Trong tiêu chí xây dựng nông thôn mới, phát triển kinh tế tập thể được đề cập đến là một trong những hình thức liên kết phát triển ở nông thôn góp phần tạo cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý.
Trên thực tế hiện nay kinh tế tập thể nòng cốt là các HTX đang hoạt động rất khó khăn, nhất là các HTX nông nghiệp. Để thực hiện thành công mục tiêu xây dựng nông thôn mới một cách toàn diện từ cơ sở vật chất đến sản xuất việc phát triển kinh tế tập thể cần có một mô hình liên kết mới.
Bến neo đậu tàu thuyền xã Tân An (Yên Hưng) đã được đầu tư nâng cấp đồng bộ.
80% số HTX nông nghiêp hoạt động kém hiêu quả
Theo điều tra của một nghiên cứu khoa học thì trên địa bàn Quảng Ninh đang tồn tại 7 loại hình HTX đó là: HTX nông - lâm - diêm nghiệp; vận tải; công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp; thuỷ sản; thương nghiệp; xây dựng; tín dụng, trong đó số HTX hoạt động trên lĩnh vực dịch vụ nông nghiệp chiếm số lượng lớn. Tính đến hết năm 2010, toàn tỉnh có 155 HTX dịch vụ nông nghiệp và thuỷ sản, trong đó có 139 HTX đang hoạt động, 16 HTX ngừng hoạt động nhưng chưa giải thể. Nhìn chung hoạt động của các HTX đã tập trung theo hướng làm dịch vụ thuỷ nông, chuyển giao khoa học kỹ thuật, giống, cung ứng vật tư nhưng công nợ còn nhiều và phần lớn không đủ vốn hoạt động, hiệu quả hoạt động thấp. Nguyên nhân chính là do mô hình tổ chức và phương thức hoạt động của nhiều HTX không phù hợp với cơ chế phát triển kinh tế hiện nay. Một bộ phận tuy đã chuyển đổi theo Luật HTX song vẫn chưa xử lý triệt để những tồn đọng, nhất là nợ giữa xã viên với HTX; xã viên vào HTX nhưng không có cổ phần để đóng mà cứ bố mẹ là nông dân, con cái lớn lên tự khắc sẽ là xã viên, không cần làm đơn xin vào HTX, không cần đóng góp cổ phần, sức lao động, vốn. Việc phân chia lợi nhuận trong sản xuất kinh doanh gần như không đặt ra, và hầu hết các hộ nông dân đã sản xuất tự chủ theo kinh tế hộ gia đình và chỉ mua điện, nước, giống do HTX làm “đại lý’’ cho ngành Điện, công ty quản lý khai thác công trình thuỷ lợi, công ty giống... Năng lực tài chính của các HTX quá yếu, thiếu vốn hoạt động, bình quân vốn lưu động mỗi HTX chỉ có 13,7 triệu đồng, nằm chủ yếu trong tài sản và công nợ đọng, chưa có biện pháp hữu hiệu để thu hồi. Trong khi kinh tế nông nghiệp, nông thôn những năm gần đây ngày càng phát triển nhanh, mạnh thì quy mô hoạt động của các HTX lại ngày càng thu nhỏ lại, trình độ sản xuất lạc hậu, năng lực nghiệp vụ quản lý của đội ngũ cán bộ HTX yếu. Đến nay mới có khoảng 20% đã qua đào tạo, số còn lại hoạt động theo kinh nghiệm vì vậy nhiều HTX thực hiện cơ chế tổ chức, quản lý tài chính không đúng Luật HTX, vẫn còn nhiều HTX duy trì việc trích lập phí quản lý và quỹ HTX phân bổ đều trên đầu diện tích canh tác. Thực tế hiện nay nếu chính quyền không tạo điều kiện cho các HTX nông nghiệp được “độc diễn” về thuỷ nông, điện ở xã thì chắc chắn còn nhiều HTX nông nghiệp nữa buộc phải ngừng hoạt động.
Theo Nghị quyết Trung ương V (khoá IX) về đổi mới phát triển kinh tế tập thể đã có nhiều giải pháp được tổ chức thực hiện để hỗ trợ cho các HTX, tuy nhiên các chính sách của Trung ương và của tỉnh hiện nay chủ yếu đề cập đến hỗ trợ HTX mới thành lập, đào tạo nâng cao kỹ năng đối với sáng lập viên HTX, hỗ trợ đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng cho khu vực nông thôn, hỗ trợ tiếp thị và mở rộng thị trường... cho khu vực kinh tế tập thể nói chung. Chưa có chính sách hỗ trợ cụ thể, ưu tiên đặc biệt cho các HTX, tổ hợp tác làm ăn còn kém hiệu quả nhằm tạo điều kiện hướng dẫn, giúp đỡ các HTX cùng phát triển (nhất là các HTX nông nghiệp), hay chính sách hỗ trợ, động viên, khen thưởng đối với các HTX kinh doanh tốt, thu hút nhiều lao động để khuyến khích các HTX, tổ hợp tác này phát triển lớn mạnh hơn, tăng quy mô, từ đó góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế cho xã hội.
HTX phi nông nghiệp đang trở thành lực lượng chủ đạo
Hiện nay số HTX hoạt động trong lĩnh vực phi nông nghiệp như tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ điện, xây dựng, vận tải, thương nghiệp chiếm số lượng khá lớn và hoạt động tương đối có hiệu quả. Toàn tỉnh có 10 HTX vận tải bộ, 13 tổ hợp tác vận tải, tổng số phương tiện của 2 loại hình hợp tác xã và tổ hợp tác có gần 300 xe tải và xe khách. Tổng số xã viên hơn 360 người. Các HTX vận tải đã chuyển đổi và các HTX thành lập mới theo luật HTX hoạt động năng động, có hiệu quả, vì sau khi thành lập và chuyển đổi không phải giải quyết các vấn đề còn tồn tại, bộ máy hoạt động gọn nhẹ, nhanh nhạy hơn trong cơ chế thị trường, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ với Nhà nước, là chỗ dựa đáng tin cậy của các chủ hàng. Thu nhập bình quân của xã viên các HTX vận tải đạt 2 triệu đồng/người/ tháng. Còn đối với các HTX công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp do được thành lập từ trước khi có Luật HTX, một số HTX ra đời từ rất sớm, có thời gian hoạt động khá lâu nên đứng vững trên thị trường và ngày càng phát triển như HTX sứ Đông Thành (Đông Triều), HTX Tân Sơn (Hạ Long)... Các đơn vị này phát triển ổn định, doanh thu năm sau cao hơn năm trước, luôn thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ với Nhà nước. Các HTX thương nghiệp mặc dù giảm về số lượng nhưng cơ bản kinh doanh có hiệu quả khá, tăng tích luỹ vốn và đảm bảo thu nhập cho xã viên, người lao động. Một số HTX đã mạnh dạn đầu tư để nâng cấp nhà hàng khách sạn, đóng mới tàu thuyền du lịch và các hoạt động thương mại khác.
Quảng Ninh là tỉnh có tốc độ phát triển kinh tế nhanh, mạnh và năng động trong vùng Kinh tế trọng điểm Bắc Bộ nên rất thuận lợi cho các HTX hoạt động dịch vụ phát triển. Nếu tạo được mô hình liên kết chặt chẽ chắc chắn hoạt động của các HTX sẽ có đóng góp rất lớn cho phát triển sản xuất ở khu vực nông thôn cũng như sự phát triển kinh tế chung của toàn tỉnh, góp phần sớm hoàn thành mục tiêu phấn đấu cơ bản trở thành tỉnh nông thôn mới vào năm 2015.
