Tỉ lệ sinh con thứ 3 trên địa bàn tỉnh hiện là 5,61%. Tuy nhiên, chỉ số này luôn tiềm ẩn nguy cơ tăng đột biến. Đây là những thách thức lớn với công tác dân số hiện nay, chưa kể đến việc sinh nhiều con gây tổn hại đến sức khỏe cho chính bà mẹ và trẻ sơ sinh, ảnh hưởng lớn đến chất lượng dân số...
Chăm sóc trẻ sơ sinh tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh.
Năm 2010 và 6 tháng đầu năm 2011, trong tổng số 27.445 trẻ em sinh ra trên địa bàn toàn tỉnh thì có gần 1.600 trẻ là con thứ 3 trở lên. Cụ thể như: Bình Liêu, số trẻ con thứ ba trở lên chiếm 19%, ở Hải Hà khoảng 15%... Điều đáng lo ngại là tình trạng sinh con thứ ba trở lên đang có xu hướng chuyển sang cả các thành thị, nơi người dân có mức thu nhập cao. Ở Móng Cái, tỷ lệ sinh con thứ ba năm 2010 vẫn còn hơn 8%. Còn ngay tại TP Hạ Long, 6 tháng đầu năm nay, có 13 trẻ là con thứ 3 trở lên.
Nguyên nhân của tình trạng này là do một số địa phương chưa chú trọng đúng mức đến công tác nâng cao chất lượng, cơ cấu dân số. Nhiều người còn hiểu sai hoặc cố tình hiểu sai về Pháp lệnh Dân số, cho rằng Nhà nước "không cấm sinh nhiều con mà tùy thuộc vào điều kiện, hoàn cảnh của gia đình...". Các nỗ lực tuyên truyền, vận động về Dân số - Kế hoạch hóa gia đình của các địa phương trên địa bàn tỉnh trong thời gian qua vẫn chưa xóa được tư tưởng "trọng nam, khinh nữ" của nhiều gia đình, dòng tộc. Nếu trước đây người nghèo hay đẻ nhiều con thì hiện nay nhiều gia đình có thu nhập cao, có "của ăn của để" lại muốn có thêm con, nhất là con trai. Thậm chí có gia đình có đủ cả trai cả gái vẫn muốn sinh thêm con. Trong khi đó, nhà nước hiện chưa có chế tài xử phạt những trường hợp sinh con thứ 3 trở lên mà chủ yếu dựa vào vận động, tuyên truyền, dẫn đến nhiều trường hợp vẫn cố tình vi phạm, thậm chí trong đó có cả cán bộ công chức.
Hơn nữa, điều này còn đáng lo vì tỉ lệ tăng dân số tự nhiên của một số địa phương chưa ổn định, có sự chênh lệch lớn về giới tính khi sinh. Theo số liệu thống kê của Bệnh viện Đa khoa tỉnh, năm 2010 và 6 tháng đầu năm 2011, tại đây có 155 trường hợp sinh con thứ ba. Theo Bác sĩ Mai Thanh Hằng, Trưởng Khoa sản, Bệnh viện Đa khoa tỉnh: "Sản phụ sinh đẻ nhiều lần có rất nhiều nguy cơ gây nguy hiểm cho bản thân bà mẹ và cả thai nhi. Tình trạng chửa ngoài tử cung, thai chết lưu, dị tật thai nhi thường xảy ra nhiều với phụ nữ trên 35 tuổi. Đặc biệt do sinh đẻ nhiều lần, cổ tử cung của phụ nữ giảm độ bền nên sự co hồi không trở lại bình thường sau đẻ như phụ nữ sinh ít con. Điều này dẫn đến nguy cơ đờ tử cung phải cắt tử cung; chảy máu trong và sau đẻ… nếu không được cấp cứu kịp thời, nguy cơ tử vong cao". Đứng trên góc độ sức khỏe, các chuyên gia y tế cũng cảnh báo rằng việc sinh nở nhiều lần sẽ khiến phụ nữ mau già và xuống sắc nhanh. Sau mỗi lần một đứa trẻ chào đời, cơ thể người mẹ sẽ có những ảnh hưởng nhất định như bị rạn da, mỡ thừa nhiều hơn, cơ bụng lỏng lẻo, cơ quan sinh dục dễ viêm nhiễm hơn… Một nghiên cứu gần đây cũng cho thấy, càng nhiều con, cha mẹ càng có nguy cơ béo phì, mắc các bệnh tiểu đường và bệnh mạch và vành…
Kinh nghiệm cho thấy, để công tác DS-KHHGĐ đạt hiệu quả thực sự, trong đó có việc nâng cao nhận thức của người dân về sinh ít con thì cần có sự vào cuộc tích cực của cả hệ thống chính trị và các ban, ngành, đoàn thể. Chị Nguyễn Thị Vinh, cán bộ chuyên trách Dân số xã Dực Yên (Đầm Hà), một xã làm khá tốt công tác dân số, nói: "Không chỉ cán bộ dân số mà cả các ngành, đoàn thể của xã, của thôn cũng phải tham gia công tác dân số, bám sát các cộng tác viên, các gia đình trên địa bàn để nắm tình hình, từ đó mới có biện pháp vận động, can thiệp kịp thời".