Khu kinh tế cửa khẩu Móng Cái được Chính phủ cho phép áp dụng thí điểm chính sách ưu đãi từ năm 1996 theo Quyết định 675/TTg. Sau một thời gian xây dựng, phát triển, đến nay Móng Cái cơ bản hình thành được các phân khu chức năng như: Khu thương mại (chợ, kho tàng, bến bãi xuất nhập hàng hoá); khu du lịch (bãi biển, nhà hàng, khách sạn…); khu công nghiệp; khu vui chơi giải trí.
Bốc xếp hàng hoá tại cửa khẩu tiểu ngạch Ka Long. 
Đến nay đã có 1.051 doanh nghiệp hoạt động XNK qua khu vực Móng Cái, trong đó lĩnh vực chuyển khẩu, tạm nhập tái xuất và kinh doanh kho ngoại quan có 72 doanh nghiệp (42 doanh nghiệp trong tỉnh, 30 doanh nghiệp tỉnh ngoài). Hiện Móng Cái có 309 DN (4 DN có vốn nhà nước, 285 Công ty TNHH, 20 HTX) và trên 100 DN trong và ngoài tỉnh có chi nhánh hoạt động tại Móng Cái. Nhờ sự phát triển mạnh của hệ thống chợ, trung tâm thương mại, hiện có 5.128 hộ kinh doanh cá thể (trong đó 1.079 hộ người nước ngoài). Cơ sở vật chất phục vụ hoạt động thương mại ở Móng Cái cũng rất phát triển, phong phú.
Những năm qua, hoạt động thương mại, XNK qua khu vực Móng Cái liên tục phát triển, có bước tăng trưởng cao. Tổng kim ngạch XNK hàng hoá qua cửa khẩu Móng Cái trong 5 năm (2001-2006) đạt trên 6.000 triệu USD. Năm 2007, xuất khẩu qua khu vực Móng Cái lên tới 1.764 triệu USD, nhập khẩu là 511 triệu USD, giá trị hàng tạm nhập tái xuất, tạm xuất tái nhập, kho ngoại quan, chuyển khẩu đạt 881 triệu USD. Quý I-2008, hoạt động XNK ở Móng Cái tiếp tục giữ được nhịp độ sôi động với tổng kim ngạch đạt 730 triệu USD. Số thu ngân sách của Móng Cái năm 2007 đạt trên 1.200 tỷ đồng (tăng gần gấp 3 so với năm 2006); quý I-2008, đạt khoảng 475,9 tỷ đồng (bằng 253% so với cùng kỳ).
Tuy nhiên, thời gian tới, nhất là trong bối cảnh nước ta hội nhập sâu rộng với thế giới, hoạt động thương mại, XNK ở Móng Cái đứng trước nhiều thách thức. Đó là thị trường thế giới liên tục có những biến động khó lường về cung - cầu và giá cả hàng hoá. Hàng hoá XNK của tỉnh ngày càng phải cạnh tranh gay gắt hơn, việc thâm nhập và mở rộng thị trường ở Trung Quốc cũng khó khăn hơn, vì nước bạn và chúng ta có nhiều sản phẩm tương đồng, sức cạnh tranh hàng hoá của ta còn hạn chế. Hàng xuất khẩu của nước ta thời gian qua chủ yếu là khoáng sản, nguyên nhiên vật liệu, thuỷ sản; hàng tiêu dùng xuất khẩu chiếm tỷ trọng thấp; trong khi thời gian tới nước ta đang dần hạn chế việc xuất khẩu khoáng sản...
Theo lộ trình, Khu mậu dịch tự do ASEAN - Trung Quốc sẽ hoàn thành việc xây dựng vào năm 2010. Khi đó, hoạt động thương mại phải theo thông lệ quốc tế và quy ước của khu mậu dịch tự do và từ đó hàng hoá ở khu mậu dịch tự do sẽ được áp dụng mức thuế suất là 0%. Cùng với đó, việc Trung Quốc đang xây dựng hành lang kinh tế Nam Ninh - Singapo cũng sẽ là thách thức lớn cho sự phát triển thương mại của Móng Cái sau năm 2010. Theo dự báo, khi đó nhiều khả năng hàng hoá sẽ được xuất khẩu qua các cảng biển lớn và vận chuyển theo các tuyến đường sắt, đường cao tốc… Vì vậy, nếu không có sự chuẩn bị chu đáo, thì Móng Cái sẽ mất đi điều kiện thuận lợi về vị trí địa lý.
Bên cạnh đó, kết cấu hạ tầng phục vụ hoạt động thương mại - XNK ở Móng Cái hiện cũng còn nhiều bất cập. Cửa khẩu Móng Cái đã xuống cấp, bãi kiểm tra hàng hoá thường xuyên bị quá tải. Đặc biệt thời gian gần đây, tình trạng có quá nhiều thuyền, đò chở hàng hoá bị ách tắc trên sông Ka Long do trọng tải quá lớn, năng lực của các bến hạn chế và nước sông quá cạn đã ảnh hưởng lớn đến hoạt động XNK. Trong khi đó, việc vận chuyển hàng hoá bằng đường bộ ra Móng Cái sẽ gặp khó khăn do việc thi công nâng cấp QL18A đoạn Mông Dương - Móng Cái diễn ra trong thời gian dài, tiến độ thi công cảng Dân Tiến lại rất ì ạch.
Trong công tác quản lý, thời gian qua có nhiều cơ quan quản lý buôn bán qua biên giới nhưng trách nhiệm chưa rõ ràng, hoạt động còn chồng chéo. Tình trạng này vừa ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động thương mại - XNK, vừa tạo kẽ hở cho các đối tượng buôn lậu lợi dụng. Để phát triển Móng Cái thành khu kinh tế cửa khẩu năng động, khu mậu dịch tự do theo lộ trình chung, cùng với việc thực hiện đề án thành lập TP Móng Cái, rất cần có sự nghiên cứu tổng thể để đề ra chiến lược phát triển thương mại - XNK cho TP Móng Cái tương lai.
