Đêm 10-12 vừa qua, tại Cung Văn hoá Lao động Việt - Nhật (TP Hạ Long), Đoàn kịch Quảng Ninh đã rất thành công với vở diễn Người tình nguyện, một tác phẩm được sáng tác và dàn dựng theo đơn đặt hàng về chủ đề tuyên truyền cho công tác ATGT, hay như nhiều người vẫn thường gọi, là kịch “mì ăn liền”, với ngụ ý rằng loại kịch này chỉ có ý nghĩa nhất thời, mà ít giá trị nghệ thuật...
Thế nhưng, điều đáng nói là mặc dầu với tất cả những điều đó, Người tình nguyện vẫn được đông đảo công chúng ủng hộ. Toàn bộ số vé bán ra đều hết và cả khán phòng không còn một chỗ trống, cho dù đây đã là đêm thứ 250 vở diễn ra mắt khán giả trong, ngoài tỉnh...
NSƯT Bằng Thái, Trưởng đoàn kịch Quảng Ninh.
Sau đêm diễn, chúng tôi đã có cuộc trò chuyện thú vị với NSƯT Bằng Thái, Trưởng Đoàn kịch Quảng Ninh, và cũng là tác giả kịch bản này...
- Chào anh, chúc mừng anh và Đoàn kịch Quảng Ninh về thành công của vở diễn. Quả anh là người có sở trường về loại hình kịch ''theo đơn đặt hàng”...
+ Không biết tôi phải hiểu câu nhận xét của anh như thế nào đây? (cười). Bởi nếu nói là sở trường thì kịch Quảng Ninh đâu chỉ có làm theo đơn đặt hàng! Và tôi dám chắc đó đều là những vở diễn gây ấn tượng cho khán giả, như Lâu đài tuổi thơ, Người không thể chết, Nước mắt doanh nhân v.v... và v.v... Nhưng đúng là bên cạnh những vở diễn dài hơi, đầu tư nhiều thời gian, công sức, chúng tôi luôn có ''lương khô'' là những vở diễn mang tính thời sự, với mục đích tuyên truyền, phục vụ chính trị, hay như cách anh vừa nói, là làm theo đơn đặt hàng... Và tôi không bao giờ giấu giếm hay lấp liếm điều đó vì nó có sao đâu nhỉ? Không lẽ những vở kịch được sáng tác, dàn dựng nhằm mục đích phục vụ nhiệm vụ chính trị thì không cần có tính nghệ thuật cao hay sao? Nếu thế làm sao kéo khán giả đến xem được? Mà một khi khán giả không đến thì tuyên truyền cho ai? Đấy, anh xem, Người tình nguyện mặc dầu diễn đi diễn lại nhiều lần rồi nhưng vé bán ra vẫn hết đấy thôi!
- Ý anh là với những vở diễn mà như nhiều người vẫn thường gọi là kịch “mì ăn liền”, chúng vẫn ''mang tính nghệ thuật cao'' hay sao?
+ Hoàn toàn không! Nói ''mì ăn liền” là người ta hàm ý những vở kịch ấy được sáng tác, dàn dựng một cách sơ sài, cốt để câu khách... Nếu vậy thì những vở kịch dạng “mì ăn liền” đâu chả có, cứ gì làm theo đơn đặt hàng hay không... Và tôi tin rằng hiệu quả tuyên truyền vì mục đích phục vụ nhiệm vụ chính trị, thời sự trước mắt đi chăng nữa, những vở kịch này cũng không đạt được, chứ đừng nói đến ý nghĩa xã hội, nhân bản hay giá trị thẩm mỹ cao siêu gì... Với chúng tôi, không có cái gọi là kịch ''mì ăn liền'' mà chỉ có kịch ngắn hay kịch dài, và tất nhiên, nếu là kịch dài thì do quy mô, dung lượng v.v... lớn hơn, nó sẽ được đầu tư nhiều hơn! Chả thế mà tôi luôn nói với anh chị em trong Đoàn, rằng cần phải ''lấy ngắn nuôi dài''; như người làm ruộng ấy, bên cạnh việc trồng cây lâu năm thì cũng phải trồng ngô, lúa, lạc, đỗ v.v... Không lẽ ngô, lúa, lạc, đỗ v.v... không quý bằng cam, na, hồng, bưởi v.v... hay sao? Cho dù nó được đầu tư ngắn ngày hơn! Nói cách khác, mỗi loại hình có những đặc điểm, ưu thế riêng và chúng tôi cố gắng kết hợp cả hai trong hoạt động nghiệp vụ của Đoàn...
- Và điều đó đã mang lại thành công cho Đoàn kịch Quảng Ninh như thế nào?
+ Trước hết, như tôi nói ở trên, với cách làm ấy, chúng tôi có thể ''lấy ngắn nuôi dài''; từ nguồn thu do những vở diễn theo đơn đặt hàng, chúng tôi có điều kiện để chuẩn bị cho những tác phẩm lớn, với quy mô đầu tư nhiều hơn. Anh thấy đó, năm nào chúng tôi cũng có những vở diễn dài hơi, gây tiếng vang trong công chúng cũng như tại các hội diễn sân khấu toàn quốc. Bên cạnh đó, chúng tôi luôn có ''lương khô'' là những vở diễn ngắn, đáp ứng yêu cầu thời sự nhanh nhạy, kịp thời. Và không thể nói rằng những vở diễn như thế này không “ăn khách”! Anh cứ xem Người tình nguyện đấy, cả năm qua chúng tôi diễn đi diễn lại ở nhiều nơi, ở đâu cũng được người xem mến mộ! Còn nếu bảo tính nghệ thuật của nó không cao ư? Tôi nói thật, nếu vậy nó đã chẳng được người xem trong, ngoài tỉnh quan tâm đến vậy. ấy là chưa kể, nhiều vở diễn của chúng tôi đã được đưa vào làm tài liệu giảng dạy trong các nhà trường hiện nay!
- Vậy theo anh, với những vở kịch ngắn làm theo đơn đặt hàng mang tính thời sự, cần phải như thế nào để vừa đảm bảo tốt yêu cầu của ''bên A'' lại vẫn đảm bảo yêu cầu thưởng thức nghệ thuật của công chúng?
+ Muốn thế, trước hết phải coi nó không phải là... ''mì ăn liền'' đã! (cười). Có vậy mới có sự đầu tư nghiêm túc, từ khâu sáng tác đến dàn dựng, biểu diễn v.v... Sợ nhất là khi khán giả đến xem anh biểu diễn mà thấy anh đang... tuyên truyền thời sự. Không! Phải làm sao người xem bị ''ngấm'' cái ''mục đích tuyên truyền thời sự'' ấy vào lúc nào không hay, thông qua số phận nhân vật, thông qua những tình tiết, diễn biến của vở diễn v.v... cơ! Chứ không phải qua những lời tuyên bố khô khan của nhân vật như một cái loa tuyên truyền... Để làm được như vậy, anh thấy đấy, cho dù chỉ là những vở kịch ngắn, chúng tôi vẫn luôn chọn những kịch bản hay nhất, những đạo diễn, nhạc sỹ, cố vấn chuyên môn v.v... có uy tín nhất giúp mình trong quá trình dàn dựng!
- Thế còn năm 2010 sắp tới, liệu Kịch Quảng Ninh sẽ mang tới cho khán giả điều gì bất ngờ không?
+ Có chứ! Thậm chí rất nhiều ý tưởng mà tôi đã ấp ủ từ lâu chắc chắn là sẽ được trình làng trong năm 2010. Nhưng thôi, có lẽ để đến lúc ấy mọi người sẽ biết và sẽ đánh giá đầy đủ hơn sau khi xem thì sẽ khách quan hơn, đúng không nào?
- Vâng! Vậy thì xin chúc anh và Đoàn Kịch Quảng Ninh thu được nhiều thành công, như đã từng thành công trong năm 2009 vừa qua, trên cả hai “mặt trận”, kịch ngắn cũng như kịch dài...