Nhiều người nghĩ rằng, chỉ trong mùa đông thời tiết lạnh mới có nguy cơ gây viêm phổi (VP) ở trẻ em. Đó là một quan điểm sai lầm, vì ngay cả trong mùa hè tỉ lệ trẻ em bị VP vẫn rất cao.
Nguyên nhân gây viêm phổi mùa hè
Thói quen trong ăn uống và vệ sinh mùa hè: Do thời tiết nóng nực nên các đồ ăn lạnh được sử dụng nhiều như: Nước đá, kem, trái cây trong tủ lạnh... Đây là những đồ ăn đặc biệt hấp dẫn với trẻ, nhất là những trẻ lớn, đã hình thành được thói quen ăn uống. Nếu dùng nhiều và liên tục sẽ gây ra viêm họng, tình trạng này không được điều trị tốt sẽ làm cho viêm đường hô hấp ngày một nặng hơn và cuối cùng sẽ dẫn tới VP. Bên cạnh đó thì mùa hè làm cho trẻ ra nhiều mồ hôi hơn, ở trẻ nhỏ nếu không chú ý thì mồ hôi là một nguyên nhân gây nhiễm lạnh, nhất là khi trẻ mặc quần áo không thoáng mát, thấm mồ hôi. Đối với trẻ lớn, nếu đang nhiều mồ hôi mà trẻ đi tắm ngay cũng dễ gây ra cảm lạnh và dẫn đến VP.
Mặt khác, mùa hè nắng nóng, nhiều gia đình sử dụng điều hoà quá mức đã dẫn đến những tác hại nghiêm trọng đến sức khoẻ trẻ. Nhiều người thường để chênh lệch nhiệt độ giữa phòng lạnh và ngoài trời khá nhiều (thậm chí 10 độ C), nhất là khi nhiệt độ ngoài trời từ 35 độ C trở lên, chính điều này làm cho cơ thể trẻ khó thích nghi. Những trẻ nhỏ ở trong phòng điều hoà quá 4 giờ liên tục thường làm da trẻ khô, họng khô, mặt khác, nếu cho trẻ ra, vào phòng lạnh đột ngột cũng làm trẻ không kịp thích nghi với sự chênh lệch nhiệt độ đó nên làm cho trẻ dễ bị viêm đường hô hấp trên. Nếu không được chăm sóc tốt cũng có thể làm trẻ bị VP vì biến chứng.
Chưa kể vào mùa hè nhiều trẻ em được bố mẹ cho đi tắm biển, nghỉ mát nhưng nhiều bậc cha mẹ thường không biết cách cho con tắm nên thường để con tắm quá lâu. Với trẻ, đặc biệt là trẻ dưới 5 tuổi là một nguy cơ lớn với các bệnh đường hô hấp. Hơn nữa, đặc điểm nắng, gió trên những bãi biển là điều kiện không mấy thích hợp nếu để trẻ chơi nhiều giờ. Thời gian ăn uống, ngủ nghỉ của trẻ cũng thay đổi trong những ngày nghỉ. Những yếu tố trên khiến nhiều trẻ bị viêm họng, sốt nóng, ho, chảy nước mũi và có thể dẫn đến VP. Chính vì vậy, khi cho trẻ đi nghỉ cùng, các bậc cha mẹ nên chú ý đến những yếu tố bất lợi cho sức khoẻ của trẻ.
Dấu hiệu khi trẻ bị viêm phổi
Biểu hiện ban đầu là trẻ có sốt nhẹ hoặc sốt cao liên tục, đau họng, ho húng hắng, chảy nước mắt, mũi, khò khè, ăn kém, bỏ bú, quấy khóc.... Nếu không được phát hiện sớm và điều trị kịp thời thì bệnh sẽ diễn biến nặng hơn, trẻ sốt cao, li bì, ho tăng lên, có đờm, xuất hiện khó thở, thở nhanh, rút lõm lồng ngực, bỏ bú hoặc bú kém, tím môi, tím đầu chi. Ngoài ra, trẻ có thể bị tiêu chảy, nôn, đau bụng. Nghe phổi có nhiều ran ẩm nhỏ hạt. Có thể có rối loạn tuần hoàn như: Sốc, trụy tim mạch... Nếu tình trạng này kéo dài sẽ gây thiếu oxy não, trẻ sẽ li bì hoặc kích thích, co giật.
Đối với trẻ lớn, các dấu hiệu bệnh dễ kiểm soát hơn vì trẻ biết kể tình trạng sức khoẻ cho cha mẹ và thầy thuốc, còn ở trẻ nhỏ dưới 1 tuổi chỉ là quấy khóc, khó chịu nên dễ nhầm lẫn với tình trạng mọc răng, hay sự nhõng nhẽo. Vì thế, khi thấy trẻ có những dấu hiệu của viêm họng, ho, sổ mũi, quấy khóc, kém vui chơi cần chú ý chăm sóc trẻ tốt hơn, nếu các dấu hiệu bệnh qua một ngày mà không thuyên giảm cần phải đưa trẻ đến ngay các cơ sở y tế, tránh những diễn biến nặng của bệnh.
Phòng và chăm sóc khi trẻ bị viêm phổi
Trong trường hợp nhẹ có thể nhỏ mũi bằng dung dịch sát khuẩn (natriclorit 0,9%), súc miệng bằng dung dịch hàng ngày. Có thể dùng một số loại kháng sinh, tốt nhất nên dùng đường uống, dạng sirô. Khi tình trạng bệnh không cải thiện thì nên chuyển lên tuyến trên, không nên tự cho trẻ uống thuốc, đặc biệt là các loại thuốc giảm ho, hạ sốt, kháng sinh vì sẽ gây lu mờ triệu chứng của bệnh và rất khó khăn cho chẩn đoán và điều trị.
Nếu trẻ mắc bệnh nặng phải nhanh chóng đưa đến cơ sở y tế, bác sĩ sẽ chỉ định các thuốc kháng sinh đặc hiệu và thuốc kháng virus (cho những trường hợp VP do virus). Truyền dịch khi trẻ sốt cao kéo dài, biểu hiện mất nước... Cho trẻ ăn lỏng, dễ tiêu, đủ chất.
Phòng bệnh cho trẻ bằng các biện pháp vệ sinh sạch sẽ, không hút thuốc, đun nấu trong phòng có trẻ nhỏ. Cần loại bỏ những nguyên nhân gây bệnh trong mùa hè đã kể trên. Nhỏ mũi hàng ngày bằng natriclorit 0,9%. Cách ly trẻ bệnh với trẻ khác để tránh lây lan thành dịch. Nên tiêm đầy đủ các vắc xin phòng bệnh cho trẻ theo khuyến cáo của Y tế.
Bác sĩ Ninh Văn Chủ
(Trung tâm YTDP tỉnh)