Đã từ lâu lắm rồi, gần đây chúng tôi mới có dịp trở lại phố núi Ba Chẽ trong chuyến công tác khảo sát xây dựng đời sống văn hoá.
Câu hát mượt mà của ca sĩ không chuyên Thu Hiền trong bài về Ba Chẽ quê tôi: “Bên phố đông ta ngước lên trông trường mới khang trang trong nắng tươi hồng, nhịp đàn ai bay trong chiều gió, kìa tiếng ai ca vang khắp núi rừng...” trong Hội diễn văn nghệ quần chúng toàn tỉnh năm nào cứ rạo rực trong lòng chúng tôi. ở cái tuổi tròn 30, phố núi Ba Chẽ hôm nay như một chàng trai đang xoan, rực rỡ trong bộ áo mới dưới nắng thu vàng. Cảm giác này làm chúng tôi nhớ lại mùa thu 30 năm về trước (1977), khi phố núi Ba Chẽ được Chính phủ công nhận là thị trấn thì chỉ mới vẻn vẹn có hơn chục ngôi nhà tầng xây bằng gạch xỉ vôi lợp ngói âm dương đen sạm và một số ngôi nhà cấp bốn, còn lại hầu hết là nhà lá chôn cột, tường vách bằng phên tre trát vôi rơm dọc trên chiều dài chừng hơn 600m. Đường phố chật hẹp, nền đất lổn nhổn đá củ đậu. Sản xuất kinh doanh cũng chỉ là mấy lò rèn, dăm bảy quán bán tạp hoá lèo tèo và cái chợ con quen gọi là chợ cóc. Phố xá tăm tối trong ánh đèn dầu hoả đêm đêm và thường cứ qua 20 giờ là phần lớn các nhà đã đóng cửa nên có tiếng là đi ngủ sớm nhất tỉnh.
Một sạp hàng tạp hoá ở chợ Trung tâm thị trấn Ba Chẽ.
Đầu thu, những cơn mưa lớn dồn dập đến đường phố được rửa sạch bóng, những ngôi nhà tầng sơn màu hồng, màu xanh, màu gạch cua, mái lợp ngói đỏ hoặc tôn màu mận chín được tắm gội rực rỡ trong nắng thu vàng sóng sánh. Anh Nguyễn Sơn, Chủ tịch UBND thị trấn cho chúng tôi biết: Toàn bộ các tuyến đường ngang dọc nội thị gồm 3 tuyến chính song song nhau có tổng chiều dài hơn 7.000 mét đều đã được nhựa và bê tông hoá. Tuyến giữa bê tông sớm theo kích thước cũ nên hơi hẹp, còn hai tuyến mới mở sang hai bên sườn núi đường rộng rãi, vỉa hè lát gạch lá dừa khổ nhỏ có ô trồng cây xanh, hệ thống thoát nước theo đúng quy chuẩn. Anh cũng cho biết: Phố núi Ba Chẽ bây giờ rộng dài hơn nhiều lần trước đây, các đường xương cá nối với các đường trục chính đều được bê tông hoá khang trang, nhà cửa mọc lên san sát và hầu hết là nhà kiên cố, từ năm 2005 các nhà đều đã được gắn số, các đường chính, đường phụ, các phố đều đã được đặt tên.
Nằm bên dòng sông Ba Chẽ trong xanh thơ mộng, phố núi Ba Chẽ bây giờ về mùa mưa đã không còn bị cô lập với bên ngoài như trước đây nữa. Bởi đã có cây cầu Đầm Buôn cao lớn bắc qua sông nên thông xe được trong mọi điều kiện thời tiết. Đặc biệt tuyến đường 330 nối thị trấn Ba Chẽ với quốc lộ 18A, các ngầm thấp đã được làm cầu nên việc giao lưu, đi lại thuận lợi rất nhiều. Nhớ lại cách đây chưa lâu, từ Hòn Gai về phố núi Ba Chẽ có thời gian đến hai, ba ngày mới có một chuyến xe khách. Mớiđây thôi thì cũng chỉ có mỗi ngày vài chuyến và đều đi trong buổi sớm nhưng giờ đây phố núi Ba Chẽ đã có hơn 10 xe khách trong đó có 7 xe loại 24 chỗ ngồi sang trọng. Cán bộ đi công tác, nhân dân đi buôn bán và thăm thú các nơi cũng như du khách đến với phố núi Ba Chẽ không còn phải thấp thỏm lo âu mà có thể đi, về bất cứ lúc nào trong ngày.
Đến phố núi Ba Chẽ thu này, điều chúng tôi tâm đắc trước hết là kinh tế - xã hội đã khá phát triển. Tiểu thủ công nghiệp, thương mại dịch vụ đã chiếm vị trí xứng đáng của nó. Các cơ sở sản xuất gạch, chế biến gỗ làm đồ dùng gia dụng và phục vụ các công trình xây dựng; các cơ sở sản xuất và sửa chữa cơ khí nhỏ, cơ sở làm nhôm kính, xay xát, chế biến thức ăn gia súc đã mọc lên ở khắp nơi. Dọc theo dãy phố chính trên đường Hải Chi rợp tán bàng xanh, hai bên đường hàng hiệu san sát với đủ các loại hình: Hiệu bán tạp hoá; vải vóc, quần áo; may mặc; điện tử; vật liệu xây dựng; sửa chữa và đại lý xe máy; vàng bạc; lâm thổ sản quý; thuốc tân dược; ăn uống giải khát; sách ảnh; cắt tóc làm đầu và trang điểm cô dâu; karaoke, Internet... Chợ trung tâm phố núi toạ lạc trên khu đất rộng bên bờ sông, trên bến dưới thuyền, gồm hai khu kinh doanh chính: Khu bán các mặt hàng tươi sống và khu bán các mặt hàng tiêu dùng như quần áo, vải vóc, thực phẩm khô, hoa quả... với tổng số gần 100 gian hàng lớn nhỏ của các hộ tiểu thương.
Ô tô mang biển số các tỉnh Hải Dương, Hưng Yên đến giao hàng và chuyển đi các sản phẩm lâm thổ sản từ rừng tới nơi khác nhộn nhịp hàng ngày. Anh Mai Ngọc Ninh, Phó Chủ tịch UBND thị trấn cho chúng tôi biết: Nhờ kinh tế phát triển mà thị trấn Ba Chẽ đã cơ bản tự cân đối được nguồn chi, huyện không còn phải trợ cấp 100% như trước đây nữa, cuộc sống vật chất và tinh thần của các hộ gia đình cũng đã khác xưa nhiều lắm. Trong tổng số 950 hộ gia đình, thì hầu hết các gia đình đều đã có cuộc sống khá, có tạm đủ các phương tiện cần thiết cho sinh hoạt hàng ngày như xe máy, ti vi. Nhiều gia đình đã trang sắm được các phương tiện sinh hoạt đắt tiền như tủ lạnh, máy điều hoà nhiệt độ, bình tắm nóng lạnh, có gia đình còn sắm được cả xe hơi 4 chỗ ngồi. Được Nhà nước đầu tư, trường tiểu học, trung học, bệnh viện đều được cao tầng hoá khang trang; các công trình phúc lợi như khu vui chơi dành cho thiếu nhi, nhà văn hoá thể thao đa chức năng cũng đã được xây dựng thu hút đông đảo thanh thiếu nhi, cán bộ công chức và một bộ phận nhân dân đến sinh hoạt văn hoá thể thao trong các ngày lễ tết và nghỉ cuối tuần.
Một góc phố núi Ba Chẽ hôm nay. 
Ảnh: Trần Tuyển
Phố núi Ba Chẽ giờ đây không còn bị ám ảnh bởi nỗi buồn “đi ngủ sớm”. Các tuyến phố đêm đêm chan hoà ánh điện, dòng người và xe cộ ngược xuôi tấp nập tới tận khuya. Trò chuyện với một vị khách từ thành phố Hạ Long ra thăm con đang công tác ở nơi này, chúng tôi được biết, họ không chỉ rất yên tâm với an ninh trật tự ở đây, mà còn rất phấn khởi vì nếu có tiền muốn ăn miếng ngon, mua những thứ cần thiết đắt tiền, muốn chơi buổi tối cũng đều đã có chỗ.
Điều không kém phần tâm đắc nữa của chúng tôi với phố núi này là ý thức chính trị của người dân nơi đây. Tuy còn chưa hết khó khăn, nhưng họ rất hồ hởi, phấn khởi và mến khách, đặc biệt là lòng yêu quê hương đất nước, yêu chế độ mới. Các anh lãnh đạo thị trấn Ba Chẽ tự hào nói với chúng tôi rằng: Từ sau ngày hoà bình lập lại (1954) đến nay, ngày Quốc khánh 2/9 - ngày Bác Hồ đọc Tuyên ngôn dựng nước thật sự là ngày hội lớn nhất trong năm của người dân phố núi chúng tôi. Ngày Quốc khánh, các gia đình đều treo cờ đỏ sao vàng, trang hoàng nhà cửa, phố xá rợp cờ và biểu ngữ. Từ sáng sớm đến tối mịt, đường phố người đông như hội, các gia đình đều tổ chức ăn tươi và hoà vào dòng người từ các xã đổ về tới các điểm vui chơi, tham gia các hoạt động văn hoá thể thao.
Với những thành tựu quan trọng mà công cuộc đổi mới mang lại, phố núi Ba Chẽ đã lớn lên cùng đất nước, thay da đổi thịt từng tháng từng ngày. Dáng vóc của đô thị 5.000 dân hôm nay và quy hoạch mở rộng phát triển đến 10.000 dân trong tương lai đã được xây dựng, phố núi Ba Chẽ đang hứa hẹn những triển vọng tốt đẹp của một trung tâm công nghiệp rừng trong sự nghiệp CNH-HĐH đất nước.
