầu thì làm thôi!”- Ông Thức nói với chúng tôi: “- Với lại, ai ở trong ngành Giao thông lâu năm cũng đều xót xa khi thấy cái thương hiệu Công ty vận tải khách thuỷ Quảng Ninh vang bóng một thời giờ cứ bị sa sút mãi!”... “ - Thưa bác, 42 năm đã trôi qua nhưng với cương vị Đoạn trưởng Đoạn Quản lý đường bộ 1 (đơn vị quản lý cầu, đường và các bến phà khu vực miền Tây lúc đó), hẳn bác vẫn còn nhớ những gì diễn ra ở Bãi Cháy vào cái ngày 5-8 lịch sử ấy chứ ạ?”- Tôi mở đầu câu chuyện. Ông Thức nói ngay: Khoảng đầu buổi chiều ngày 5- 8 thì chiến sự xảy ra. Máy bay địch theo nhiều tốp, gầm rít trên bầu trời. Chúng nhằm vào cảng tàu hải quân (ở khu vực cảng xăng dầu hiện nay) và một số mục tiêu khác trên đất liền để đánh phá. Tiếng đạn rốc két của máy bay địch, tiếng đạn pháo cao xạ của các đơn vị bộ đội, dân quân tự vệ trực chiến ở quanh khu vực Hồng Gai nổ chát chúa! Thế nhưng, riêng khu vực Bến phà Bãi Cháy thì không hề hấn gì; không có phà, đò nào bị dính đạn cả... -Tâm trạng của mọi người khi cuộc chiến xảy ra như thế nào, thưa bác? - Nói thật, mặc dù đã được chuẩn bị trước nhưng khi máy bay địch lượn trên đầu, rồi bắn rốc két xuống, thú thực là vẫn thấy... hơi bất ngờ! Tôi còn nhớ, một cô nhân viên văn phòng của tôi tên là Thanh, lúc ấy chỉ độ 19, 20 là cùng, bé loắt choắt, cứ lóng ngóng với khẩu súng trường dài lê thê... Tôi quát bảo cô ấy vào hầm trú ẩn. Cô ấy rơm rớm nước mắt, cố vượt qua sự sợ hãi: “-Nhưng em là tự vệ cơ mà!”... Sau này, khi cuộc chiến đã sang giai đoạn khốc liệt, chứng kiến vẫn những cô gái ấy nhưng đầy bản lĩnh, tự tin và dạn dày trong đạn bom, tôi nghĩ, chiến tranh thực sự đã làm con người thay đổi, trưởng thành nhanh đến kỳ lạ! Và như vậy, dưới một góc độ nào đó, cuộc không kích của máy bay Mỹ ngày 5-8-1964, tuy so với các trận chiến sau đó, chưa phải là ác liệt nhất, nhưng để lại dấu ấn rất quan trọng đối với mỗi người; bởi nó chính là cuộc “thử lửa” đầu tiên... - Và cuộc “thử lửa” đầu tiên này là sự mở đầu cho một chặng đường khó khăn, ác liệt nhất đối với các bác, những người luôn có mặt trên những cung đường để đảm bảo giao thông thông suốt, suốt những năm, tháng chiến tranh? - Có thể nói như vậy! Như Bến phà Bãi Cháy chẳng hạn; từ sau trận đầu 5-8-1964, càng ngày máy bay địch càng đánh phá ác liệt hơn. Rất nhiều thuyền trưởng, thợ máy v.v. đã hy sinh trong khi làm nhiệm vụ. Nhưng như tôi nói ở trên, chính sự ác liệt ấy đã rèn luyện để mỗi người trở nên cứng cáp, dạn dày hơn. Mà không phải chỉ với cánh nam giới, chị em cũng giỏi giang không kém. Tôi nhớ hồi ấy, ở Bến phà Bãi Cháy có nhiều chị em là thuyền trưởng, thợ máy, như cô Mín, cô Thắm, cô Cẩn v.v. Họ được biên chế vào một ca trực mà chúng tôi thường gọi đùa là ca “ phà đảm đang”... Tất cả mọi người đều có chung một quyết tâm: Giữ vững huyết mạch giao thông... Nhắc đến những kỷ niệm một thời khó khăn, ác liệt trong chiến tranh, tôi thấy cả ông Thức và ông Bổng đều xúc động, bồi hồi. Ông Thức bảo tôi:“- Trong số những cán bộ, công nhân ở Bến phà Bãi Cháy thời đó, có người đã hy sinh trong chiến tranh; có người đã mất sau hoà bình; nhưng cũng còn nhiều người đang sống ở nơi này, nơi khác. Nếu anh muốn viết về những ngày ấy ở Bến phà Bãi Cháy, anh phải gặp họ...”. Rồi ông giới thiệu với tôi về một số người mà ông biết. Người thì ở Yên Hưng, người ở Đông Triều, có người ở ngay tại TP Hạ Long... Tôi hẹn với các ông một hôm nào đó sẽ đến thăm họ và chợt nghĩ: Mai này, khi cầu Bãi Cháy được khánh thành, những con phà qua sông Cửa Lục sẽ lui vào dĩ vãng thì những câu chuyện họ kể về một thời đưa phà qua sông trong lửa đạn có khác gì những câu chuyện cổ tích mà các thế hệ đi sau không được phép quên lãng. Cũng như không bao giờ được phép quên lãng trận đầu đánh thắng máy bay Mỹ ngày 5-8 hào hùng ấy...
- Sao không! Văn phòng Đoạn Quản lý đường bộ 1 lúc ấy đóng trên đồi cao, gần khu vực bến xe Bãi Cháy bây giờ. Trước đó, cũng như các cơ quan, đơn vị khác, chúng tôi đã được lệnh phải đào hầm trú ẩn, sẵn sàng chiến đấu. Ở Bến phà Bãi Cháy, tất cả anh em, từ bến trưởng, bến phó đến các thuyền trưởng, thợ máy v.v. đều được quán triệt phải đề cao cảnh giác, vừa đảm bảo giao thông thông suốt, vừa đảm bảo an toàn về người và phương tiện. Tôi nhớ, phương tiện chở khách của Bến phà Bãi Cháy vào thời kỳ này còn rất thô sơ, chủ yếu là phà gỗ, chỉ có đâu 2 chiếc phà sắt. Và lưu lượng khách qua phà hàng ngày cũng không đông như hiện nay. Tuy nhiên, vẫn phải cẩn thận!
