Hơn 10 năm qua tỉnh ta đã thu hút được nhiều dự án do các nhà đầu tư trong và ngoài nước đến đầu tư vào các lĩnh vực sản xuất, dịch vụ, du lịch góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế trên địa bàn. Nhiều dự án đã được triển khai nhanh chóng và đưa vào sản xuất kinh doanh, bước đầu mang lại hiệu quả kinh tế cao.
Các dự án đầu tư xây dựng kinh doanh hạ tầng đã và đang tạo ra những cải thiện đáng kể về diện mạo cảnh quan đô thị, hạ tầng các khu du lịch ngày càng hiện đại, khang trang góp phần đưa vị thế của tỉnh lên tầm cao mới.
Một khu phố mới của dự án khu đô thị Vựng Đâng (TP Hạ Long) do Công ty Cienco 5 làm chủ đầu tư.
Đến nay, trên địa bàn tỉnh đã có trên 2.300 dự án đầu tư sản xuất, kinh doanh dịch vụ, du lịch. Trong đó có 98 tổ chức doanh nghiệp đầu tư kinh doanh hạ tầng 2.329,8 ha đất. Tập trung lớn nhất là ở thành phố Hạ Long với 54 doanh nghiệp đầu tư 1.296,8 ha; thị xã Cẩm Phả 17 doanh nghiệp đầu tư 198,3 ha; Vân Đồn 6 tổ chức đầu tư 506,6 ha... Một số doanh nghiệp như Công ty Âu Lạc đã hoàn thành dự án đầu tư 100 ha với toàn bộ quỹ đất được đưa vào sử dụng và chuyển nhượng cho nhiều nhà đầu tư thứ cấp. Hiện nay Công ty đang mở rộng đầu tư thêm dự án khu dân cư phía Đông Nam Tuần Châu rộng 80 ha; hoàn thành đưa vào sử dụng Cảng tàu khách dài gần 2.000m đảm bảo cho các loại tàu cỡ lớn vào cập cảng. Công ty hiện đang gấp rút hoàn thành sân gôn 36 lỗ với diện tích 245 ha được tôn tạo từ độ sâu 15m so với mặt nước biển, đưa tổng diện tích đầu tư tại Đảo Tuần Châu lên 710 ha, tăng gần gấp ba lần so với diện tích Đảo Tuần Châu cũ. Đến thời điểm này có thể khẳng định đây là một dự án thành công mang lại hiệu quả toàn diện về kinh tế - xã hội. Hay Dự án Khu đô thị Hùng Thắng của Công ty Đầu tư Phát triển sản xuất Hạ Long với diện tích đầu tư 204 ha đã hoàn thành, bàn giao đưa vào sử dụng con đường rộng 42m, dài 4.200m (năm 2003). Hiện Công ty đã sử dụng và chuyển nhượng gần 50% quỹ đất. Đặc biệt, Dự án Đường bao biển Lán Bè - Cột 8, diện tích 85 ha của Tổng Công ty Xây dựng Licogi; Dự án Đường bao biển Vựng Đâng 27,5 ha; Dự án Cao Xanh - Hà Khánh 50 ha của Công ty Cenco 5 đều đã được hoàn thành đưa vào sử dụng hết toàn bộ quỹ đất, mở ra khoảng không gian đô thị bền vững về môi trường của các vùng đất sình lầy ven biển. Cái được lớn nhất của các dự án trên là giải quyết đền bù giải phóng mặt bằng (GPMB), tập trung nguồn lực đầu tư cơ sở hạ tầng theo hướng hiện đại, phù hợp với yêu cầu cuộc sống nên đã nhanh chóng sử dụng hết quỹ đất, mang lại giá trị địa tô chênh lệch cao cho chủ dự án, đáp ứng nhu cầu về nhà đất cho một bộ phận lớn nhân dân.
Tuy vậy, kết quả thu được chưa tương xứng với số dự án đã đầu tư. Hiện tại có khoảng 80% dự án trên địa bàn tỉnh đang trong giai đoạn triển khai đầu tư thực hiện, nhưng hầu hết các dự án đầu tư chưa theo kịp với tiến độ bồi thường GPMB do tình trạng hoạt động kém lành mạnh, đóng băng của thị trường bất động sản, làm hạ nhiệt giá đất, do bất cập về môi trường pháp lý và cơ chế chính sách. Nhiều nhà đầu tư còn thiếu vốn, năng lực tổ chức thực hiện yếu kém, có không ít những dự án lập nên (chờ đối tác) để chuyển nhượng thu một khoản tiền chênh lệch lớn. Sự chờ đợi với nhiều lý do khác nhau đã hình thành các thuật ngữ ‘’quy hoạch treo’’, ‘’dự án treo”, ‘’giải toả treo’’. Theo kết quả kiểm tra đợt 1 trên địa bàn toàn tỉnh hiện có 7 “quy hoạch treo’’ với diện tích 272,7 ha được các cấp có thẩm quyền phê duyệt nhưng chưa thực hiện việc thu hồi đất, do vậy nhân dân trong khu vực quy hoạch có tâm lý không yên tâm đầu tư, mở rộng sản xuất. Vì vậy UBND tỉnh đã quyết định huỷ bỏ 6 dự án quy hoạch “treo”, và gia hạn đến 31-12-2007 cho Dự án quy hoạch đỉnh núi Hạ Long với diện tích 6,4 ha.
Đối với ‘’dự án treo’’ là loại dự án đã hoàn thành việc bồi thường GPMB, đã được bàn giao đất tại thực địa nhưng chưa triển khai xây dựng, hoặc tiến độ triển khai thực hiện không đúng quy định. Toàn tỉnh có 35 dự án với diện tích 351,98 ha. UBND tỉnh đã quyết định thu hồi đất của 20 dự án với diện tích 232,45 ha; gia hạn thực hiện cho 14 dự án đang thực hiện san lấp mặt bằng, xây dựng hạ tầng kỹ thuật với diện tích 68,23 ha.
Riêng đối với dự án “giải toả treo’’ trên địa bàn tỉnh có 56 dự án với diện tích 990,56 ha, phần lớn trong tình trạng kéo dài thời gian GPMB làm chậm tiến độ thực hiện dự án từ 2-5 năm so với phương án được duyệt. Nguyên nhân là do vướng mắc về giá đền bù, các hộ dân đòi nâng giá đền bù quá cao, vượt khỏi cơ chế cho phép nên không thực hiện việc bàn giao mặt bằng cho chủ dự án, một số hộ dân lấn chiếm, chia tách, chuyển nhượng đất trái phép để có được nguồn thu lớn từ việc đền bù của chủ dự án. Mặt khác, việc bồi thường tái định cư chưa đi trước một bước, chưa đảm bảo công khai minh bạch, gây trở ngại cho việc GPMB. Ngoài ra, phải kể tới nguyên nhân là do ban đền bù GPMB (gồm chủ dự án và cán bộ chuyên trách của địa phương) chưa phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương để kịp thời tháo gỡ những khó khăn vướng mắc, làm cho khâu tổ chức thực hiện nhiều dự án bị buông lỏng, phó thác cho chủ dự án “tự biên tự diễn ‘’ việc GPMB. Để khắc phục tình trạng giải toả treo, UBND tỉnh đã quyết định thu hồi 13 dự án với diện tích 614,11 ha; gia hạn cho 41 dự án diện tích 348,18 ha.
Như vậy thông qua việc kiểm tra, toàn tỉnh đã thu hồi 40 dự án, quy hoạch đầu tư kinh doanh hạ tầng với tổng diện tích 1.112,8 ha, chiếm 47% số dự án đầu tư kinh doanh hạ tầng đã phê duyệt đầu tư.
Tuy việc thu hồi các dự án “quy hoạch treo”, “dự án treo”, “giải toả treo” là một động thái tích cực của cấp uỷ, chính quyền và các ngành chức năng của tỉnh nhằm lập lại trật tự mới trong hoạt động đầu tư. Nhưng nhiều vấn đề đang phát sinh phải giải quyết sau thu hồi dự án. Trước hết là giải quyết các mối quan hệ của nhân dân vùng dự án chịu ảnh hưởng về quyền sử dụng đất, quyền định cư. Sau đó là xác định giá trị tài sản đã đầu tư trên đất của các dự án có quyết định thu hồi. Đây là công việc vừa mang tính chất hành chính vừa mang tính chất kinh tế, xã hội và nhân văn, nhằm giải quyết hợp lý các quyền lợi về kinh tế cho các nhà đầu tư, vừa tạo ra sự ổn định về đời sống mọi mặt cho nhân dân vùng dự án.
Được biết UBND tỉnh đã có chủ trương chỉ đạo xử lý đối với các dự án đã bị thu hồi đất. Cụ thể: Các hộ dân nằm trong vùng quy hoạch và dự án bị thu hồi, được giải quyết cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ) theo quy định. Những chủ đầu tư có tâm huyết và thực sự có năng lực đầu tư thì phải có văn bản xin hoãn quyết định thu hồi đất dự án. Đối với các dự án phải thu hồi, UBND tỉnh đã chỉ đạo các địa phương thành lập hội đồng kiểm đếm định giá và phê duyệt giá trị tài sản đã đầu tư trên đất làm căn cứ cho việc hoàn trả các chi phí hợp lý đã đầu tư vào đất của các chủ đầu tư. Trong đó: Các dự án thu hồi giao cho UBND các huyện, thị xã, thành phố quản lý thì việc chi trả do nguồn ngân sách địa phương tự cân đối từ nguồn thu cấp quyền sử dụng đất hoặc các nguồn thu hợp pháp khác để thực hiện; các dự án thu hồi giao cho Trung tâm Phát triển quỹ đất (thuộc Sở Tài nguyên và Môi trường) thì Trung tâm PTQĐ có trách nhiệm phối hợp với các địa phương xác định tổng hợp các chi phí đã đầu tư vào đất của từng dự án, đề xuất về nguồn vốn, phương thức chi trả để báo cáo UBND tỉnh xem xét giải quyết.
Những giải pháp trên nếu được tổ chức thực hiện tốt sẽ tạo bước chuyển biến mới, làm lành mạnh thêm môi trường đầu tư của tỉnh, vì vào thời điểm này những dấu hiệu về sự tụt hạng năng lực cạnh tranh đối với môi trường đầu tư đã xuống tới điểm giới hạn. Vì vậy những giải pháp trên là kịp thời và cần thiết, nhưng vẫn chưa đủ để hạ dàn tất cả các dự án treo. Để đảm bảo tính hữu hiệu của các giải pháp, tỉnh cần tập trung giải quyết trước tiên vấn đề cải cách thủ tục và thể chế hành chính từ tỉnh xuốngcác cấp địa phương. Sự nhũng nhiễu, vô cảm của một bộ phận cán bộ đã và đang là nguyên nhân chính gây ách tắc, làm nản lòng nhiều nhà đầu tư. Vì vậy cần gắn với việc kiểm tra thi hành công vụ của các ban, ngành chức năng để lập lại trật tự kỷ cương trong quản lý. Tập trung chỉ đạo đẩy nhanh hoàn thành việc cấp và cấp lại giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho các loại đất, thửa đất trên địa bàn, đưa việc quản lý đất đai vào ổn định, tạo tiền đề nâng cao nguồn lực đất đai làm cán cân cho việc phát triển bền vững kinh tế - xã hội của tỉnh.
