Đã từ lâu, xã Hiệp Hoà (Yên Hưng) vốn nổi tiếng với nhiều nghề phụ như: Đan lát, gò đúc, rèn cổ truyền; làm bún, bánh... Khi các nghề này ngày càng giúp nhiều hộ dân trong xã ăn nên làm ra, thì vấn đề ô nhiễm môi trường trên địa bàn cũng ngày càng trầm trọng. Nguyên nhân chính là do hệ thống tiêu thoát nước, xử lý chất thải của xã gần như không có, thêm vào đó là thói quen sinh hoạt chưa hợp vệ sinh của người dân.
Theo lời giới thiệu của anh Bùi Thanh Hải, Phó Chủ tịch UBND xã Hiệp Hoà, chúng tôi đến thăm gia đình chị Nguyễn Thị Thịnh, thôn 5 - một gia đình có truyền thống làm bún của xã. Con đường vào thôn 5 bốc lên mùi của các loại chất thải rất khó chịu. Cống tiêu thoát nước không có nắp đậy, chất thải lỏng bị rác, phân súc vật làm ứ đọng không tiêu thoát được. Sát bên đường đi là các chuồng nuôi lợn, trâu, bò. Chất thải lỏng, rắn theo đó mặc nhiên tuôn ra đường. Trời nắng nóng, không khí nơi đây càng trở nên ngột ngạt. Gia đình chị Thịnh nằm cao hơn so với nhiều gia đình khác. Khi chúng tôi đến, chị đang dở tay ép sợi bún. Mỗi ngày gia đình chị làm 60-70kg bún đưa ra thị trấn Quảng Yên tiêu thụ.
Cống thoát nước ở xã Hiệp Hoà không có nắp đậy, chất thải lỏng bị rác, phân súc vật làm ứ đọng không tiêu thoát được.
Khu chế biến của gia đình chị Thịnh chật hẹp, chưa đầy 10 mét vuông, lỉnh kỉnh những xô, chậu; cái ngâm gạo, cái chứa bột... Khu giếng nước cũng kê nhiều xô, thùng ngâm bột, gạo. Ruồi nhặng bay vo ve, đậu kín miệng xô. Mỗi lần vắt bún, chị lại trải bún sợi ra chiếc sạp kê gần đó, mặc cho ruồi, nhặng đến đậu. Chỉ đến khi vắt tay bún cuối cùng, chị Thịnh mới dùng vải đậy lên sạp bún để chờ khách đến lấy hàng vào đầu giờ chiều. Ngay sát khu chế biến bún và giếng nước là chuồng nuôi lợn. Chị cho biết: “ở thôn có khoảng 50 hộ làm bún, gia đình nào cũng nuôi lợn để tận dụng các nước thừa”. Mỗi đợt, nhà chị nuôi 5-6 con lợn. Nhưng điều đáng nói nữa là chuồng nuôi lợn nhà chị Thịnh không có hệ thống cống rãnh dẫn nước, chất thải. Phân lợn được chị gom đống lại làm phân bón, bởi nhà chị cũng có 5 sào ruộng. Còn chất thải lỏng chảy tràn lan ngay sau khu chế biến và tràn xuống cống thải ngay sát đường đi chung của xóm, mùi hôi bốc tận vào khu chế biến bún.
Không chỉ nhà chị Thịnh, mà hầu hết các hộ làm bún ở xã đều mặc nhiên xả chất thải ra môi trường xung quanh. Nghề bún làm quanh năm, vì vậy đến thôn 5, thôn 6 xã Hiệp Hoà, lúc nào cũng thấy được mùi “đặc trưng” của những cặn bã, phế phẩm từ gạo để lâu ngày và từ dòng nước thải đen ngòm tồn đọng sâm sấp bề mặt rãnh thoát nước. Con mương chảy quanh xã ngập ngụa rác thải, dòng nước đen lưu cữu, ruồi muỗi tha hồ sinh sôi nảy nở. Những ao tù cũng bị biến thành chỗ chứa rác và ứ đọng nước thải, đây thực sự là “điểm đen” gây ô nhiễm môi trường trong huyện và cũng là nơi ẩn chứa nhiều mầm bệnh, nhất là khi bệnh tiêu chảy cấp nguy hiểm vẫn đang “rình rập” người dân trong huyện.
Ngoài thôn 5, thôn 6, các thôn khác ở Hiệp Hoà cũng trong tình trạng ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Hiện nay, toàn xã có 16 thôn với 3.235 hộ dân. Ngoài sống bằng phát triển nông nghiệp, người dân nơi đây còn có nhiều nghề phụ, như: Đan lát, nấu rượu, gò đúc, chăn nuôi... chính vì vậy mà lượng rác và nước thải ra môi trường rất lớn. Tuy nhiên, xã lại không có hệ thống tiêu thoát nước nên tất cả các chất thải này đều được thải trực tiếp ra môi trường tạo thành các ao tù nước đọng và những đống rác thải ngổn ngang. Lượng chất thải tồn đọng ấy ngấm dần xuống đất làm ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nước ngầm ở xã. Trong khi đó, người dân Hiệp Hoà đa phần dùng nước mưa và nước giếng phục vụ cho sinh hoạt, ăn uống (chiếm tới 80%). Anh Bùi Thanh Hải, Phó Chủ tịch UBND xã, cho biết: “Năm 2003 - 2004, huyện cũng đầu tư xây dựng 10 hầm Bioga để làm điểm cho bà con học tập về việc tận dụng chất thải thành nhiên liệu phục vụ sinh hoạt, vừa đảm bảo môi trường. Nhưng chẳng biết thiết kế thế nào mà hầm sử dụng lâu nhất chỉ được năm rưỡi là hỏng. Vậy là bà con bỏ và chẳng ai học tập mô hình này nữa”.
Mặc dù, nhiều xã ở Yên Hưng đã thành lập đội thu gom rác thải sinh hoạt của bà con, nhưng ở Hiệp Hoà lại chưa có đội này; trong khí đó ý thức của một bộ phận người dân chưa cao, họ xả rác bừa bãi ngay bên đường, lấp luôn những rãnh thoát nước do địa hình dốc cao ở xã hình thành. Bởi vậy, hầu hết ngõ ngách trong xã luôn ẩm ướt, nặng mùi xú uế. Do đặc điểm địa hình nằm trên cao, mỗi khi trời mưa to, tất cả các chất thải ở Hiệp Hoà đều chảy dồn xuống những xã dưới thấp như Yên Giang, Sông Khoai sau đó chảy ra sông Bạch Đằng.
Trước những vấn đề bức xúc về môi trường ở Hiệp Hoà, thiết nghĩ trước mắt chính quyền địa phương và người dân Hiệp Hoà cần có các giải pháp “tình thế” để cải thiện môi trường sống, như: Tập trung thu gom rác, cải tạo hệ thống thoát nước. Với các ngành chức năng nên có hướng dẫn cụ thể xử lý chất thải sinh hoạt và chất thải trong chăn nuôi, làm nghề của bà con... Có như vậy, người dân nơi đây mới có thể ổn định, đảm bảo sức khoẻ để phát triển sản xuất, đồng thời góp phần phòng tránh dịch bệnh bùng phát trên địa bàn xã nói riêng, địa bàn huyện nói chung.
