Môi trường mang ý nghĩa sống còn với Vịnh Hạ Long. Nó tác động trực tiếp tới tất cả các giá trị cảnh quan, đa dạng sinh học, hệ sinh thái cho đến môi trường du lịch. Chính vì thế, ngay từ khi được UNESCO công nhận Di sản thiên nhiên thế giới lần đầu tiên (1994), vấn đề bảo vệ, gìn giữ môi trường của Vịnh Hạ Long đã trở thành mối quan tâm đặc biệt của không chỉ UNESCO mà còn của nhiều tổ chức quốc tế như Chương trình Phát triển LHQ (UNDP), Tổ chức Bảo tồn động, thực vật quốc tế (FFI), Tổ chức Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA)… Nhiều dự án đã được các tổ chức quốc tế tài trợ cho việc tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng bảo vệ, giữ gìn môi trường Vịnh Hạ Long, thu gom, xử lý rác thải, trồng và bảo vệ rừng ngập mặn. Một trong những mối lo ngại tác nhân ảnh hưởng đến môi trường chính là nước thải, rác thải.
Trong những năm qua, cùng với sự quan tâm của các bộ, ngành Trung ương, Tỉnh uỷ, UBND tỉnh đã ban hành nhiều nghị quyết, quyết định chỉ đạo tăng cường bảo vệ, gìn giữ môi trường Vịnh Hạ Long, liên quan đến các nội dung: Quản lý khai thác, chế biến và kinh doanh than, quy hoạch, quản lý nhà bè, tàu kinh doanh du lịch, tăng cường kiểm tra, xử lý các hành vi vi phạm về bảo vệ môi trường Vịnh Hạ Long. Đặc biệt, qua cuộc tuyên truyền vận động bầu chọn Vịnh Hạ Long là kỳ quan thiên nhiên thế giới, từ tháng 7-2007, vấn đề bảo vệ, gìn giữ môi trường Vịnh Hạ Long lại càng được quan tâm hơn.
Mặc dù có nhiều cố gắng, giải pháp đã được thực thi, tuy nhiên, trước sự mở rộng quy hoạch đô thị, dân cư, sự gia tăng các hoạt động kinh tế - xã hội diễn ra trên vịnh và ven bờ… môi trường Vịnh Hạ Long đang chịu những tác động không nhỏ. Có hai nguồn phát sinh rác thải và nước thải ra Vịnh Hạ Long; đó là trên biển và từ ven bờ. Trên biển, chỉ tính trong khu vực di sản, Vịnh Hạ Long hiện tồn tại trên 650 nhà bè của dân chài nuôi trồng thuỷ sản, hàng trăm tàu thuyền đánh bắt hải sản của ngư dân trong tỉnh và một số tỉnh khác thường xuyên trú ngụ. Chỉ làm phép tính nhỏ, nếu mỗi hộ trên các nhà bè (chưa kể trên các tàu, thuyền) dùng 2 viên than tổ ong/ngày thôi, thì mỗi ngày có khoảng trên 1.200 viên xỉ than đổ xuống biển. Như vậy, mỗi tháng sẽ có khoảng gần 4 vạn viên xỉ than chìm xuống đáy vịnh. Cùng với rác thải sinh hoạt, đa phần phao nổi các nhà bè của dân chài bằng xốp. Những phao này chỉ dùng được vài năm rồi tự vỡ ra, trôi nổi trên mặt nước. Tháng 7-2006, UBND tỉnh đã ra quyết định chỉ đạo quyết liệt thay phao xốp cho các công trình nổi trên Vịnh Hạ Long bằng phao nhựa hoặc composite. Tuy nhiên, cuối cùng việc thay phao đã không thực hiện được bởi một lý do đơn giản: Ngư dân không có tiền mua phao nhựa do giá thành phao nhựa khá cao.
Khu vực trên bờ, đáng lo ngại là công tác xử lý nước thải, rác thải vẫn còn nhiều bất cập. Tại TP Hạ Long - nơi được thụ hưởng nhiều nhất các giá trị của Vịnh Hạ Long, hầu hết nước thải từ các khu dân cư vẫn chưa được xử lý, thải thẳng ra Vịnh. Tại khu vực chợ Hạ Long I, các khu đô thị Cột 3, Cột 5, Cột 8, vào những khi nước triều xuống, nước từ các cống to xả ra Vịnh có màu xám đen, bốc mùi hôi khó chịu. Mới đây, trên một số báo mạng đăng tải các bài viết của du khách phản ánh về tình trạng rác thải “xâm chiếm” bãi tắm Bãi Cháy đã nhận được nhiều sự quan tâm, lo ngại của du khách.
Như trên đã nói, không thể phủ nhận sự quan tâm, nỗ lực của các cấp, ngành, địa phương, sự vào cuộc ủng hộ của các tổ chức quốc tế, tổ chức, đoàn thể và người dân, tuy nhiên, thực tế cho thấy công tác bảo vệ, gìn giữ môi trường Vịnh Hạ Long cần phải được quan tâm nhiều hơn nữa. Tăng cường tuyên truyền để mỗi tổ chức, doanh nghiệp, người dân hiểu được giá trị, ý nghĩa, trách nhiệm của mình đối với việc bảo vệ môi trường di sản, cho hôm nay và mai sau.
Đại Dương