Mùa Tết là dịp ăn nên làm ra của nhiều ngành nghề. Và công nhân cũng vậy, đây là lúc cao điểm để họ kiếm thêm thu nhập. Để có được những khoản tiền ấy, công nhân phải trải qua nhiều đêm thức trắng và những chuỗi ngày dài miệt mài tăng ca. Nhưng không phải ai cũng may mắn như vậy…
Ngày chủ nhật nhưng khu nhà trọ của bà Giá ở Thuận An, Bình Dương vắng hoe. Đám công nhân người thì đi làm, người đang ngủ. Lũ trẻ con bị cha mẹ "quẳng" ra trước thềm nhà bà chủ đang giành nhau một món đồ chơi. Thỉnh thoảng có đứa lại khóc ré lên. Mỗi lần như vậy, trong cánh cửa phòng khép hờ lại có tiếng quát: "Im lặng cho người ta ngủ!". Bà chủ nhà lấy ngón tay trỏ đặt lên môi "suỵt suỵt" khiến mấy đứa trẻ nhìn vào lấm lét.
Lành làm ở Công ty E.Q trong KCN Việt Nam - Singapore đang sống tại khu nhà trọ này. Cả tháng nay công ty Lành làm 12 tiếng mỗi ngày. Hôm qua, Lành làm từ 6h tối đến 6h sáng. Vừa về tới phòng, chưa kịp ăn uống đã lăn ra ngủ. Công ty Lành tính lương theo sản phẩm nên công nhân làm việc cật lực. Tháng nào có hàng thì Lành lãnh 1,8 triệu đồng. Tháng 12 vừa rồi, cô lãnh 2,5 triệu đồng. Vì thế, dù "đổ mồ hôi sôi nước mắt" nhưng hễ được tăng ca là cô đăng ký ngay. Công đoạn của Lành là may xa-ven. Xa-ven dây sẽ được 270 đồng/cái, còn xa-ven cuốn một cái chỉ được 170 đồng. Tăng ca, một cái sẽ được tính bằng một cái rưỡi. Nhưng Lành than thở là trong tháng 1 này gặp lô hàng khó nên phải ăn lương thời gian. Mỗi tiếng tăng ca sẽ được 6 ngàn đồng. Nhưng làm ăn thời gian hay sản phẩm, được tăng ca là công nhân vui rồi.
Còn công ty may túi xách của Hóa thì tính lương theo thời gian. Những ngày này, Công ty của Hóa cũng tăng ca triền miên. May ở công đoạn vô dây kéo nên khá dễ. Hóa bảo rằng, nếu được tính theo sản phẩm, tháng này chắc anh lãnh được trên 2 triệu đồng. Ngày nào anh cũng tăng ca đều đặn 4 tiếng. Vợ anh đang trong thời kỳ nuôi con nhỏ nên chưa thể đi làm, được tăng ca là anh chàng khoái lắm. Một người con trai cặm cụi từng đường kim mũi chỉ không phải là hiếm trong cái khu trọ thập phương này. Sắp Tết rồi phải cố gắng kiếm thêm chút đỉnh đặng mà về quê. Nhìn người anh ngày càng bơ phờ, mắt hõm sâu nhưng anh lại vui mới thấy lạ!
Công ty may F.S.L của Loan đang trên bờ vực phá sản. Hàng ngàn công nhân làm việc trong nỗi hoang mang tột cùng. Nhưng ông chủ hứa đến Tết này sẽ trả tiền thâm niên nên ai cũng cố gắng bám trụ. Hôm đầu tháng 1, Giám đốc thông báo là đã có một ông chủ Đài Loan ra tay "cứu vớt", mua lại công ty. Ông chủ mới đã tuôn hàng về cho công nhân làm "xả láng". Tuy hơi nghi ngờ vì ông chủ cũ chuyển nhượng trách nhiệm trả tiền thâm niên cho ông chủ mới nhưng công nhân vẫn làm việc rất hăng hái. Họ sẽ được tính lương theo sản phẩm. Cả năm không có hàng làm nên lương quá bèo bọt. Tháng cuối năm này hàng ngập đầu, công nhân làm ngày làm đêm nhưng ai cũng hoan hỉ. Loan bảo là đã có lịch làm Tết. Ai làm trong những ngày này sẽ được tính gấp 3. Ngoài ra, ông chủ còn lì xì 100 ngàn đồng ngày mùng 1 Tết. Nhà Loan ở Vũng Tàu nên cô sẽ đăng ký ở lại làm, ra năm lãnh tiền thâm niên, tiền tăng ca chắc cũng được một khoản đáng kể.
Khát khao về Tết
| Giải đáp những lo ngại của công nhân Công ty F.S.L về việc liệu chủ mới có trách nhiệm trả tiền thâm niên cho công nhân không, bà Nguyễn Thị Dân, Trưởng phòng Tiền công - Tiền lương, Sở LĐTB&XH TP.HCM trấn an công nhân là không nên lo lắng. Điều 31 của Bộ luật Lao động đã quy định rõ: "Trong trường hợp sáp nhập, hợp nhất, chia tách doanh nghiệp, chuyển quyền sở hữu, quyền quản lý hoặc quyền sử dụng tài sản của doanh nghiệp thì người sử dụng lao động kế tiếp phải chịu trách nhiệm tiếp tục thực hiện hợp đồng lao động với người lao động. Trong trường hợp không sử dụng hết lao động hiện có thì phải có phương án sử dụng lao động theo quy định của pháp luật". |
Giới công nhân là thế, họ sẵn sàng bán sức lao động với bất cứ giá nào, miễn là chân chính. Những ngày cận Tết như thế này, biết bao người túa đi mua sắm nhưng công nhân lại cặm cụi thu lượm từng đồng. Đối với họ, đây là thời gian quan trọng nhất trong năm. Họ phải làm để "gom" mẻ cuối lấy tiền về quê. Vì thế, có những công nhân ngoài giờ làm việc ở công ty họ còn nhận thêm đồ về làm gia công, dù một sản phẩm họ làm ra chưa được 100 đồng. Nhưng "góp gió thành bão", họ cứ tích lũy dần dần...
Nhưng không phải công ty nào cũng có hàng cho công nhân làm. Hải, công nhân Công ty may mặc S.G.L vừa làm vừa chơi đã gần 3 tháng nay. Những ngày cuối năm này, công ty cho "vét" lại những lô hàng tồn đọng chứ chẳng có hợp đồng mới. Do vậy, công nhân nào chưa nghỉ hết phép năm, công ty khuyến khích nghỉ. Thấy bạn bè tăng ca ào ào, Hải cũng muốn "nhảy" qua công ty khác nhưng đã làm ở S.G.L ngót nghét 5 năm, ngoài số tiền thâm niên, những công nhân làm việc lâu năm như Hải còn được ưu tiên về các khoản trợ cấp khác nên cô không muốn bỏ.
Hằng tháng, Hải chỉ lãnh đúng lương cơ bản là 725 ngàn đồng. Những tháng đầu năm, công ty của Hải ăn nên làm ra, tháng nào cũng lãnh từ 1,8 đến 2 triệu đồng. Thấy đứa cháu con anh chị bên Đắk Lắk gần 5 tuổi mà không được đi học cô mới đem sang Bình Dương nuôi phụ. Học ở trường mẫu giáo, một tháng chỉ mất 250 ngàn đồng nên cuộc sống của Hải và cháu cũng tạm. Giờ Tết nhất đến nơi mà thu nhập thế này lấy đâu tiền cho hai cô cháu về quê. Tuần rồi, Hải xin làm thêm ở một cửa hàng tạp hóa. Ngoài giờ làm ở công ty, Hải ra đó bán hàng kiếm thêm vài trăm ngàn đồng cho đủ tiền xe. Hải tự tin nói rằng: "Chẳng sao, ra năm làm lại từ đầu".
Công nhân làm ở xưởng sản xuất Công ty T.H, KCN Sóng Thần tỉnh Bình Dương (trụ sở tại TP.HCM) cũng làm việc quần quật trong tháng cuối năm này để lấy tiền về quê đón Tết. Vì thế, khi tin tiền lương tháng 1 và tiền thưởng Tết Đinh Hợi ra năm mới trả bị rò rỉ ra ngoài, ngày 23/1, hơn 200 người đã đình công. Họ rất phẫn nộ nói rằng, đây là chiêu quen thuộc của các doanh nghiệp hòng giữ chân công nhân. Hương, làm ở xưởng này bức xúc: "Làm việc cả năm chỉ trông chờ vào tháng cuối, công ty làm như vậy khác nào cướp mất cái Tết của công nhân". Cơ quan chức năng đã xuống làm việc vào ngay chiều hôm đó và đại diện Ban giám đốc hứa sẽ trả đủ tiền lương, tiền thưởng cho công nhân vào ngày 31/1. Sang ngày hôm sau, công nhân đã vui vẻ đi làm trở lại.
Trao đổi về vấn đề này, bà Nguyễn Thị Dân, Trưởng phòng Tiền công - Tiền lương, Sở LĐTB&XH TP.HCM cho biết, mỗi công ty trả lương cho nhân viên vào một ngày nhất định. Nếu như ngày nghỉ Tết trước ngày phát lương thì nhân viên phải tuân thủ. Nhưng việc "cầm" tiền lương và tiền thưởng để giữ người lao động là không đúng. Sở đã nhắc nhở tất cả các doanh nghiệp trên địa bàn thành phố phải trả lương, thưởng cho nhân viên theo quy định của pháp luật.
Công việc cuối năm khiến cho công nhân "đầu tắt mặt tối". Họ không có thời gian chăm sóc bản thân, gia đình. Ai cũng phải tận dụng "tháng cao điểm" này chứ ra Tết thì hàng thưa thớt lắm. Có khi không có hàng, công ty sa thải công nhân lúc nào cũng chẳng thể biết được. Rút kinh nghiệm từ nhiều năm trước, giới công nhân tranh thủ thời gian về quê ăn Tết làm thêm vài bộ hồ sơ để ra năm lỡ bị sa thải còn có cái mà xin việc. Cuộc sống công nhân lúc nào cũng trong tình trạng bấp bênh như thế...
