Núi Bài Thơ (TP Hạ Long) không chỉ là một ngọn núi đã góp phần tô đẹp Vịnh Hạ Long, mà còn là một di tích lịch sử văn hóa của vùng đất Quảng Ninh.
Năm “Quang Thuận cửa niên xuân nhị nguyệt’’ (mùa xuân tháng hai năm Quảng Thuận thứ chín – 1468) nhà thơ - nhà vua Lê Thánh Tông đã để lại bài thơ “Ngự chế thiên nam động chủ đề” trên vách ngọn núi này (lúc ấy còn gọi là núi Truyền Đăng). Hiện nay, tại đây còn lưu lại 7 bài thơ khắc trên vách đá. Đó là bài thơ của Lê Thánh Tông, tiếp sau, vào năm 1729, chúa Trịnh Cương lại có bài thơ hoạ thơ Lê Thánh Tông; đến năm 1910, Quan Tuần phủ Quảng Yên Nguyễn Cẩn cũng lại tiếp nối người xưa, đề thơ trên vách núi Bài Thơ “Trùng đề Truyền Đăng sơn”. Rồi năm 1925, Quan án sát Quảng Yên Vũ Tuân, trong cuộc dạo chơi cùng những bạn thơ đến nơi này, đã có 2 bài thơ khắc trên vách núi. Và đến thời Bảo Đại, vị vua cuối cùng của chế độ phong kiến nhà Nguyễn, lại có một bài thơ viết bằng quốc ngữ, cũng khắc trên vách núi. Như PGS Trần Thị Băng Thanh đã viết: “Lê Thánh Tông đã phát hiện ra núi Bài Thơ, lại đề thơ về núi ấy. Nhà vua quả thật đã “khai sinh’’ ra thắng cảnh này và khiến nó trở thành “bất tử”... Núi Bài Thơ càng trở nên “bất tử’’ hơn bởi nơi đây ngay từ khi Đảng mới ra đời, ngày 1-5-1930, đã phấp phới lá cờ búa liềm tung bay trên đỉnh núi gióng tiếng chuông báo tử cho chế độ thực dân Pháp ở khu Mỏ. Và trong chiến tranh chống Mỹ, cũng ở ngọn núi này, đã có bao dấu tích của quân và dân thị xã Hồng Gai chống Mỹ. Đó là còi báo động trên Mỏm Quạ, đài quan sát máy bay của tự vệ phường Bạch Đằng, hang trụ sở Thị đội Hồng Gai và hang để máy móc thông tin của Bưu điện Quảng Ninh v.v..
Ngay từ tháng 11-1992, UBND thị xã Hồng Gai đãcó cuộc hội thảo, với sự tham gia của nhiều nhà nghiên cứu văn học cổ - cận đại Việt Nam để khẳng định giá trị lịch sử văn hoá danh thắng núi Bài Thơ. Năm 1994, Cụm di tích lịch sử văn hoá núi Bài Thơ được Nhà nước công nhận. Trong Cụm di tích này có Đền thờ Đức Ông (thờ Hưng Vũ Vương Trần Quốc Nghiễn) ở phố Bến Đoan (có từ thế kỷ 19, trùng tu năm 1913) và chùa Long Tiên mới xây dựng từ 1939 - 1940. Đã có rất nhiều ý kiến nên phục hồi và khai thác Cụm di tích lịch sử văn hoá này như một tiềm năng về du lịch văn hoá. Từ đỉnh núi cao 201m, du khách có thể phóng tầm mắt về bốn phương trời, ngắm nhìn thiên nhiên kỳ ảo của Vịnh Hạ Long. Tôi đã có cuộc trao đổi với nghệ sỹ nhiếp ảnh Đỗ Kha. Ông Đỗ Kha cho biết: Đã có không dưới 10 lần ông trèo lên đỉnh núi Bài Thơ bằng ba con đường để chụp ảnh phong cảnh. Theo ông, từ đỉnh núi này mà chụp phong cảnh Vịnh Hạ Long thì tuyệt vời! Những cảnh sắc không thể quên và chắc chắn chỉ độc nhất trên thế giới này. Chính tôi năm 1957 đã vác sắt thép, xi măng theo những cán bộ trắc địa Công ty Than Hòn Gai dựng cột mốc - cột cờ trên đỉnh núi Bài Thơ. Từ độ cao này nhìn xuống, thị xã Hồng Gai dẫu còn nhỏ bé than bụi nhưng cảnh sắc Hạ Long đã làm chúng tôi mê mẩn: Mênh mông một vùng nước xanh ngắt, lô nhô bao núi đá đứng, ngồi trên biển. Đặc biệt, ngoài 3 con đường lên núi như NSNA Đỗ Kha nói, còn một con đường thứ tư lên núi Bài Thơ nhưng khó đi hơn; đó là từ xóm Lò Vôi cuối phố Bến Đoan. Sườn núi phía này có hang 9 cửa mà thời xưa những thanh niên Hòn Gai theo Việt Minh thường ẩn náu tại đây... Nhiều năm qua đã có nhiều dự án khai thác núi Bài Thơ thành một địa chỉ du lịch. Thế nhưng, một tiền năng du lịch hấp dẫn mà vẫn chưa được khai thác, những bài thơ khắc trên vách núi Bài Thơ vẫn bị “cầm tù” ở sân sau nhà dân.
Đã có vài lần nhân viên trắc địa đo đo, vẽ vẽ gì đó từ phố Hàng Nồi đến phố Dốc Học, bảo rằng qui hoạch Cụm du lịch núi Bài Thơ. Nhưng khi nào triển khai thì ‘’im lặng’’! Cái được duy nhất của dự án du lịch núi Bài Thơ là chùa Long Tiên và đền Đức Ông đã được làm mới theo phương thức nhà nước và phật tử công đức. Nó thoả nguyện tín ngưỡng của Phật tử bốn phương, chứ chưa hình thành Tuor du lịch núi Bài Thơ như mong muốn.
Thiết nghĩ, đã đến lúc cần có cái nhìn rộng hơn, tạo một khoảng không gian từ Cảng tàu khách du lịch Hồng Gai nối liền con đường bao biển đến xóm Lò Vôi phố Bến Đoan với khuôn viên xanh, có tượng đài, có đài phunnước, cải tạo đoạn ven biển sau Sở TDTT thành một nơi tắm biển và ngắm cảnh Hạ Long - Núi Bài Thơ, tạo thành một quần thể du lịch ở chính địa điểm ‘’đắc địa”của thành phố Hạ Long, để phát triển du lịch phía Hồng Gai của thành phố nối dài khu du lịch Bãi Cháy - Núi Bài Thơ của tỉnh. Dự án du lịch núi Bài Thơ chẳng lẽ lại rơi vào “im lặng”lâu đến thế. Nhìn ra các tỉnh bạn, nhiều cảnh quan thiên nhiên còn đơn sơ hơn mà người ta đã khai thác rất hiệu quả để đón khách du lịch. Còn núi Bài Thơ, phải chăng là một tiềm năng du lịch bị bỏ ngỏ?
