Cách đây 4 năm, kế hoạch giải phóng mặt bằng khu vực Làng Khánh (phường Hà Khánh, TP Hạ Long) để phục vụ cho dự án Nhà máy Nhiệt điện Hà Khánh đã được triển khai. Đất đai, vườn tược của hàng chục hộ dân cũng được kiểm đếm kỹ càng. Thế nhưng suốt trong ba năm, kế hoạch này vẫn bị “treo”. Chỉ đến giữa năm 2007, việc đền bù, GPMB cho cư dân Làng Khánh mới được khởi động trở lại với nhiều thay đổi, mà cụ thể là toàn bộ Làng Khánh sẽ được di dời để nhường đất cho các dự án, không riêng gì dự án Nhà máy nhiệt điện...
Dùng dằng giữa đi và ở
Làng Khánh nằm trong khu vực rừng núi tiếp giáp với Hoành Bồ. Người dân nơi này sống chủ yếu theo kiểu tự cung tự cấp với việc canh tác nông nghiệp và trồng rừng. Do giao thông đi lại khó khăn, cuộc sống của bà con Làng Khánh rất thiệt thòi. Hơn 50 hộ dân sống theo kiểu khép kín, không chợ, không nước sạch, không điện lưới và không có hệ thống thông tin liên lạc. Vì thế khi có tin về dự án Nhà máy Nhiệt điện Hà Khánh, nhiều hộ đã khấp khởi mừng, vì với việc GPMB, tái định cư sẽ mở ra một tương lai mới. Tuy nhiên, suốt từ năm 2004 đến giữa năm 2007, 34 hộ dân nằm trong diện GPMB của Nhà máy Nhiệt điện Hà Khánh vẫn phải chờ đợi vì chưa có một kế hoạch tái định cư hoàn thiện. Trong khi các cơ quan chức năng còn đang loay hoay tìm phương án tái định cư, thì các hộ dân Làng Khánh sống trong cảnh phấp phỏng chờ đợi. Nhiều ngôi nhà đã xuống cấp trầm trọng, nhưng chủ không dám sửa chữa hoặc xây lại vì toàn bộ đã được kiểm đếm, khi Nhà nước lấy đất thì số tiền bỏ ra sửa chữa sẽ không được đền bù. Ông Hoàng Văn Thái, một hộ ở Làng Khánh, cho biết: “Nhà tôi mục hết hoành, hai bên đầu hồi nứt mà cũng không dám sửa. Cả nhà chen chúc trong gian giữa vì có sửa thì cũng chẳng ai đền bù cho”.
Không chỉ riêng nhà ông Thái mà rất nhiều gia đình ở Làng Khánh đang phải sống dưới những ngôi nhà cũ kỹ, thậm chí mục nát. Từ khi đất đai được kiểm đếm, việc canh tác ở Làng Khánh cũng gần như đình trệ. Ông Tô Sìn, Trưởng làng, nói: “Trước đây đất đai Làng Khánh trù phú lắm, người dân cũng chăm chỉ làm ăn, nhưng từ khi có dự án vào, ruộng đất bỏ hoang gần hết. Một phần là do dự án làm ảnh hưởng tới nguồn nước, đất đai, một phần là người dân không dám làm vì sợ Nhà nước lấy đất, lại phí công. Suốt mấy năm trời, Làng Khánh phải sống trong cảnh đi cũng không được mà ở không xong”. Để dẫn tới tình trạng này là do các ban, ngành chức năng của tỉnh và TP Hạ Long đã chậm trễ trong việc xây dựng phương án tái định cư cho Làng Khánh. Ngay từ cuối năm 2006, TP Hạ Long đã đưa ra phương án di dời 34 hộ dân bị ảnh hưởng bởi Nhà máy Nhiệt điện Hà Khánh đến khu vực Khe Cá, phường Hà Phong, nhưng không được chấp nhận. Sau nhiều lần họp bàn, cuối cùng các hộ đồng tình với phương án di chuyển ra khỏi Làng Khánh. Đến lúc này, Làng Khánh lại đón thêm dự án Cụm cảng Làng Khánh với hơn một chục hộ nữa tiếp tục bị ảnh hưởng. Do đó, TP Hạ Long một lần nữa lại phải xây dựng kế hoạch di dân cho toàn bộ Làng Khánh. Đến lúc này, nhiều hộ lại không đồng tình với phương án đền bù của mình. Trước những kiến nghị này, TP Hạ Long đã tập hợp và báo cáo với UBND tỉnh và UBND tỉnh đã có hàng loạt văn bản, cơ chế “gỡ khó” cho Làng Khánh.
Băn khoăn trước cuộc sống mới
Ngày 29-3, đồng chí Vũ Văn Hợp, Phó Chủ tịch UBND TP Hạ Long đã cùng các ban, ngành chức năng tổ chức đối thoại với 57 hộ dân Làng Khánh ngay tại Nhà văn hoá của làng. Mặc dù trời mưa, đường sá đi lại khó khăn, nhưng người dân vẫn đến dự đông đủ. Trong cuộc đối thoại, người dân Làng Khánh đã có cơ hội để bày tỏ những băn khoăn, thắc mắc của mình xung quanh việc bồi thường GPMB và tái định cư. Điều băn khoăn lớn nhất của người dân Làng Khánh chính là cuộc sống sau này. Theo kế hoạch, 57 hộ dân sẽ được di chuyển đến một nơi ở mới. Thành phố đưa ra ba địa điểm TĐC cho người dân Làng Khánh tự do lựa chọn, gồm: Khu vực Khe Cá, phường Hà Phong; dự án Khu đô thị Hà Khánh D; khu vực tổ 29, khu 5, phường Hà Khánh. Trong 3 địa điểm này, nơi nào cũng có những lợi thế cũng như khó khăn riêng, nên các hộ dân đều tỏ ra thận trọng trước khi đưa ra quyết định. Tuy nhiên, các hộ đều có sự băn khoăn về kế sinh nhai sau này. Bà Nịnh Thị Tàu nói: “Chúng tôi sẵn sàng đến một nơi mới để nhường đất cho các dự án, nhưng đến nơi mới, chúng tôi sẽ làm gì để sống đây. Dân làng từ trước tới nay chỉ quen cầy cấy, trồng rừng, nên nói đến chuyện di chuyển ai cũng lo”.
Hiện nay, người dân Làng Khánh vẫn chưa có quyết định cuối cùng về địa điểm TĐC. Trong khi đó, theo ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải thì trong tháng 4-2008, Quảng Ninh phải bàn giao mặt bằng khu vực Làng Khánh cho Nhà máy Nhiệt điện Hà Khánh để kịp tiến độ. Do đó, TP Hạ Long đã đưa ra phương án tổ chức tạm cư cho 34 hộ dân bị ảnh hưởng. Các hộ sẽ được nhận tiền để chi trả các chi phí liên quan đến cuộc sống như tiền thuê nhà, tiền sinh hoạt phí… Mặc dù đồng tình với phương án này, nhưng nhiều hộ vẫn còn băn khoăn. Ông Vũ Hồng Sơn đã thẳng thắn chất vấn Phó Chủ tịch UBND thành phố: “Việc tạm cư của người dân sẽ kéo dài trong bao lâu? Nếu bảo tạm mà kéo dài vài năm, thậm chí đến chục năm thì cuộc sống của người dân không thể đảm bảo. Mặt khác, việc chuẩn bị mặt bằng cho TĐC sẽ tiến hành ra sao? Bao giờ Làng Khánh sẽ có mặt bằng để TĐC…? Trước những thắc mắc này, đồng chí Vũ Văn Hợp đã trả lời: “Chỉ cần người dân Làng Khánh đồng tình chọn địa điểm TĐC thì thành phố sẽ tập trung triển khai, sớm bàn giao mặt bằng cho các hộ”. Đồng thời, thành phố chỉ đạo phường Hà Khánh và các ban, ngành chức năng của thành phố thành lập một tổ công tác để giải quyết các vấn đề phát sinh xung quanh việc GPMB và TĐC của người dân Làng Khánh. Thay mặt cho người dân Làng Khánh, ông Tô Sìn nói: “Chúng tôi rất mong thành phố, tỉnh sớm có kế hoạch chu toàn cho Làng Khánh. Sau 4 năm chờ đợi, chúng tôi chỉ mong sớm ổn định cuộc sống. Có an cư thì mới lạc nghiệp được!”.
