Thành lập từ 4-2005, với chức năng nhiệm vụ là cơ quan tham mưu, giúp UBND tỉnh về công tác đối ngoại và quản lý biên giới lãnh thổ quốc gia; đồng thời là cơ quan thường trực của tỉnh về công tác phân giới cắm mốc trên biên giới đất liền Việt Nam - Trung Quốc, mặc dù gặp không ít khó khăn về cơ sở vật chất, nhân lực, song với sự quyết tâm nỗ lực, đoàn kết cao, đến nay tổ chức bộ máy của Sở Ngoại vụ ngày càng ổn định, nâng cao về trình độ, chuyên môn, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao.
5 năm qua, thành tích nổi bật của CBCC ngành Ngoại vụ tỉnh là việc xây dựng các văn bản quản lý, cải cách hành chính lĩnh vực hoạt động đối ngoại, từ đó góp phần phối hợp và giải quyết kịp thời những khó khăn, vướng mắc phát sinh; tham mưu cho UBND tỉnh ra những chính sách phù hợp, tạo môi trường đối ngoại thuận lợi cho hoạt động hợp tác đầu tư thương mại, du lịch của tỉnh và giúp cho việc quản lý hoạt động của người nước ngoài trên địa bàn tỉnh ngày càng chặt chẽ hơn. Đây cũng là cơ sở vững chắc giúp Sở thực hiện tốt nhiệm vụ phát triển quan hệ quốc tế, nhiệm vụ ngoại giao phát triển kinh tế - văn hoá, tham gia vào các đoàn xúc tiến kinh tế đối ngoại của tỉnh... Trong 5 năm qua, Sở đã chủ trì, phối hợp với các ngành liên quan tham mưu cho tỉnh tăng cường mối quan hệ hợp tác với các đối tác truyền thống, như: Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây, Hải Nam, Vân Nam (Trung Quốc); tỉnh Gang Won (Hàn Quốc), 3 địa phương của Cộng hoà Belarus; đồng thời tiếp tục mở rộng quan hệ đối ngoại với đối tác khác. Với sự chu đáo trong công tác tham mưu, chuẩn bị đầy đủ các tài liệu làm việc, Sở đã giúp tỉnh tham gia thành công ở các diễn đàn hợp tác giữa các địa phương trong khu vực, như: Hợp tác giữa 4 tỉnh Việt Nam và Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây; diễn đàn hợp tác giữa Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh và Lào Cai với tỉnh Vân Nam (Trung Quốc), trong khuôn khổ “Hai hành lang, một vành đai giữa hai nước Việt - Trung”; diễn đàn hợp tác du lịch khu vực Đông á, hợp tác du lịch “tam giác di sản”. Bên cạnh đó, việc đẩy mạnh công tác cải cách và đơn giản hóa thủ tục hành chính đã giúp Sở thực hiện tốt việc thẩm định, tham mưu cử các đoàn của tỉnh đi công tác nước ngoài một cách kịp thời, chính xác, trong đó nhiều đoàn có quy mô, số lượng lớn, do các đồng chí lãnh đạo chủ chốt của tỉnh dẫn đầu. Tính từ 2006 đến hết năm 2009, toàn tỉnh đã có gần 700 đoàn đi nước ngoài với tổng số 4.284 lượt người. Sở cũng phối hợp với các bộ, ngành T.Ư và địa phương đón trên 200 đoàn khách quốc tế với hơn 3.500 lượt người đến thăm, làm việc tại Quảng Ninh, trong đó nhiều đoàn đã trực tiếp bầu chọn cho Vịnh Hạ Long là một trong bảy kỳ quan thiên nhiên thế giới. Nhờ việc đẩy mạnh các hoạt động này, Sở Ngoại vụ đã góp phần giúp Quảng Ninh phát triển về xuất nhập khẩu, nâng cao năng lực cạnh tranh hàng hoá, dịch vụ, góp phần thu hút đầu tư nước ngoài vào địa bàn tỉnh ngày càng tăng: Năm 2005 thu hút đầu tư nước ngoài vào địa bàn tỉnh được trên 80 triệu USD, đến năm 2008 tăng lên hơn 500 triệu USD; năm 2009, mặc dù tình hình kinh tế thế giới khủng hoảng, song vẫn có nhiều doanh nghiệp, dự án đầu tư vào Quảng Ninh. Một thành công nữa của Sở Ngoại vụ phải kể đến là trong công tác phân giới cắm mốc (PGCM), mặc dù đây là nhiệm vụ vô cùng khó khăn, phức tạp. Với vai trò là cơ quan thường trực của BCĐ PGCM của tỉnh, Sở đã lãnh đạo, chỉ đạo Nhóm PGCM số 12 (gồm các cán bộ được trưng dụng từ các ngành, địa phương) bám sát chỉ đạo của T.Ư, của tỉnh, phối hợp chặt chẽ với nhóm PGCM của nước bạn để hoàn thành phân giới, xây dựng, cắm các cột mốc biên giới; tổ chức tuyên truyền kết quả và ý nghĩa lịch sử của công tác PGCM cho cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân. Đến nay, công tác PGCM trên đất liền tuyến biên giới Việt - Trung đã hoàn thành đoạn trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh. Việc xác định đường biên trên đất liền giữa 2 nước đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc quản lý và phát triển. Quảng Ninh được T.Ư đánh giá là một trong ba tỉnh trên tuyến biên giới Việt - Trung đạt kết quả cao nhất trong công tác PGCM. Sở Ngoại vụ còn phối hợp với các ngành, đoàn thể tổ chức tốt các hoạt động liên quan đến người Việt Nam ở nước ngoài, tạo điều kiện để bà con kiều bào về làm ăn, sinh sống tại Quảng Ninh, giới thiệu các doanh nghiệp kiều bào hiện đang đầu tư, kinh doanh tại tỉnh tham gia Hiệp hội doanh nhân Việt Nam ở nước ngoài. Trong 5 năm qua, Sở đã phối hợp với các cơ quan liên quan làm thủ tục, hướng dẫn hơn 100 đoàn phóng viên, báo chí nước ngoài từ nhiều nước trên thế giới đến hoạt động tại tỉnh, nhằm đẩy mạnh công tác tuyên truyền thông tin đối ngoại theo chỉ đạo của Đảng, Nhà nước; quảng bá hình ảnh của Quảng Ninh và Hạ Long đến với bạn bè, cộng đồng quốc tế. Sở Ngoại vụ luôn xác định lực lượng cán bộ công chức của Sở phải giỏi về trình độ, nghiệp vụ để nhìn nhận, giải quyết các vấn đề một cách sâu sắc. Do vậy, ngay khi mới thành lập, Sở đã chú trọng vào công tác nhân sự, đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên, tạo điều kiện để CBCC đi học các lớp nâng cao trình độ, đảm bảo “Cán bộ làm công tác đối ngoại phải biết ít nhất 2 ngoại ngữ, thành thạo 1 ngoại ngữ”. Hiện nay, Sở đã có một lực lượng biên, phiên dịch viên hùng hậu các tiếng: Anh, Trung, Nhật, Hàn...
Hướng tới kỷ niệm 65 năm Ngày truyền thống ngành ngoại giao 28-8 (1945-2010), CBCC Sở Ngoại vụ tiếp tục nỗ lực thi đua, tập trung thực hiện có hiệu quả các nhiệm vụ trong năm 2010. Đó là: Đẩy mạnh các hoạt động đối ngoại, ngoại giao phục vụ hội nhập kinh tế quốc tế và phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, thông qua tham gia các chương trình trọng điểm xúc tiến kinh tế đối ngoại của tỉnh; đẩy mạnh quan hệ về chất với các địa phương đã thiết lập quan hệ hợp tác, trong đó tập trung vào các nội dung kỷ niệm 60 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt - Trung…; tiếp tục tham mưu cho tỉnh tăng cường và củng cố tình hữu nghị với nhân dân các nước, các khu vực và tổ chức trên thế giới, để vận động, thúc đẩy thu hút vốn ODA, viện trợ phi chính phủ nước ngoài phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh; triển khai thực hiện nghiêm túc các hiệp định về quy chế quản lý biên giới đất liền, góp phần xây dựng biên giới Việt - Trung thành biên giới hoà bình, ổn định và cùng phát triển...
