Với 105 trường hợp có liên quan đến công tác giải phóng mặt bằng (trong đó có 104 hộ dân và 1 tổ chức) ở dự án Khu đô thị mới Tây Ka Long (TP Móng Cái) thì có tới 36 phương án bồi thường cho hồ sơ có nguồn gốc giấy chứng nhận quyền sử dụng (GCNQSD) đất được cấp sau thời điểm UBND tỉnh có quyết định thu hồi đất để thực hiện dự án và 14 phương án được lập cho những trường hợp thuê đất không đủ điều kiện để bồi thường.
Dự án Khu đô thị mới Tây Ka Long được UBND tỉnh phê duyệt tại Quyết định số 4967 ngày 31-12-2003, do Công ty TNHH Ngọc Hà làm chủ đầu tư. Dự án có tổng diện tích trên 600.000m2, trong đó có trên 200.000m2 diện tích đất thuộc diện giải phóng mặt bằng với 104 hộ dân và 1 tổ chức có liên quan. Theo đó, số phương án bồi thường là 105 phương án. Qua kết quả xác minh của Thanh tra Nhà nước tỉnh, việc lập phương án bồi thường cho các hộ dân thuộc dự án có quá nhiều bất cập: 36 phương án cho hồ sơ nguồn gốc đất đã được cấp GCNQSD đất sau thời điểm UBND tỉnh có Quyết định thu hồi đất để thực hiện Dự án và 14 phương án thuê đất được lập với cùng một hạn mức đất ở.
Đất có GCNQSD sau quyết định thu hồi đất vẫn được bồi thường?
Để thực hiện dự án Khu đô thị mới Tây Ka Long, UBND tỉnh đã có Quyết định số 2230, ngày 6-7-2004 thu hồi trên 300.000m2 diện tích đất thuộc địa bàn phường Ninh Dương và Ka Long (TX Móng Cái nay là TP Móng Cái). Nhưng trong khoảng thời gian từ năm 2005-2007, thực hiện việc cấp đất ở cho dân và hợp thức hóa theo Chỉ thị 18, TX Móng Cái (trước đây) đã tiến hành cấp đất ở cho cả 36 trường hợp có diện tích đất nằm trong quy hoạch của dự án Tây Ka Long. Xuất phát từ nhiều mục đích và nguyên nhân khác nhau những thủ tục cấp GCNQSD đất của các hộ này có quá nhiều khuất tất.
Theo kết luận số 14 ngày 4-3-2009 của Thanh tra Nhà nước tỉnh, 36 trường hợp nêu trên được xác định là những trường hợp được địa phương cho thuê đất để làm nhà ở tạm, nuôi trồng thủy sản, thế nhưng trong quá trình sử dụng đã sử dụng không đúng mục đích, vượt diện tích được thuê và khi tiến hành làm thủ tục hợp thức hóa quyền sử dụng đất đã cố tình kê khai nguồn gốc, thời điểm, mục đích, diện tích sử dụng đất. Nhiều trường hợp trong quá trình làm thủ tục hợp thức hóa quyền sử dụng đất đã sử dụng giấy tờ không đúng để kê khai sai lệch nguồn gốc, thời điểm nhằm được cấp diện tích đất ở vượt do lấn chiếm mà không phải nộp tiền sử dụng đất hoặc chỉ phải nộp ít hơn so với quy định. Đơn cử như trường hợp hộ bà Trịnh Thị Bích, khu Hồng Kỳ, phường Ninh Dương. Với nguồn gốc đất do bố là Trịnh Văn Phấm thuê đất của phường Ninh Dương (trước đây là xã Ninh Dương) từ năm 1992, đến năm 1995 ông xây nhà và cho bà Bích làm quán bán hàng. Năm 2005, khi hợp thức hóa đất ở, bà Bích đã xin xác nhận đất gia đình được UBND xã cấp năm 1992 và dùng phiếu thu của xã để lập khống hồ sơ nhằm mục đích làm sai lệch nguồn gốc, thời điểm sử dụng đất để đủ điều kiện hợp thức hóa cấp GCNQSD đất và không phải nộp tiền sử dụng đất cho 160m2 đã được cấp (trong khi đó năm 1998 bà Bích đã được UBND huyện Hải Ninh cấp 1 ô đất với 150m2 tại khu quy hoạch dân cư tự xây thôn Lái Tái, phường Ninh Dương). Phương án bồi thường lập cho gia đình bà Bích là 196m2 đất ở. Hiện trạng đất tại thời điểm thu hồi, gia đình đã xây dựng nhà cấp 4 diện tích khoảng 40m2 và một số công trình kiến trúc khác. Hay trường hợp ông Trần Vi Sinh, khu Thượng Trung, phường Ninh Dương. Năm 1992 ông thuê đất của phường Ninh Dương để làm lò sản xuất gạch ngói. Năm 1995, do làm ăn thua lỗ ông không sản xuất nữa và cũng không trả lại đất cho địa phương mà sử dụng vào việc xây nhà ở và cho thuê. Năm 2006, ông làm thủ tục hợp thức hóa quyền sử dụng đất, ông đã dùng giấy tờ do UBND xã Ninh Dương cấp cho ông năm 1991 tại vị trí khác, làm sai lệch nguồn gốc đất nhằm đủ điều kiện hợp thức hóa không phải nộp tiền sử dụng đất. Khi đó UBND TX Móng Cái đã cấp GCNQSD đất cho gia đình ông với diện tích 240m2 đất ở, 1.470m2 đất nông nghiệp. Tại thời điểm lập phương án bồi thường, gia đình ông đã xây dựng 14 công trình kiến trúc trên phần diện tích xây dựng khoảng 700m2. Phương án bồi thường lập cho gia đình ông Sinh là 300m2 đất ở, 1.417m2 đất vườn liền kề đất ở.
Được biết vào thời điểm đó, UBND TX Móng Cái nay là TP Móng Cái đã có chủ trương thu hồi GCNQSD đất của các hộ nói trên nhưng khi lập phương án bồi thường, Ban Bồi thường GPMB vẫn căn cứ vào GCNQSD đất đã cấp để lập phương án. Phương án bồi thường sai, hậu quả kéo theo nhiều vẫn đề khác xung quanh dự án, thế nhưng ai sẽ đứng ra nhận trách nhiệm?
Những trường hợp thuê đất được bồi thường với một hạn mức đất ở
Trong tổng số các phương án đã được lập có 14 phương án (13 phương án của hộ gia đình và 1 phương án Chi hội CCB khu Hồng Phong) được phê duyệt có nguồn gốc đất do UBND xã Ninh Dương (nay là phường Ninh Dương) dùng quỹ đất công ích 5% cho các hộ dân thuê làm nhà tạm để ở và làm dịch vụ từ năm 1992-1993 với diện tích không quá 40m2. Tuy nhiên, khi tiến hành kiểm đếm và lập phương án bồi thường việc đo vẽ hiện trạng đất của các hộ đang sử dụng không xác định được mốc giới cụ thể mà căn cứ vào lời khai và sự xác định của các chủ hộ và hộ liền kề. Đó cũng là lý do mà hầu hết các phương án trong trường hợp này đều lấy chung một hạn mức đất ở. Đặc biệt có 2 trường hợp hộ ông Trịnh Văn Mau và bà Nguyễn Thị Tỉnh, tổ công tác không tiến hành đo vẽ mà cùng với gia đình xác định diện tích mỗi hộ 300m2 theo hạn mức đất ở tại khu vực. Trên cơ sở đó lập phương án bồi thường cho mỗi hộ là 300m2 đất.
Với việc kiểm đếm lập phương án bồi thường cho Dự án Khu đô thị mới Tây Ka Long kéo dài trong nhiều năm, nên lẽ ra UBND TX Móng Cái lúc đó phải phân định rạch ròi thời điểm từ tháng 7-2007 trở về trước, những trường hợp thuê đất sẽ không đủ điều kiện để bồi thường mà chỉ sau thời điểm đó, tức là khi Nghị định 84 của Chính phủ có hiệu lực những trường hợp thuê đất mới được lập phương án bồi thường. Hậu quả là UBND TP Móng Cái đã có những quyết định phê duyệt chưa đúng với quy định về chính sách bồi thường GPMB. Và việc đánh đồng phê duyệt các phương án có cùng một hạn mức đất ở như nhau là hoàn toàn không hợp lý.
Lời kết
Chính từ những sai phạm trong quá trình xác định nguồn gốc đất để tiến hành cấp GCNQSD đất cho các hộ dân và việc áp dụng sai chính sách bồi thường đã dẫn đến việc xây dựng các phương án bồi thường không đúng. Việc làm hiện nay mà UBND TP Móng Cái và các ngành chức năng đang tiến hành đó là rà soát lại các đối tượng nằm trong diện bồi thường giải phóng mặt bằng, xác định lại nguồn gốc đất để xây dựng các phương án bồi thường. Tuy nhiên, hệ lụy của vấn đề này đã ảnh hưởng quá lớn đến dư luận, uy tín của nhiều cán bộ, công chức và gây thiệt hại hàng tỷ đồng cho Nhà nước và doanh nghiệp. Dự án nếu “thuận buồm, xuôi gió” đã được khép lại hơn 2 năm trước đây, thế nhưng với những gì đang diễn ra chắc chắn tiến độ của dự án vốn đã chậm so với kế hoạch thì nay còn phải kéo dài nhiều hơn nữa.
