Phòng, chống bệnh lao ở Quảng Ninh: Thực trạng và giải pháp

Những thập niên gần đây, bệnh lao không còn là “Tứ chứng nan y”, bệnh lao có thể phòng chữa được nhưng do yếu tố lây lan nhanh cùng với sự “hỗ trợ đắc lực” của “người bạn đồng hành HIV” nên nếu chúng ta không phòng và chữa kịp thời, bệnh lao sẽ phát triển rất nhanh và lây lan rộng.

Bệnh lao ở nước ta vẫn còn phổ biến và ở mức độ trung bình cao, hiện đang đứng thứ 13 trong 22 nước có số bệnh nhân lao cao trên thế giới. ở Quảng Ninh, công tác phòng, chống lao đang phải đối mặt với những thách thức mới là bệnh lao kháng thuốc, lao từ người nhiễm HIV và đây là căn nguyên cho sự gia tăng nguồn lây. Là một tỉnh công nghiệp, miền núi, hải đảo, địa bàn phức tạp, nhận thức về sức khoẻ và bệnh tật còn hạn chế, kinh tế phát triển chưa đồng đều, những yếu tố trên đã ảnh hưởng không  nhỏ đến công tác chăm sóc sức khoẻ nhân dân nói chung và công tác phòng, chữa trị bệnh lao nói riêng. Năm qua, toàn tỉnh đã khám phát hiện được 1.045 bệnh nhân lao, trong đó có 526 bệnh nhân lao AFB (+) mới. Phát hiện và điều trị 441 bệnh nhân lao AFB (-) và lao ngoài phổi, tỷ lệ điều trị khỏi đạt 88%. Công tác tuyên truyền phòng chống lao đã được đẩy mạnh với nhiều hình thức như nói chuyện trực tiếp, tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng, phát 9.000 tờ rơi, treo 900 áp phích, cấp phát 7.000 cuốn sách. Tổ chức kiểm tra giám sát tuyến huyện và tuyến xã, phường, mở 14 lớp đào tạo cho tuyến dưới với tổng số 329 người tham dự. Công tác phòng chống lao từng bước được cải thiện, chương trình DOTS đã được triển khai đến tận tuyến cơ sở, các dịch vụ được triển khai đến gần người dân hơn, nhằm giúp người dân ở những vùng sâu, vùng xa có điều kiện tiếp cận với các dịch vụ này tốt hơn. Bên cạnh đó y tế cơ sở cũng được củng cố, các huyện, thị xã đã có tổ chống lao, các xã, phường, thị trấn đều có cán bộ làm công tác chống lao và lực lượng này đã được tập huấn thường xuyên nhằm nâng cao trình độ chuyên môn và cập nhật thông tin, góp phần nâng cao hiệu quả trong công tác phòng chống lao.

Tuy đã có những nỗ lực không nhỏ, song công tác phòng chống lao vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức. Về phía người dân, do những quan niệm lạc hậu với những thành kiến lâu đời, sự kỳ thị vẫn tồn tại trong cộng đồng dẫn đến tâm lý giấu bệnh không điều trị hoặc nếu có thì điều trị cũng không đúng cách, không đúng phác đồ. Họ trở thành nguồn lây nguy hiểm trong cộng đồng và góp phần làm gia tăng tỷ lệ bệnh lao kháng thuốc. Một bệnh nhân mắc lao nếu không được điều trị hoặc điều trị không đúng cách trong một năm có thể lây cho 10-15 người, đây là nguồn lây cực kỳ nguy hiểm cho gia đình và cộng đồng. Bên cạnh đó công tác quản lý và điều trị còn nhiều hạn chế, mặc dù chương trình DOTS đã triển khai điều trị phác đồ hoá trị ngắn ngày có kiểm soát thống nhất từ Trung ương đến địa phương bằng hai giai đoạn là quản lý chặt chẽ việc dùng thuốc giai đoạn tấn công và còn lại là điều trị duy trì ngoại trú là chủ yếu nhưng trong giai đoạn duy trì, khả năng giám sát bệnh nhân dùng thuốc tại nhà là rất hạn chế bởi đặc điểm của địa hình miền núi, mật độ dân số thưa, với địa bàn rộng, cán bộ y tế cũng như nhân viên y tế thôn, bản khó quán xuyến việc dùng thuốc của bệnh nhân lao tại nhà. Hơn nữa ở tuyến cơ sở, công tác giám sát cũng chỉ dừng lại ở việc dùng thuốc hàng ngày của bệnh nhân tại nhà, còn vấn đề tác dụng phụ của thuốc, dị ứng thuốc là “quá tầm”.

Từ những thực tế trên, công tác phòng chống lao tại Quảng Ninh cần có những biện pháp hữu hiệu để nâng cao hiệu quả trong công tác này. Trước hết cần tăng cường năng lực quản lý chương trình chống lao của cán bộ chống lao tuyến tỉnh - huyện, thông qua đào tạo phát triển nguồn nhân lực. Tập trung cải thiện chất lượng triển khai điều trị có giám sát trực tiếp (DOTS) và nâng cao chất lượng điều trị, đặc biệt chú trọng vùng khó khăn. Tiếp tục mở rộng mạng lưới xét nghiệm lao tuyến huyện, phòng khám đa khoa khu vực và tuyến xã. Tăng cường công tác truyền thông - giáo dục sức khoẻ trong toàn dân đến mọi vùng sâu, vùng xa, từng bước xã hội hoá công tác phòng chống lao. Vận động, phối hợp với các thành phần và tổ chức xã hội, người thân trong gia đình bệnh nhân tham gia các hoạt động tuyên truyền và giúp đỡ chăm sóc bệnh nhân lao.

Để phòng ngừa, chữa trị bệnh lao có hiệu quả, cùng với phối kết hợp các hoạt động chống lao với các chương trình y tế quốc gia cần phải có sự phối hợp của các cấp, các ngành và sự hưởng ứng nhiệt tình của mọi tầng lớp nhân dân. Đồng thời tổ chức các hoạt động truyền thông để nâng cao nhận thức của cộng đồng về bệnh lao và tác động của nó đến sức khoẻ cộng đồng và phát triển xã hội, nâng cao hiểu biết của người dân về cách phòng chống lao có hiệu quả. Đây là việc làm thường xuyên, liên tục, có như thế chúng ta mới sớm thanh toán được bệnh lao.