Các liên hoan phim của ta luôn có giải thưởng cho diễn viên, đạo diễn, quay phim nhưng chưa bao giờ có giải thưởng cho trang phục, một phần rất quan trọng của bộ phim. Phải chăng vì thế mà chất lượng của khâu này vẫn bị bỏ ngỏ?
Phục trang là một trong những mắt xích đó. Lâu nay khâu này vẫn nhận đủ lời khen chê “lộn xộn”, “luộm thuộm”, “nhếch nhác”, không chỉ là phục trang trong các bộ phim lịch sử mà cả trong phim về đề tài đương đại.
Vì những lẽ đó, VietNamNet mở một tuyến bài phản ánh về vấn đề phục trang trong phim với hy vọng chuyện này một lần được xem xét kỹ lưỡng.
Có gì mặc nấy!
Nếu trong một đoàn phim chuyên nghiệp nước ngoài luôn được phân chia rạch ròi người thiết kế trang phục và người thực hiện trang phục cho phim riêng, thì tại các xưởng phim Việt Nam việc này thường được giao cho họa sĩ làm cả.
Tử tế ra thì họa sĩ sẽ nghiên cứu, trao đổi cùng đạo diễn và làm trang phục cho nhân vật, còn trong những phim nhàng nhàng thì họ lục tìm trong các kho phục trang của các xưởng phim, hay mượn ở các nhà hát nào đó. Vừa giản tiện, vừa đỡ tốn kém...
Một cách làm khác là tận dụng chính trang phục của diễn viên, nhất là diễn viên truyền hình theo kiểu ai tự lo thân người đó. Thế nên mới có chuyện phim truyền hình được phát mấy “ca” một ngày, bật kênh này lên thấy Quang Tèo với cái áo nâu đi sau con trâu, bật kênh kia lại thấy Quang Tèo với áo nâu ngồi cạnh cái cày! Nhiều khi, khán giả xem mấy phim một lúc mà cứ tưởng đang xem cùng một phim vì diễn viên đều y đúc như nhau cả.
Vậy là nếu mỗi đạo diễn có một "tủ" diễn viên thì mỗi diễn viên lại có một tủ quần áo chuyên để đóng phim. Thôi thì đủ cả, từ áo gụ, áo nâu đến comple, cavat. Thô mộc có, điệu đàng có, mà đểu cáng bóng mượt cũng có. Họ cứ thế bê nguyên từ phim này sang phim khác. Đạo diễn có thể biết trước diễn viên này sẽ mặc cái áo màu gì cho vai của anh ta. Khán giả cũng chẳng còn chút ngạc nhiên nào khi xem phim truyền hình.
Những chuyện vừa mếu, vừa cười
Chính vì cái lẽ giản tiện và tiết kiệm kể trên mà xảy ra lắm cảnh nực cười. Trong cùng một phim, vai cô gái thị thành ăn chơi giao cho một sinh viên điện ảnh nội trú, còn vai cô gái quê chân chất thì giao cho một cô Hà Nội. Hai người cứ tự lấy trang phục từ tủ quần áo của mình ra mà diễn, cho nên kết quả là cô “hiền lành” trông như siêu mẫu còn cô “ăn chơi” trông như vừa từ vùng bão lụt ra...
Lại có chuyện khán giả bị tung hỏa mù chẳng biết đường nào mà lần. Một gia đình đang ăn cơm tối bỗng tranh luận rất hăng về chuyện chiếc áo của một cô diễn viên trên TV. Cô con gái "tinh mắt" thắc mắc: “Hình như chị kia vừa đi thăm mộ mặc áo xanh, giờ sao lại áo đen nhỉ?” Ông bố rời mắt khỏi tờ báo bênh vực: “Chắc con nhầm rồi, cô ấy vẫn mặc áo đen mà”. Thế là một cuộc tranh luận nổ ra tưng bừng. Một phe là “cánh trẻ”, một bên là "cánh già". Đám con cái bị quy kết là thiếu logic, thậm chí mắc bệnh “mù màu”, chứ không lẽ đạo diễn trong phim mắc bệnh đó? Cuối cùng cả nhà quyết tâm chờ ngày nhà đài phát lại để xem. Kết quả là “cánh trẻ” thắng, cô diễn viên nọ quả là đã đổi áo trong một tích tắc chuyển góc máy. Khi cô thắp hương là áo xanh, khi cô khấn vái và khóc lại thành áo đen. Bố mẹ nhà kia thua một cách hậm hực mà không lý giải được tại sao lại như vây!?
Nếu họ may mắn gặp một người nhà đài thì sẽ được giải thích ngay: Cô ấy mượn áo của ai đó và bị ... đòi lại bất ngờ. Chuyện này xảy ra như cơm bữa! Hoặc là cảnh quay được thực hiện ở hai thời điểm khác nhau. Trong quá trình dựng phim, đạo diễn “dễ tính” chặc lưỡi cho qua, không lẽ tổ chức lại cả một đoàn phim cho cảnh đó thì thật quá mệt.
Thân ai người nấy lo! Các diễn viên "được" tự lo phục trang, nên mạnh ai nấy diện, kỹ sư nông nghiệp đi thăm đồng trông như ngôi sao ca nhạc về làng. Giám đốc kinh doanh công ty lớn thì trông như chủ trang trại bò sữa. Cứ vậy mà diễn, miễn sao diễn viên thấy đẹp là ổn rồi...
Các phim truyện nhựa thường có một nhân viên phục trang đi theo. Người này có nhiệm vụ trông coi, là ủi, chỉnh sửa, bảo trì phục trang cho diễn viên, đồng thời kiêm luôn nhiệm vụ trông đồ cho đoàn khi các nghệ sĩ “cống hiến”.
Bên cạnh đó, một chức năng khác là trợ lý đạo diễn hoặc thư ký trường quay sẽ luôn theo dõi sát diễn viên, sau mỗi cảnh quay thư ký phải ghi lại diễn viên đó mặc áo màu gì, đội mũ gì.. Những chi tiết kiểu như lúc mải diễn, diễn viên sẽ kéo mũ xuống cầm ở tay, dứt tóc, cởi bỏ quần áo… thư ký phải ghi lại để khớp với cảnh quay sau.
Trong phim truyền hình, thư ký và nhân viên phục trang bị cắt để giảm chi phí. Công việc của họ đạo diễn và diễn viên tự lo. Thế mới có những tình huống nực cười khi diễn viên diễn bị bắn thương vào chân trái, sau đó lại được băng bó …chân phải, hay cảnh trước tóc đã bị xổ tung, cảnh sau vẫn buộc chặt, hoặc một nhân vật chỉn chu nghiêm túc bị “vạch mặt” trong một cảnh quay cận với trang phục nhàu nhĩ, thậm chí vì không có ai trông đồ nên phục trang có thể mất, và như vậy thì áo đen biến thành áo xanh là chẳng có gì lạ.
Những tình huống như vậy thường chỉ được phát hiện trong phòng dựng. Các đạo diễn và chuyên viên dựng phim “dễ tính” đã quá quen và cảm thấy hoàn toàn có thể cho qua, như bác sĩ quen với bệnh tật vậy. Còn chuyện khán giả thì đành chịu, người nào tinh mắt phát hiện ra thì phải tự mà chịu thôi...
Kỳ 2: Phục trang lịch sử: Thiếu tiền, thiều tài, thiếu đủ thứ!
