Nụ cười công chức, sao khó thế?

Có một thực tế, khi đến một số nơi công quyền, khó kiếm được nụ cười thiện chí của người được mệnh danh là “nô bộc” của nhân dân. Dưới góc nhìn của các chuyên gia, nguyên nhân của thực trạng này bắt nguồn từ chính việc người dân tự đặt thấp vị trí của mình. Bên cạnh đó, cũng chưa có quy định nào nói rằng: thiếu thiện chí, nhiệt tình, thiếu nụ cười thì công chức bị đuổi việc.

Chuyên gia xã hội lên tiếng

PGS.TS Nguyễn Thị Minh Thái, chủ nhiệm bộ môn Văn hoá truyền thông, khoa Báo chí & Truyền thông, Đại học KHXH&NV, Đại học QGHN: Cười - cách giảm stress hữu hiệu

Công việc của một công chức quá nhiều trách nhiệm và tính sự vụ nên đúng là nhìn vào chẳng có gì để họ vui vẻ cả. Tôi cho rằng, có thể áp lực công việc, sự đãi ngộ lương chưa thoả đáng nên khiến họ có thái độ như vậy. Một điểm nữa, có thể họ đang ở một vị trí nào đó có quyền lực nhất định đối với một số ngưỡi xung quanh, khiến mặt họ không một chút biểu cảm, rất có thể còn vô cảm nữa.

Nhưng tôi cho rằng, xét về khía cạnh nào đó, họ cũng có lí do, vì trong môi trường công sở nên họ phải có bộ mặt nghiêm chỉnh, nghiêm túc. Đó là yêu cầu của nghề nghiệp, song nghề nghiệp không là lí do biến họ thành cái máy mà phải giải quyết những vấn đề bằng tấm lòng, bằng cái tình… Do đó, dù ở cương vị nào chăng nữa, người ta cũng không thể biến công việc của mình như một cái máy mặc dù công việc có vẻ rất máy móc.

Chính bản thân tôi cũng đã từng đi giảng dạy cho nhiều lớp về văn hoá ứng xử nơi công quyền, công sở Nhà nước… Một trong những nguyên tắc ứng xử rất đơn giản ai cũng làm được đó là nụ cười. Nụ cười có thể xoá tan đi khoảng cách, sự căng thẳng, có thể giải quyết được vấn đề tâm lý khi công chuyện của dân không được thuận buồm xuôi mái… Đó là cách giảm stress rất hữu hiệu.

Thái độ của những công chức trên ngược lại những hành vi ứng xử của người Việt Nam: lấy sự niềm nở, thân thiện làm đầu. Hãy để ý, ngoài xã hội, người Việt Nam có những đại từ xưng hô giống như ở trong một gia đình như anh em, cô, chú, bác… Điều này khác hẳn với người nước ngoài, họ hay sử dụng “thưa ngài”, “thưa ông”, “thưa bà”. Người Việt Nam còn có câu: “Một bồ cái lý bằng một tí cái tình” nên cách ứng xử của những công chức tại các công sở công quyền phải phù hợp với nếp sống cách suy nghĩ của người Việt Nam đã ăn sâu từ nghìn năm nay.

TS Trịnh Hoà Bình, nhà xã hội học, Viện xã hội Việt Nam: Lỗi cũng có phần do dân tự đặt thấp mình

Những công chức tại những nơi công quyền dường như luôn đặt mình ở tâm thế là người ban phát, ban ơn và chữ “Cho” đã ăn sâu vào tư duy, suy nghĩ của họ. Chính điều này khiến họ luôn đòi hỏi người ở phía “Nhận” - là những người cần đến công quyền sự “vuốt ve”, quỵ luỵ. Sự lệch lạc về suy nghĩ, về cách nhìn nhận về quyền lực đã khiến những công chức này thiếu vắng sự cởi mở.

Một phân tích nữa dưới góc độ xã hội học: Khi thực hiện một công việc gì, những công việc đó phải đem lại lợi ích cho những người làm ra chúng. Ở những nơi công quyền - thường là những nơi hành chính công, sự chia sẻ trở lại không thấy đâu (tôi chưa nói đến việc phải đút lót, hối lộ) thì cũng đủ khiến họ không nhiệt tình.

Một nguyên nhân nữa theo tôi cũng chính từ những người dân khi đến nơi công quyền. Họ không nhận thức rõ quyền lợi của mình. Thường thái độ của họ khi đến đây thay vì khiêm nhường thì lại quỵ luỵ. Họ tự đặt thấp bản thân để được việc cho mình. Điều này càng làm cho căn bệnh “thiếu vắng nụ cười” thêm trầm trọng.

Theo tôi, để giải quyết thực trạng này, cần có cái nhìn đúng đắn của toàn xã hội mà trước hết của chính người lãnh đạo cơ quan công quyền. Người lãnh đạo này cần có chủ trương, quy định thái độ tiếp đón công dân và phải đưa nó thành một trong những cơ sở thi đua. Bên cạnh đó là sự giám sát chặt chẽ của nhân dân thì mới mong nụ cười sớm trở lại với các công chức.

TS Nguyễn Văn Vịnh, phó viện trưởng Viện Nghiên cứu xã hội và phát triển xã hội: Không cười cũng chẳng thể đuổi việc

Ở các cơ quan công quyền, cơ quan Nhà nước, người ta thường thấy một hiện tượng tương đối phổ biến, những nhân viên công vụ nhà nước thường có thái độ không nhiệt tình. Họ còn làm các việc riêng của mình trong giờ làm việc như sử dụng điện thoại công để trao đổi việc cá nhân. Nếu những người có lời tỏ thái độ phản ứng ngay. Thậm chí đôi lúc là thiếu văn hoá.

Người ta vẫn nói đùa nền hành chính của chúng ta hiện nay là “hành là chính". Phân tích nguyên nhân của sự thiếu vắng nụ cười của các công chức có thể ở nhiều khía cạnh. Nếu nói đó là sự rơi rớt của cách làm việc thời kỳ bao cấp thì cũng chỉ đúng một phần nhưng mặt khác nó còn bộc lộ sự yếu kém ở khía cạnh khác nền văn hóa hành chính công của chúng ta đang rất có vấn đề.

Một trong những nguyên nhân nữa đó là, hình như có một thông lệ, đã có trở thành công chức, rất khó thay đổi công việc hay bị hạ lương. Do đó, họ có nhiệt tình hay không, không quan trọng. Nếu chúng ta có những chế tài cần thiết để những người quản lý đưa ra những hình thức xử lý kịp thời với những hiện tượng như vậy thì có thể giải quyết được vấn đề. Hiện nay, để có hình thức kỷ luật một công chức phải qua rất nhiều tổ chức như công đoàn, đảng uỷ, chi đoàn… Chính vì hệ thống “bảo hiểm” này là một trong những cản trở để công viên chức cảm thấy không cần phải chịu trách nhiệm về những hành vi của mình nơi công cộng.

Người dân nói gì khi đến nơi công quyền

Ông Lê Hồng Sơn, Thanh Xuân, Hà Nội: Chẳng hiểu, họ được giáo dục kiểu gì

Mỗi lần có việc phải đến những nơi công quyền, tôi đã thấy ngán. Nhưng việc không thể không làm nên vẫn phải chấp nhận. Nhìn những gương mặt khó đăm đăm, dù có thắc mắc nhưng phải đắn đo lắm, mạnh dạn lắm mới dám hỏi. Mà đã hỏi rồi thì phải thật chú ý lắng nghe, vì sợ hỏi lại lần nữa cũng dễ ăn mắng như chơi. Lắm lúc cũng rất bức xúc vì có những người chỉ đáng tuổi con, cháu mình nhưng nói năng thiếu văn hóa quá, chẳng có chủ ngữ, vị ngữ. Chẳng hiểu, họ được giáo dục kiểu gì.

Chị Trần Thị Phượng, Nam Trực, Nam Định: Nên có quy định về thái độ đón tiếp dân

Những người dân quê như chúng tôi, đôi lúc diễn đạt không được rõ ý, nên hay bị quát mỗi khi có việc đến những nơi công quyền. Mà khổ, mình có muốn thế đâu, đúng là không hiểu thì phải hỏi lại chứ nhưng họ nói nhanh như một cái máy. Lắm lúc vừa nói vừa làm việc riêng, chẳng tập trung giải thích thì làm sao mà hiểu ngay cho được. Thế nên, tôi thấy, cần phải thay đổi ngay thái độ phục vụ dân của những công chức. Nên chăng có hẳn một quy định, có như vậy, công chức mới thực sự là “nô bộc” của nhân dân.

Chị Nguyễn Thị Minh Nguyệt, Xuân Đỉnh, Từ Liêm, Hà Nội: Nghĩ đến mà ngán

Một lần tôi đến làm thủ tục ra viện mà thấy sợ đến già. Có phải ai cũng ở viện như ở nhà đâu mà biết tường tận phòng này, khoa kia. Cứ thấy bóng áo blu là tôi hỏi nhưng khi nhận được câu trả lời thì thật… ngán: “Không biết đọc à?”. Có người trả lời thì miệng nói nhưng mắt để đi đâu ý, thật không có chút văn hóa nào cả. Bác sỹ, y tá là những người được đào tạo trong một môi trường học thức, là những người trí thức, thiết nghĩ, người bệnh đến với họ cũng là cực chẳng đã. Chưa biết họ chữa trị giỏi đến đâu nhưng chỉ cần một ánh mắt, một lời hướng dẫn tận tâm cũng đủ làm bệnh tình vơi đi nhiều.