Các ngân hàng (NH) đang chạy đua mở sàn vàng (SV) - "sân chơi" cao cấp với nhiều rủi ro - trong khi nhiều người tham gia lại chưa được hỗ trợ kiến thức để tham gia và công cụ để giảm thiểu rủi ro.
Mặc dù các SV đều có khuyến cáo người kinh doanh phải đối mặt với rủi ro rất lớn nhưng về mặt lý thuyết, lợi nhuận và rủi ro ngang nhau nên vẫn có nhiều người đổ tiền vào SV.
Chạy đua mở sàn
Sau NH Á Châu với SV Sài Gòn hoạt động từ tháng 5-2007, đến nay đã có thêm ba SV mới: TP.HCM có thêm SV của NH Việt Á; Hà Nội có SV SJC - HASC, SV VNS Phố Wall. Dự kiến đến tháng 9-2008 SV của Eximbank, NH Đông Á và NH Phương Nam đi vào hoạt động. NH Sài Gòn Thương Tín cũng ráo riết chuẩn bị SV.
Đã có sự cạnh tranh giữa các SV. Thay vì phải "chơi" với bước nhảy 50 lượng (50, 100, 150 lượng…) như của SV ACB, SV Việt Á chỉ áp dụng "bước nhảy" 10 lượng. Lãi suất cho vay vàng của Việt Á chỉ 6%/năm, VND là 19%/năm trong khi một số sàn khác từ 6,5-12% với vàng và 21%/năm với VND.
Mở SV, chủ sàn có hai cái lợi: thu phí giao dịch và cho vay vàng hoặc VND để người tham gia đầu cơ vàng. Với cách cho vay gấp 14 lần vốn tự có, doanh số cho vay là rất lớn, lại an toàn. Ngoài ra, chủ sàn là các NH còn có được nguồn vốn rẻ từ tiền ký quỹ của người tham gia SV.
Rủi ro do… đoán giá vàng
| Quá nhiều rủi ro Người kinh doanh SV có thể bị những rủi ro do luật chơi của sàn. Hiện sàn hoạt động theo giờ hành chính trong khi thời điểm giá vàng biến động mạnh nhất thường xảy ra trong đêm ở VN, khi thị trường Mỹ hoạt động. Trong khi đó, hợp đồng cho phép NH có thể xử lý ngay hợp đồng mà không cần hỏi ý kiến khi tỉ lệ ký quỹ của người tham gia xuống dưới mức quy định. Vì vậy, nhiều trường hợp sáng ra đến sàn thì hợp đồng của mình đã… xong rồi. Ngoài ra, NH cũng được đơn phương thay đổi hạn mức tín dụng, tỉ lệ ký quỹ, tỉ lệ xử lý, lãi suất, phí... Vì vậy nếu người tham gia không cập nhật kịp thời thông tin có thể bị rủi ro. Theo các chuyên gia, các SV nên đưa vào nhiều nghiệp vụ để giúp người kinh doanh giảm thiểu rủi ro. |
Dù các SV đang cạnh tranh nhưng hầu hết đều bỏ qua công đoạn quan trọng là tư vấn và đào tạo kỹ năng cho người tham gia, đặc biệt là cách phòng ngừa rủi ro. Một chuyên gia nói chủ sàn không dại gì tư vấn để tránh bị đổ thừa khi người kinh doanh bị rủi ro. Các sàn chỉ trang bị màn hình để người tham gia theo dõi diễn biến giá vàng, chứng khoán, dầu, tỉ giá hối đoái... Cũng có sàn lập bản tin tài chính tiền tệ nhưng ngay cả việc đọc và hiểu hết các chỉ số này cũng là một việc khó với nhiều người.
Ông V.T.H., tham gia SV, cho biết khi các thông tin về diễn biến chính trị, kinh tế thế giới chạy trên màn hình để đến được người kinh doanh ở VN thì thị trường thế giới đã… đi rất xa rồi. Nhiều người tham gia trên SV nói thị trường thế giới bị chi phối bởi hàng loạt yếu tố bất ngờ như khủng bố, chiến tranh, thiên tai...
Không ít người không hiểu hết đằng sau những đồ thị biến động giá là gì, các chỉ số kinh tế của các nước được công bố hằng ngày ảnh hưởng thế nào đến giá vàng. Mà chỉ số thì rất nhiều: chỉ số hàng đầu, CPI hạt nhân, chỉ số thị trường nhà đất, chỉ số niềm tin, doanh số bán lẻ, doanh số bán buôn, đơn hàng mới… chứ không chỉ có giá tiêu dùng như ở VN.
Vì vậy, nhiều người kinh doanh bên cạnh đoán xu hướng của thị trường cũng đã chịu khó học cách phòng ngừa rủi ro như cắt lỗ. Nhưng những lời khuyên về phòng ngừa rủi ro này chủ yếu được biết đến thông qua một số trang web hơn là do người kinh doanh tự tính toán hoặc được tư vấn đầy đủ.
Đầu cơ hay đầu tư?
Người kinh doanh trên SV chủ yếu mua vào hay bán ra một lượng vàng để làm "biến dạng" cung - cầu, từ đó tạo ra chênh lệch giá để hưởng lợi. Hoạt động đầu cơ được tiếp sức từ các NH khi nơi này có thể cho vay gấp 14 lần số vốn tự có của người kinh doanh. Nhưng chỉ cần giá vàng biến động không như người kinh doanh dự đoán thì phải bổ sung cho đủ, nếu không NH sẽ xử ngay số vàng/tiền đó để thu nợ.
Theo các chuyên gia, cũng là "lướt sóng" để kiếm lợi nhuận, nhưng hoạt động trên SV khác những người "lướt sóng" trên sàn chứng khoán vì những người này là một phần của thị trường vốn khi họ mua vào hay bán ra các chứng khoán của các công ty. Còn với những người mua/bán vàng trên SV, chủ yếu là đầu cơ bằng tiền vay NH. Số vàng đó cũng không thể chuyển thành vốn để phục vụ nền kinh tế.
Vì vậy, một số NH có ý định mở SV cũng cân nhắc về tác động của SV với nền kinh tế và những hệ lụy của nó với người tham gia. Không ít đơn vị cho biết phải tranh thủ mở SV khi các quy định về pháp lý chưa rõ ràng, nếu không sau này sẽ khó mở được SV.
Gần đây, NH Nhà nước cũng đã lập đoàn khảo sát hoạt động của SV với mục đích tìm các biện pháp quản lý hoạt động kinh doanh vàng, góp phần bình ổn thị trường vàng và hạn chế rủi ro cho xã hội. Hiện dự thảo quy chế hoạt động của SV đang được Hiệp hội Kinh doanh vàng soạn thảo và sẽ trình NH Nhà nước.
