Tháng 5-2005, dọc phía Tây quốc lộ 18 địa phận xã Hải Xuân (TP Móng Cái) một dự án có diện tích tới 393ha đất trong đó chủ yếu là đất nông nghiệp của bà con thôn 13 đã được khởi công rất hoành tráng.
Đó là Dự án khu đô thị Phượng Hoàng do Công ty TNHH một thành viên Duyên Hải và Công ty Liên doanh Phát triển khu Cảng Dân Tiến làm chủ đầu tư. Đây là một quyết định đúng đắn bởi dọc phía Tây quốc lộ 18 sẽ được tạo thành một khu đô thị - du lịch, thương mại cao cấp, hiện đại nối liền trung tâm TP Móng Cái với khu du lịch Trà Cổ. Hơn nữa, đất nông nghiệp ở đây hiệu quả không cao như các vùng đất khác của đồng bằng Bắc Bộ. Theo đúng kế hoạch, 150ha diện tích đất đợt 1 của dự án sẽ được chủ dự án đầu tư hoàn thiện trong năm 2010 với hạ tầng cơ sở hiện đại và nhiều hạng mục tráng lệ. Nhưng trên thực tế, tiến độ thực hiện dự án quá ỳ ạch, ngoài khu nhà trụ sở được hoàn thiện và chút hạ tầng thô sơ trên nền diện tích khoảng 30ha thì mọi việc vẫn “đâu nằm im đó”. Dự án chậm tiến độ là một chuyện nhưng điều đáng nói hơn cả là những cám cảnh của người nông dân nằm trong vùng dự án. Nhà ở xuống cấp không được cải tạo, cơi nới; ruộng vườn, đất nông nghiệp không được mở rộng vì chờ dự án tiếp tục triển khai.
Nhà ở của nhiều hộ dân thôn 13 đã xuống cấp nhưng không được phép xây dựng, sửa chữa.
Chúng tôi có mặt tại thôn 13, xã Hải Xuân vào những ngày cuối tháng 5. Trong căn nhà cấp 4 chật chội chừng 25m2, ông Ngô Tiến Giáp vừa tiếp chúng tôi vừa than thở: “Căn nhà được xây dựng đã hơn 10 năm nay, giờ xuống cấp, gia đình muốn sửa sang lại và mở rộng thêm ra để đảm bảo điều kiện sinh hoạt tối thiếu cho 6 nhân khẩu trong gia đình nhưng không được. Thiếu tiền có thể chạy vạy được nhưng ngặt một nỗi chính quyền xã không cho vì nhà nằm trong vùng dự án phải giữ nguyên hiện trạng. Với cái lý đó, không chỉ gia đình tôi mà hầu hết người dân thôn 13 đều rơi vào cảnh đất ở rộng nhưng nhà không đủ chỗ. Trong khi đó, người dân vẫn chưa thấy chủ đầu tư hay chính quyền địa phương xuống thoả thuận giá đền bù với dân. Chẳng lẽ chúng tôi cứ phải chờ và sống như thế này?”. Ông Lý Tắc Đức, Trưởng thôn 13 bức xúc nói: “Cả thôn có 103 hộ dân thì tất cả đều làm nông nghiệp trong đó có trên 20 hộ nuôi trồng thuỷ sản theo hình thức quảng canh. Hộ ít cũng 1 ha, nhiều khoảng 5 ha thế nhưng họ muốn đầu tư phát triển sản xuất theo hướng công nghiệp hoá đều bị chính quyền cấm với lý do diện tích đất đó nằm trong dự án. Bên cạnh đó, nhiều diện tích đất nông nghiệp đã trở thành hồ nước khi hệ thống kênh mương bị đơn vị thi công làm hỏng hoặc san lấp hết. Nhiều người muốn làm sổ đỏ cho mảnh đất của mình để tiện giao dịch, vay mượn thế chấp cũng không xong. Và tình trạng nhiều xóm không còn đường đi như xóm họ Tô là một ví dụ”.
Theo đường chỉ dẫn, phải khó khăn lắm chúng tôi mới đến xóm họ Tô. Không giống như những xóm làng của nhiều địa phương khác, xóm họ Tô của thôn 13 có 7 hộ và gần 40 nhân khẩu sinh sống nhưng không đường đi, lối vào. Một mặt tiếp giáp với dự án khu đô thị Phượng Hoàng, ba mặt còn lại là mênh mông ruộng nước. Vào xóm Tô phải men theo bờ ruộng rộng chừng 20-30cm. Khi được hỏi, ông Ngô Văn Mãng người dân ở đây cười nói: “Dân chúng tôi chuẩn bị sắm máy bay ấy mà”. Tìm hiểu chúng tôi được biết, trước đây xóm Tô từng có con đường trục chính dẫn từ đường quốc lộ vào nhưng sau khi dự án Khu đô thị Phượng Hoàng được triển khai đã san lấp toàn bộ con đường, ngăn cách xóm Tô với các xóm làng xung quanh. Người dân ở đây muốn đi xe đạp, xe máy chỉ còn cách “khênh” qua ruộng.
Cuộc sống người dân là vậy, nhưng những công trình công cộng trên địa bàn thôn cũng không được bù đắp. Con đường trục chính của thôn dài khoảng 4km, lẽ ra nó đã được đổ bê tông hoặc thảm nhựa theo chương trình kiên cố hoá đường thôn xóm của xã Hải Xuân nhưng cũng vì dự án nên nó chỉ dừng lại đường cấp phối. Nhà văn hoá thôn đã được nhân dân đóng góp gần 30 triệu để xây dựng, đất ở vị trí trung tâm thôn nhiều nhưng đành phải lựa chọn một khu vực khác cách nhà dân ít nhất 500m và các trung tâm thôn có tới hàng cây số. Trao đổi với chúng tôi đa số người dân thôn 13, xã Hải Xuân cho rằng, từ khi có dự án đến nay họ chưa được bất kỳ một lợi ích nào từ dự án mà ngược lại họ còn nhận thêm nhiều khó khăn.
Đồng chí Bí thư Đảng uỷ xã Hải Xuân cho biết: “Hiện nay dư luận đang rất quan tâm về những ảnh hưởng không tích cực của dự án đối với người dân địa phương do thời gian triển khai quá dài, mặt khác tiến độ thực hiện lại quá chậm. Trong khi đó toàn bộ diện tích đất của thôn 13 nằm trọn trong dự án. Xã mong muốn cấp có thẩm quyền sớm xem xét năng lực của chủ đầu tư cũng như cách thức tổ chức thực hiện dự án để có giải pháp kịp thời chia sẻ với bà con nông dân ở đây”.
